Trước năm 1975 chúng ta thường nghe câu “Năm châu bốn biển”, nhưng theo cách phân chia địa lý hiện nay, hành tinh của chúng ta có tổng cộng 7 châu.

Có nhiều giả thuyết về các châu, ở đây, chúng tôi xin phép giới thiệu những giả thuyết chính, được ghi nhận trong Wikipedia (tiếng Anh, Trung Quốc),  Bách khoa toàn thư Britannica và những tài liệu khác.

CHÂU Á

Thuật ngữ châu Á vay mượn cách gọi Á Tế Á Châu (亞细亚洲) trong Trung văn, gọi tắt là Á Châu (亚洲), tương ứng với từ Asia trong tiếng Anh.

Hiện nay, có 2 giả thuyết chính về từ nguyên của Asia: 

- Nhiều nhà khoa học cho rằng Asia có nguồn gốc từ chữ (w)aṣû(m) trong tiếng Akkad, một ngôn ngữ thuộc nền văn minh Lưỡng Hà Semit trong giai đoạn Đế quốc Akkad (khoảng 2334–2154 TCN).

(W)aṣû(m) có nghĩa là “ra ngoài” hoặc “lên”, ám chỉ vị trí mặt trời mọc lúc bình minh ở Trung Đông. Đây là từ tương phản với từ nguyên của chữ Europe (châu Âu) cũng trong ngôn ngữ Akkad, đó là từ erēbu(m) có nghĩa là “lặn” (ám chỉ mặt trời lặn).

- Asia có nguồn gốc từ chữ Ἀσία trong tiếng Hy Lạp cổ. Nó là cái tên chỉ bờ đông của biển Aegea, một vùng mà người Hittite đã lập ra liên minh Assuwa ở phía Tây Anatolia khoảng năm 1400 TCN.

Thời xưa, người Hy Lạp sử dụng thuật ngữ Asia để nói tới toàn bộ vùng mà ngày nay gọi là Anatolia (Tiểu Á), một bán đảo thuộc Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong tiếng Hy Lạp, Ανατολία (Anatolia) có nghĩa là “phía Đông” hay “mặt trời mọc”.

CHÂU ÂU

Một thuật ngữ xuất phát từ  cách gọi Âu La Ba Châu (欧罗巴洲) của người Trung Quốc, gọi tắt là Âu châu (欧洲), tên tiếng Anh là Europe.

Cái tên Europe có nguồn gốc từ chữ Europa trong tiếng Latin, trong khi đó Europa lại có nguồn gốc từ chữ Εὐρώπη (Eurṓpē) trong tiếng Hy Lạp. Trong thần thoại Hy Lạp, Eurṓpē là một công chúa xinh đẹp, con của vị vua thành Tyre có tên là Agenor (người Phoenicia).

Theo nhà ngôn ngữ học Ernest David Klein, Europe có nguồn gốc từ chữ "Ereb" trong tiếng Xê mít và Xume cổ, một từ có nghĩa là “bóng tối” hoặc “sự hạ thấp”, ám chỉ vị trí phía Tây của vùng đất có liên quan với Mesopotamia, Levantine Coast, Anatolia và eo biển Bosporus. Do đó thuật ngữ này có nghĩa là “vùng đất mặt trời lặn” hoặc khái quát hơn là “vùng đất phương Tây”. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng giả thuyết của E. D. Klein khó có khả năng là đúng.

Theo quyển The Idea of Europe From Antiquity to the European Union (2002),  đôi khi người Hy Lạp sử dụng thuật ngữ Europe để chỉ vùng đất mà họ sinh sống, tương ứng đại khái với vùng đất giữa Yugoslavia ở phương Bắc và Thổ Nhĩ Kỳ ở phương Nam (tr. 17).

Thế rồi, qua nhiều thế kỷ, cái từ Europe được dùng để chỉ toàn bộ châu Âu ngày nay.

CHÂU ĐẠI DƯƠNG

Một thuật ngữ vay mượn từ tên gọi Đại Dương Châu (大洋洲) trong Trung văn, tương ứng với từ Oceania trong tiếng Anh.

Oceania xuất phát từ chữ ocean trong tiếng Anh, có nghĩa là “một khối lượng nước lớn”.

Xét về từ nguyên, nó có nguồn gốc từ chữ Okeanos (Ὠκεανός) trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “sông lớn” hay “biển bao quanh vòng đệm của trái đất”.

Trong thần thoại Hy Lạp, từ này được nhân cách hóa để trở thành thần Oceanus, con trai của sao Thiên vương (Uranus) và Trái đất (Gaia), chồng của Tethys.

Nhà địa lý Đan Mạch Conrad Malte-Brun đề nghị sử dụng thuật ngữ Oceania để chỉ quần đảo Thái Bình Dương trong thế kỷ XIX, về sau thêm vào cả Australia, New Guinea và New Zealand.

CHÂU MỸ

Châu Mỹ có nguồn gốc từ Trung văn là A Mỹ Lợi Gia châu (亚美利加洲), gọi tắt là 美洲 (Mỹ châu), tên tiếng Anh là America.

Cái tên America hay Americas xuất hiện chẳng bao lâu sau khi Christopher Columbus có chuyến hải trình đến Americas vào năm 1492.

Theo quyển The Oxford Companion to the English Language (1992) của Tom McArthur, thuật ngữ America xuất phát từ cách gọi giống cái của từ Americus trong tiếng Latin, một cách Latin hóa tên đầu của nhà thám hiểm Ý Amerigo Vespucci (1454–1512), người tự xưng tên bằng tiếng Latin là Americus Vespucius.

Năm 1507, thuật ngữ America lần đầu xuất hiện trên bản đồ của Martin Waldseemüller, một người Đức chuyên vẽ bản đồ.

Cái tên này nhằm nói đến vùng đất mà ngày nay gọi là Brazil (có tài liệu gọi là Nam Mỹ). Nhìn chung, người ta hiểu từ America theo 2 cách: nếu viết ở dạng số nhiều là Americas thì từ thế kỷ XVI, nó là cái tên của Tây bán cầu, đôi khi còn được xem là đồng nghĩa với từ Thế giới mới (New World); nếu viết ở dạng số ít America thì từ thế kỷ XVIII, người thường hiểu nó là nước Mỹ (United States of America). Dĩ nhiên cách hiểu này chủ yếu là dùng trong tiếng Anh.

CHÂU NAM CỰC

Một tên gọi có gốc từ Nam cực châu (南极洲) trong Trung văn, tên tiếng Anh là Antarctica.

Antarctica có nguồn gốc từ chữ antarktikos (ἀνταρκτικός) trong tiếng Hy Lạp, một từ gồm hai phần: anti (ἀντί) = “ngược lại” và arktikos (ἀρκτικός) = “Bắc cực”.

Theo nghĩa đen, từ này có nghĩa là “ngược với Bắc cực” (đối ngược với phương Bắc). Từ arktikos có nguồn gốc từ chữ Arktos, một cái tên tiếng Hy Lạp dùng để chỉ chòm sao Đại Hùng, chỉ có thể nhìn thấy rõ từ bán cầu Bắc.

Trong tiếng Hy Lạp cổ arktos (ἄρκτος) có nghĩa là “con gấu”.

CHÂU PHI

Cái tên có nguồn gốc từ thuật ngữ A Phi Lợi Gia châu (阿非利加洲) của người Trung Quốc, gọi tắt là Phi châu (非洲) hay châu Phi, tên tiếng Anh gọi là Africa.

Thời La Mã cổ đại người ta sử dụng cái tên Africa terra để chỉ vùng đất phía bắc của lục địa này, ngày nay thuộc lãnh thổ của Tunisia.

Africa terra có nghĩa là “vùng đất của người Afri” - (viết ở dạng số nhiều) hay "Afer" (dạng số ít).

Nguồn gốc của từ Afer trong tiếng Phoenicia có thể là afar (bụi) hoặc tên của bộ lạc Afri (tộc người sống ở Bắc Phi gần khu vực Carthage (trung tâm của nền văn minh La Mã cổ đại).  Từ Afer cũng có thể xuất phát từ chữ ἀφρίκη (aphrike) trong tiếng Hy Lạp – một chữ có nghĩa là “không có lạnh” hoặc từ chữ aprica trong tiếng Latin có nghĩa là “đầy nắng”.

Cái tên Africa do người La Mã sử dụng đầu tiên, nhằm nói đến Tunisia ngày nay. Nó chỉ bắt đầu mở rộng, bao gồm một vùng rộng hơn khi các tỉnh Tripolitania, Numidia và Mauretania Caesariensis chịu khuất phục trước “Giáo phận Africa” (the Diocesis of Africa), theo sự tái cơ cấu hành chính của hoàng đế La Mã Diocletianus.

Về sau, hoàng đế Justinianus I chiếm những vùng đất của Đế quốc Tây La Mã (từ sông Chelif đến vịnh Sidra ở Địa Trung Hải), sáp nhập chúng vào Đế quốc Đông La Mã và gọi là "Exarchate of Africa".

Trong suốt thời Trung cổ, người châu Âu dần dần nhận ra kích cỡ thật sự của châu Phi nên dùng từ Africa để chỉ toàn bộ châu này ngày nay.

CHÂU ÚC

Là khái niệm vay mượn từ thuật ngữ Úc Đại Lợi Á Châu (澳大利亞洲) trong Trung văn, gọi tắt là 澳洲 (Úc châu), tương ứng với từ Australia trong tiếng Anh.

Trong tiếng Latin hiện đại, Australia có nghĩa là “Vùng đất phương Nam”, phỏng theo truyện cổ tích nói về khu vực địa lý không có thật là Terra Australis Incognita (Vùng đất phương Nam vô danh) có niên đại từ thời La Mã.

Năm 1625 cái tên Australia lần đầu xuất hiện trong tiếng Tây Ban Nha dùng để gọi hòn đảo Vanuatu (nước Cộng hòa Vanuatu hiện nay).

Sau khi quyển A Voyage to Terra Australis của Matthew Flinders xuất bản năm 1814, thuật ngữ “Australia” phổ biến dần khi nhà thám hiểm người Anh này mô tả chuyến hải trình vòng quanh hòn đảo Terra Australis trong tác phẩm của ông.

Lachlan Macquarie, Thống đốc tiểu bang New South Wales, đã sử dụng từ “Australia” trong những công văn của ông gửi đến nước Anh và đề nghị Bộ Thuộc địa sử dụng từ này một cách chính thức vào năm 1817.

Theo Department of Immigration and Citizenship (2007), phần nói về Cuộc sống ở nước Úc, Bộ Hải quân Anh đồng ý sử dụng từ  “Australia” để gọi châu lục này vào năm 1824.

VTH.

Cám ơn tác giả gửi www.trieuxuan.info