Nhà văn Triệu Xuân sinh ra và lớn lên trên quê hương Ninh Giang, Hải Dương. Tôi với anh vừa là đồng hương, vừa là bạn đồng môn học cùng lớp với nhau thời phổ thông cấp ba, cùng tuổi Nhâm Thìn, sinh cùng tháng 9: Triệu Xuân ngày mồng Bốn, tôi ngày 05-09- 1952.
Năm học cuối cấp II, Triệu Xuân là Học Sinh Giỏi, được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen thưởng. Khi vào học cấp 3, Trường Phổ thông cấp 3 Ninh Giang, mới gặp nhau là hai đứa tôi kết nhau liền. Chúng tôi thường đạp xe đến nhà nhau chơi. Chúng tôi sinh ra nơi miền quê nghèo. Ngày ấy, có được chiếc xe đạp để đi học đã là điều hãnh diện với bạn bè. Tôi vẫn còn nhớ như in những bữa cơm do bà mẹ của anh nấu. Thường thì chỉ có món canh cua nấu với rau đay hoặc mồng tơi, với món cá đồng kho mà chúng tôi ăn sao thấy ngon thế! Những món ăn dân dã, quen thuộc thuở đói nghèo thật ngọt ngào, nồng ấm tình quê, tình bạn. Hồi đó, bố anh công tác ở Ty Thương nghiệp Hải Dương, mẹ anh ở nhà tần tảo nuôi con ăn học. Triệu Xuân là con trai một, nên anh được chăm chút, chiều chuộng. Anh có dáng thư sinh mảnh khảnh, cao gầy, lúc nào cũng ăn mặc chỉnh tề, mái tóc chải mượt, ra dáng người lớn. Bạn bè chúng tôi thường đùa trêu, gọi anh là "công tử bột". Tuy thế, nhưng anh lại là người bạn dễ gần, dễ mến và để lại những ấn tượng tốt đẹp đối với bạn bè. Anh có phong thái đi đứng nhanh nhẹn, cách lập luận, nói năng "đâu ra đấy", có sức cuốn hút… khiến chúng tôi rất nể phục.
Hè năm 1969, chúng tôi tốt nghiệp cấp ba, bạn bè chia tay nhau vào trường Đại học. Triệu Xuân vào Khoa Ngữ Văn, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Tôi vào Khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1. Sau khi học hết năm thứ nhất, tôi vào quân ngũ (tháng 8.1970). Từ đấy, chúng tôi xa nhau biền biệt. Triệu Xuân sau khi tốt nghiệp (tháng 12-1973) đã tình nguyện vào miền Nam làm phóng viên chiến trường...
Chiến tranh kết thúc, chúng tôi còn sống… Thế rồi, cơ duyên cho chúng tôi được gặp lại nhau, khi mái tóc đã nhuốm màu sương tuyết. Anh ở Thành phố Hồ Chí Minh, còn tôi thì ở thành phố Biển Vũng Tàu. Khi bà xã tôi còn làm ở Đài Phát thanh & Truyền hình Bà Rịa Vũng Tàu, nhà văn, nhà báo Triệu Xuân được mời đến trao đổi về kinh nghiệm sáng tác trong vài ngày. Sau lần ấy, chúng tôi thường xuyên liên lạc với nhau…Còn gì vui mừng bằng giữa đất trời Phương Nam đầy nắng và lòng nghĩa hiệp, hai người con của quê hương Ninh Giang tỉnh Đông hàn huyên, tậm sự!
Là giáo viên giảng dạy môn Văn, tôi thật sự ngưỡng mộ nhà văn Triệu Xuân và cũng rất tự hào khi có một người bạn đồng hương như anh. Với tôi, và có lẽ với nhiều bạn bè yêu thích văn chương, Triệu Xuân là một trong những nhà văn nổi tiếng trong văn học Việt Nam đương đại. Anh vừa là nhà văn, vừa là nhà báo. Anh đi nhiều nơi, có vốn sống phong phú, am tường nhiều lĩnh vực, và say mê viết. Những tác phẩm của anh, đặc biệt là tiểu thuyết, đã luôn bám sát hiện thực cuộc sống, nóng bỏng tính thời sự; phản ánh một cách chân thực về con người, xã hội, để lại những dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả. Ngòi bút trung thực và đầy bản lĩnh của anh như một vũ khí chiến đấu, chống lại những cái ác, cái xấu, cái phi nhân tính và ca ngợi, tôn vinh cái đẹp, cái thiện, cái nhân văn cao cả. Đúng như lời Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bích Thu - Viện Văn học Việt Nam: "Triệu Xuân đã tỏ ra bản lĩnh và quyết liệt khi phơi bày sự thật trần trụi và nhức nhối của đất nước những năm trước và sau đổi mới...".
Nhà văn, PGS, TS Bích Thu viết về cuốn tiểu thuyết Sóng lừng (tên gốc là VN. Mafia) in trong Từ điển Tác phẩm Văn xuôi Việt Nam, tập 3. NXB Giáo dục, 2010, như sau:
“Trong Lời đề từ tiểu thuyết Sóng lừng (VN. Mafia), tác giả viết: “Còn xã hội, còn loài người thì luôn có cuộc chiến đấu chống lại cái ác”. Với tiểu thuyết Sóng lừng, Triệu Xuân là cây bút đầu tiên viết về mafia ở Việt Nam một cách nghiêm túc và tâm huyết. Ngay khi trình diện trên văn đàn tháng 3-1991, tiểu thuyết Sóng lừng đã tạo được dư luận sôi động, thu hút sự chú ý với những luồng ý kiến trái ngược. Nhưng Sóng lừng vẫn hiện diện trong đời sống của bạn đọc, bởi đây là tác phẩm văn học mang tính dự báo, có cái nhìn tiên cảm trước một xã hội ở buổi giao thời có rất nhiều bất an, khiếm khuyết. Những vấn đề đặt ra trong Sóng lừng đến hôm nay vẫn nguyên tính thời sự: tham nhũng, buôn lậu, thoái hóa, biến chất…Triệu Xuân đã tỏ ra bản lĩnh và quyết liệt khi phơi bày sự thật trần trụi và nhức nhối của đất nước những năm trước và sau Đổi mới… Sóng lừng có sức cuốn hút người đọc ở các tình huống, các tình tiết, vừa ly kỳ đầy kịch tính, vừa đậm chất nhân văn… Nguồn: Từ điển Tác phẩm Văn xuôi Việt Nam, tập 3. NXB Giáo dục, 2010.
Nếu như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan...tiêu biểu cho các nhà văn "Hiện thực phê phán" giai đoạn văn học 1930 - 1945, thì Triệu Xuân chính là một trong những nhà văn "Hiện thực phê phán" tiêu biểu của văn học Việt Nam giai đoạn từ sau 1975 đến nay - Một giai đoạn mà đất nước và xã hội Việt Nam đã trải qua những thử thách cam go và những biến đổi khôn lường, như một "dòng xoáy " nghiệt ngã, và "cái giá " phải trả thật đau đớn và vô lượng!
Những tác phẩm tiểu thuyết hiện thực của anh, tiêu biểu như "Giấy trắng", "Nổi chìm trong dòng xoáy", "Trả giá" (Giải thưởng Văn học giai đoạn 1986 - 1990 của Hội Nhà văn và Tổng Liên đoàn Lao động VN), "Sóng lừng" (VN.Mafia), “Bụi đời”, “Đâu là lời phán xét cuối cùng”, “Cõi mê”... đã được độc giả đón nhận như những làn gió mới của văn học Việt Nam đương đại. Hầu hết những tiểu thuyết của Triệu Xuân được các nhà xuất bản in nhiều lần, Giấy trắng, Bụi đời, Trả giá tái bản hơn chục lần. Cõi mê tái bản 6 lần!
Năm 1988, khi tôi chuyển vào công tác và sống ở Vũng Tàu, người chị họ của tôi làm ở ngành Y tế, khi đọc tác phẩm "Trả giá" đã nói với tôi: "Nhà văn Triệu Xuân quê Ninh Giang mình viết hay quá!". Sau này, chị tôi hay nhắc đến từ "trả giá ", như một câu cửa miệng vậy. Một anh bạn tôi trước đây là giáo viên dạy Toán, hiện là Phó Chủ tịch Hội cựu Giáo chức Thành phố Vũng Tàu. Anh kể rằng đã đọc "Trả giá" của nhà văn Triệu Xuân từ khi mới xuất bản, thấy hay quá đem khoe với bạn, người bạn mượn đọc và không trả, anh cứ tiếc mãi và muốn đọc lại tác phẩm. Tôi kể chuyện đó cho Triệu Xuân, và anh đã gửi tặng cho anh bạn tôi cuốn tiểu thuyết này. Chắc rằng, nhà văn sẽ cảm thấy rất vui và hạnh phúc khi có những độc giả yêu quý và trân trọng tác phẩm - đứa con tinh thần của mình như vậy!
Đọc những tác phẩm của nhà văn Triệu Xuân, thường là đọc hơn một lần, càng thấy rõ một điều: Tác phẩm của anh không chỉ phản ánh hiện thực sinh động, chân thực, kịp thời, mà còn có tính dự báo sâu sắc. Thí dụ điển hình: Trong tiểu thuyết Giấy trắng, tác giả dự báo nhu cầu Đổi mới, xóa bỏ cơ chế hành chính quan liêu bao cấp, thực thi cơ chế thị trường phải là tất yếu, phải được áp dụng ngay trong toàn quốc nếu không nền kinh tế xã hội sẽ sa sút tới đáy! Ngay từ những năm 1988-1990, khi viết tiểu thuyết “Sóng lừng” – tên gốc là VN. Mafia - tác giả đã dũng cảm truyền đi thông điệp: nạn tham nhũng, mafia trong guồng máy nhà nước là vô cùng nguy hiểm. Nếu không nhanh chóng phanh phui cắt bỏ khối ung nhọt này, nó sẽ làm sụp đổ tất cả…! Thông qua những hình tượng nhân vật văn học trong tiểu thuyết “Cõi mê”, Triệu Xuân đã "tiên lượng" và gửi đến người đọc "thông điệp" hết sức rõ ràng: Cuộc sống này, mọi thứ đều có cái giá theo luật "Nhân - quả ", và tất cả mọi người đều phải có trách nhiệm đối với cuộc sống! Hay nói như lời của một "nhân vật" trong tác phẩm truyện ký của anh - Tiến sĩ Trần Văn, Giám đốc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Văn hóa Đồng Nai: "Hiện thực vẫn xảy ra nhiều điều không công bằng, không văn minh và thậm chí không đúng đạo lý, đòi hỏi trách nhiệm, lòng nhân và lòng dũng cảm của chúng ta nhằm làm cho cuộc đời đáng sống, tươi đẹp hơn..." ("Yêu rừng như yêu đời " - Văn nghệ, số 46 ra ngày 18 -11-2017).
...Khi nghe tin Triệu Xuân bị bệnh ung thư phổi, giai đoạn cuối, di căn xương và đột biến gen, tôi quá bất ngờ, buồn đến tê lặng cả người. Lẽ nào sự thật lại là như vậy? Với một người cầm bút như anh, ở vào độ tuổi chưa tới "thất thập", có lẽ mới đang là "độ chín"! Còn nhiều dự định và công việc cần làm, không chỉ là cho anh mà còn là cho cả bạn bè, anh em Văn Nghệ sỹ thân thiết. Nhóm Văn Chương Hồn Việt mà anh là Chủ tịch, qua hơn 12 năm hoạt động có nhiều thành công, đang độ phát triển. Anh là người sáng lập, giữ vai trò trụ cột và ảnh hưởng rất lớn đối với mọi hoạt động của Nhóm, cũng như với mỗi thành viên. Anh là nguồn động lực, cổ vũ, dìu dắt bạn bè trong công việc sáng tác văn học. Anh là "bà đỡ" mát tay cho nhiều tập thơ, văn, những "đứa con tinh thần" ra đời. Anh quan tâm khuyến khích thế hệ trẻ yêu văn chương từ trên ghế nhà trường và chú trọng đến văn hóa đọc. Anh đau đáu nỗi niềm phải khích lệ con em chúng ta học văn, đọc văn, vì đó là cách hữu hiệu nhất để học làm Người! Chính vì thế mà ngay từ năm 2008, đúng ngày kỷ niệm Sinh nhật của mình, anh đầu tư và đưa vào hoạt động trang web chuyên nghiệp về Văn học Nghệ thuật mang tên: www.trieuxuan.info
Ngòi bút - "vũ khí" của anh vẫn tràn đầy năng lượng, con tim anh vẫn tràn đầy nhiệt huyết...Lẽ nào, số phận thật là nghiệt ngã…!
Nhưng, bản lĩnh "thép" đã giúp anh không gục ngã, không đầu hàng. Anh vẫn sống lạc quan, yêu đời, vượt qua mọi đau đớn về thể xác và cả tinh thần để tiếp tục sống và viết. Những lần tôi và anh em trong Nhóm Văn Chương Hồn Việt cùng bạn bè tới thăm anh ở bệnh viện hay nhà riêng, đều thấy ở anh toát lên ý chí kiên cường, tình yêu cuộc sống, vẻ lạc quan tự tại của một nhà văn, nhà báo đầy bản lĩnh. Điều vô cùng cảm động là bên anh, luôn có sự yêu thương, chăm sóc tận tình, chu đáo của người vợ hiền Lê Hạnh. Có thể nói, chị đã "vượt lên số phận", những nỗi buồn lo, vất vả cực nhọc và cả những căn bệnh mãn tính hành hạ, cả những khoản chi phí vô cùng tốn kém cho việc chữa trị của anh. Và bên anh, còn có cả anh chị em Văn Nghệ sỹ Nhóm Văn Chương Hồn Việt cùng rất nhiều bạn bè luôn quan tâm thăm hỏi, động viên, ấm áp nghĩa tình. Sau gần một năm chống chọi với bệnh tật, anh cho ra đời tác phẩm "Triệu Xuân Sống & Viết", 612 trang, gồm những bài Phê bình, Tiểu luận, Chân dung…, được bạn đọc nhiệt tình đón nhận.
Đước biết, từ tháng 12-2019, anh bị kháng thuốc, lờn thuốc, đến đầu tháng 3-2020, khối U tăng sinh từ 35 mm, vọt lên hơn 70 mm, vết di căn xương cột sống D6 và cung sườn số 6 hoành hành dữ dội. Ngày 18-03-2020, sau khi làm xét nghiệm, Bác sỹ đã thay đổi phác đồ điều trị. Từ đây, anh uống viên thuốc trúng đích Tagrisso 80 mg, rất đắt: 4,5 triệu đồng/ viên, mỗi ngày uống một viên. Thuốc Tagrisso 80 mg không được bảo hiểm y tế thanh toán phần trăm nào cả!
Nhà văn Triệu Xuân và ghia đình đang đứng trước cuộc đấu sinh tử. Anh nói với tôi qua điện thoại: “Bạn hiền ơi, tôi đang trên chặng đường đến ga cuối cuộc đời. Tôi đã sống chất lượng, tôi vẫn khát khao sống để tiếp tục sáng tạo… Nhưng nếu phải ra đi…, tôi chấp nhận như một chuyện đương nhiên, không tiếc nuối gì… Tôi đã và đang thanh thản. Triệu Xuân mong bạn hiền cùng mọi người giữ gìn sức khỏe, sống thật chất lượng và luôn đam mê sáng tạo…”.
Cuộc đời Sống và Viết của nhà văn Triệu Xuân là một tấm gương của những người cầm bút. Triệu Xuân thực sự là ngọn lửa của tình yêu thiết tha cuộc sống và con người. Ngọn lửa ấy đã, đang và sẽ bừng cháy mãi không bao giờ tắt!
Vũng Tàu, tháng Ba năm 2020
Nhà thơ, Nhà giáo Hoàng Kim Vũ
Bài in trong sách Triệu Xuân Nghĩa tình Bạn Hữu. NXB Hội Nhà văn, sắp xuất bản.
www.trieuxuan.info
|
