Không ra khỏi phòng tiếp khách của Mua-Mua tôi ngồi viết cặn kẽ lá đơn kêu thưa, rồi đi đến chỗ làm việc để lấy giấy chứng nhận theo đòi hỏi.

Vậy là hôm nay tôi cũng không đi Sêmakha được! Không có ria, không có giấy tờ minh chứng rằng người thợ cạo bị khiển trách vì lỗi lầm của mình thì tôi không thể đến ra mắt Đzamila được.

Cuối giờ làm việc tôi thở hồng hộc lao vào phòng làm việc của Mua-Mua.

- Thưa đồng chí Muarađôp, đây là đơn của tôi, còn đây là giấy chứng nhận. Tôi hy vọng… Và tôi đặt giấy tờ lên bàn.

Ông ta vẫn ngồi thản nhiên đầy bí ẩn như đức Phật, tay khoanh trước ngực, mắt nhắm nghiền. Ông ta ngáp mệt nhọc rồi làu bàu nói:

- Anh bạn thân mến ơi! Chúng tôi có ba chỗ làm việc còn trống. Chúng tôi cần thu ngân viên cho nhà tắm, thợ giặt cho nhà giặt, và cô sửa móng tay cho phòng trang điểm phụ nữ. Hãy chọn việc nào mình thích và đi làm việc đi. Ngay bây giờ cũng được. Chúng tôi đã thanh toán xong chủ nghĩa quan liêu rồi, chúng tôi đã nghiền nát nó ra.

- Thưa đồng chí Mitarađôp, tôi đến về vụ bộ ria.

Ông ta ngáp ngạc nhiên:

- Anh bạn thân mến ơi! Chúng tôi ở đây đâu có sản xuất ria? Xin anh hãy tới cửa hàng dụng cụ nhà hát mà hỏi.

- Tôi đến về vụ bộ ria của bản thân tôi đã bị cạo. Tôi có đơn thưa anh thợ cạo RamiZulâykha Ganđasep. Tôi đã đến gặp đồng chí hôm nay rồi. Xin đồng chí hãy nhớ lại giùm cho!

- A, a, tôi nhớ ra rồi! - Mua-Mua ngáp ngọt ngào - Anh vội đi Sêmakha phải không?

- Vâng ạ, đi Sêmakha.

- Đến với Zulâykha phải không?

- Tại sao lại Zulâykha? Zulâykha thì liên quan gì ở đây? - Tôi rên rỉ kêu lên. - Tôi đang vội đi đến với vợ! Với con! Nhưng làm sao đồng chí lại biết?

Mua-Mua ngáp chế nhạo. Mắt ông ta vẫn nhắm tịt như cũ.

- Anh bạn thân mến ơi, biết đó là nghĩa vụ của người lãnh đạo là đặc quyền của người phụ trách. Nếu chúng tôi không biết được một đôi điều thì thử hỏi người ta trả lương cho chúng tôi làm chi?

- Nhưng về chuyện Zulâykha ấy?...

Lần này thì không những Mua-Mua ngáp khoan khoái mà còn kéo dài tiếng ngáp giòn giã. Ông ta hạ giọng xuống hỏi, mi mắt vẫn không nhấc lên:

- Trông dễ thương lắm hả? - Và giải thích: - Ramiz kể hết cho tôi nghe rồi. Tôi gọi điện thoại cho anh ta ngay khi anh vừa đi khỏi. Tôi nhắc cho anh hay là anh ta không phải chỉ là thợ của anh mà còn là thợ của tôi nữa. Thợ của chúng ta đấy! Một tay thợ kỳ tài! Anh có thể tự coi là có bà con với tôi được rồi. Anh ta mới cạo cho tôi hôm qua xong. Thế nào? Trông được đấy chứ? Ông ta quay khắp bốn phía cái đầu cạo nhẵn thín như quả cầu, vừa làm dáng. Tuy nhiên cặp mắt dù sao vẫn không chịu mở ra. - Vậy là anh mang giấy tờ đến đó phải không? Được rồi, nào, người bà con của tôi, ta hãy xem nào…

Tôi đã biết trước: cuối cùng thì bây giờ ông ta sẽ buộc phải nhấc mi mắt lên, giơ tay ra, cầm lấy giấy tờ và bắt đầu đọc chúng. Lúc đó thì tôi sẽ được nhìn thấy biểu hiện cặp mắt của con người lạ lùng bí ẩn ấy. Tôi nhìn chăm chú vào Mua-Mua, sợ sẽ bỏ qua mất cử động nhỏ nhặt nhất của cơ bắp trên mặt ông ta. Tôi nhìn chăm chú…

Không mở mắt, Mua-Mua giơ tay ra cầm lấy giấy tờ của tôi, đặt trước mặt mình và… Cái gì thế này?! Tôi chết lặng người đi! Tôi không tin vào mắt mình nữa! Mua-Mua đọc giấy tờ của tôi bằng… cặp mắt nhắm!

Tóc trên đầu tôi muốn dựng ngược lên! Lưng tôi nổi gai ốc! Bụng tôi trở nên lạnh ngắt! Cổ họng khô rang! Chuyện không thể nào có được!

Đó, bây giờ ông ta đã đọc xong, đặt giấy tờ qua một bên, ngáp thông cảm đầy thiện ý. Ông ta dịu dàng hỏi:

- Tại sao giấy chứng nhận lại do người phó chứ không phải trưởng nhà ăn ký?

- Lúc đó trưởng nhà ăn không có tại chỗ. - Tôi đáp - Nhưng cái đó thì có gì khác nhau?

- Ê, ê, anh bạn thân mến ơi! Khác nhau xa lắm chứ. - Mua-Mua cười nhạt và ngáp nhiều ý nghĩa. - Thí dụ như mọi giấy tờ đi khỏi cơ quan tôi đều do tôi ký hết. Chữ ký - đó là một thứ đặc quyền của giới lãnh đạo. Anh bạn thân mến ơi, anh cứ tự nghĩ mà xem, nếu như đến cả giấy tờ mà chúng tôi không đích thân ký nữa, thì thử hỏi tại sao lại phải trả lương cao cho chúng tôi như thế? Còn xe hơi riêng nữa? Còn những đặc quyền khác nữa!

- Người phó phụ trách nhà ăn cũng là người có trách nhiệm. - Tôi hăng hái phản đối.

- Đúng rồi, - Mua-Mua đồng ý - cũng là người có trách nhiệm. Nhưng người bà con của tôi ơi, anh cũng phải đọc báo chí chứ? Anh có được nghe về những linh hồn chết không? Những người có tên trong sổ lương của các cơ quan, nhưng những người khác nhận lương thay cho họ. Ngộ lỡ biết đâu ông trưởng phụ trách nhà ăn của anh lại hoàn toàn không ngờ có một đầu bếp trưởng dưới trướng mình là anh thì sao? Tôi suy luận hợp lý chứ, phải không nào?

Với một nụ cười dễ thương và đầy thông cảm, Mua-Mua ngáp và đưa trả lại tôi tờ giấy chứng nhận, còn lá đơn thưa thì đặt vào trong chiếc cặp bìa nâu. Buộc chiếc cặp bằng bìa lại, ông ta nói với tôi:

- Ngày mai, anh bạn ạ, anh sẽ mang đến tờ giấy chứng nhận theo đúng quy cách cho tôi. Hãy để cho người trưởng ký vào. Tôi xin anh làm như vậy cho nhé.

- Thôi được rồi. - Tôi nói.

- Thế thì tạm biệt vậy, anh bạn thân mến nhé. Chúc anh nhiều kết quả! Tôi chẳng muốn chia tay với anh chút nào hết; nhưng tôi cũng đến giờ phải về rồi.

Ông ta ngáp hơi buồn bã.

Tôi không nhịn được bèn hỏi:

- Thưa đồng chí Muarađôp, xin đồng chí thứ lỗi cho tôi vì tính tò mò, nhưng làm sao mà đồng chí lại có tài như vậy được?

- Tài gì cơ chứ?

- Đồng chí học được ở đâu cách đọc, và nói chung là làm lãnh đạo với cặp mắt nhắm?

- Chao ôi, anh thật kỳ quặc! Một tâm hồn mới ngây thơ làm sao? - Mua-Mua phá lên cười, ngáp khẽ vẻ đôn hậu. Thậm chí tôi có cảm giác là dưới hàng mi nhắm chặt ông đã nhỏ giọt lệ đàn ông hiếm hoi, thương cảm cho sự ngây thơ của tôi. - Cái đó ai lại đi học bao giờ! Đó là một thứ tài năng bẩm sinh; có thể nói là một thứ đặc quyền thiên bẩm. Anh cứ tự suy xét mà xem: chúng tôi còn đáng giá gì nữa nếu không nhắm mắt mà biết được nội dung những lời kêu thưa cùng các đơn từ của các anh, nếu không nhắm mắt mà hết lòng thông cảm với các anh, cũng như biết cách cư xử với những người không thành đạt, bị chèn ép, không thỏa mãn như các anh?

- Thưa đồng chí Muarađôp, thế phải cư xử với chúng tôi thế nào ạ? - Tôi quan tâm hỏi.

- Một cách lịch sự, có văn hóa, chu đáo. - Mua-Mua nói và ngáp tự mãn. Tỏ ra có tình cảm. - Anh đã đọc quyển sách của Vlađimia Durôp chưa? Có một người luyện thú làm xiếc rất nổi tiếng mang họ tên như vậy. Nếu anh chưa đọc thì nên tìm lấy mà đọc. Phương pháp của ông ta - sự dịu dàng - là cách xử thế của tôi. Thí dụ như anh bị người ta đối xử không tốt, qua mặt anh, làm anh giận. Anh hãy viết đơn kêu thưa đi. Mất đi một phần năng lượng là sẽ thấy nhẹ đi một phần. Còn về phần chúng tôi thì sẽ xem xét một cách chăm chú, chứ không hời hợt qua quýt cho xong, theo đúng mọi thể thức, có thể nói là xem xét một cách khoa học lời kêu thưa của các anh hoặc chuyển nó tới chỗ cần thiết, lên cấp khác. Trong mọi trường hợp anh đều nhận được thư trả lời. Đúng thời hạn pháp luật quy định. Lắng suy nghĩ kỹ mà coi - theo luật pháp! Thư trả lời! Nhận được thư trả lời - đó là đặc quyền của anh. Anh sẽ cảm thấy nhẹ người hơn chút nữa. Tựa như xảy ra sự vận động. Đó là điều chính yếu nhất của cuộc sống, bởi vì cuộc sống của chúng ta không phải là cái gì khác hơn là dạng tồn tại của vật chất đang vận động. Chắc là anh có nghe thấy điều đó rồi chứ gì? Như người ta vẫn nói đó là đoàn súc vật nối nhau đi qua sa mạc! Anh bạn thân mến ạ, anh hãy nhớ lấy điều này: khi anh viết tức là anh suy nghĩ. Mà anh đã suy nghĩ, thì như một nhà triết học Pháp đã nói, tức là anh đang tồn tại - nghĩa là anh đang sống. Thật là tuyệt! Anh đang sống! Có phải là tiếng đó vang lên thật kiêu hãnh không nào?! Vậy thì anh hãy cân nhắc mà xem: sống hơn hay là không sống hơn? Trước đây đã có thời đồng chí Hămlet nêu vấn đề này lên trong bản độc thoại súc tích và sâu sắc của mình. Nói tóm lại là anh đừng có ngại gì hết, anh bạn thân mến ạ. Anh cứ quấy nhiễu chúng tôi đi, ngày mai hãy cứ mang bản nhận xét theo đúng mọi thể thức lại cho tôi đi. Sự lo lắng của chúng tôi… về các anh - đó là đặc quyền của chúng tôi. Và cũng là đặc quyền của các anh nữa. Đặc quyền chung của chúng ta! Anh hãy đồng ý với tôi là chính ở đây biểu hiện sự thống nhất của chúng ta! Mà sự thống nhất - đó là tất cả! Tất cả mọi thứ trên đời! Anh hiểu rồi chứ?

- Tôi hiểu rồi ạ.

- Thế thì tạm biệt nhé, anh bạn vàng của tôi ạ. Tôi đợi anh đấy. Hẹn gặp lại anh nhé.

Tôi được tiễn ra khỏi phòng làm việc của Mua-Mua bằng một cái ngáp từ giã chân thành.

***

Sáng hôm sau tôi lại lên chỗ làm việc. Trưởng nhà ăn đang ở trên công ty. Tôi ngồi chờ cho đến khi ông ta về. Ông ký vào tờ giấy chứng nhận, lắc đầu tỏ vẻ trách móc:

- Thật không tốt chút nào! Anh đang nghỉ phép năm đấy anh Azim ạ. Anh đang để phí thời gian vô ích. Hãy đi ngay đến với vợ con ở Sêmakha mà nghỉ ngơi.

Tôi buồn bã thở dài:

- Thưa ông Iuxip, ông chỉ biết một mà không biết hai. Làm sao tôi có thể đến trình diện trước mặt vợ với bộ dạng thế này được?

- Tôi không hiểu gì cả! Có chuyện gì vậy?

- Cũng không có gì đặc biệt cả! Có chuyện gì vậy?

- Cũng không có gì đặc biệt cả. Kể ra thì dài lắm…

***

Khoảng gần trưa tôi đã ngồi ở trong phòng tiếp khách của Mua-Mua. Một tiếng sau đó ông ta tiếp tôi.

- Anh bạn thân mến ạ, chúng tôi có ba chỗ làm còn trống. Chúng tôi cần người thu ngân cho nhà tắm…

Tôi không để ông ta nói hết lời, vội cắt ngang:

- Một thợ giặt cho nhà giặt và một cô sửa móng tay cho phòng trang điểm phụ nữ. Cái đó thì tôi biết rồi, đồng chí Muarađôp ạ. Nhưng tôi đến về chuyện bộ ria.

- A Azim, tôi nhớ ra rồi! Zulâykha từ Sêmakha sắp về rồi phải không? Chuyện đó chứ gì?

Ông ta mỉm cười vui vẻ niềm nở, ngáp và càng nhắm chặt mi mắt hơn nữa.

- Trưởng nhà ăn cũng đã ký vào giấy chứng nhận. - Tôi nói - Bây giờ tất cả đều đúng mọi thể lệ cả rồi.

- Chúc mừng anh! Mừng cho anh, anh bạn thân mến ạ. Nào, đưa lại đây cho tôi.

Tôi đưa giấy chứng nhận cho Mua-Mua.

- Tại sao không có dấu thị thực? - Ông ta hỏi, mắt vẫn không mở ra. - Sao lại như vậy được.

Tôi nhìn coi.

- Nhưng có dấu khuôn đây mà.

- Đúng, dấu khuôn thì có, nhưng dấu thị thực thì không. - Ông ta trả lại tôi giấy chứng nhận. - Cần phải có dấu tròn thị thực. Anh hiểu không, dấu tròn nhé! Anh rõ rồi chứ, anh bạn thân mến?

Ông ngáp vẻ dạy dỗ.

- Rõ rồi ạ.

- Thế thì tạm biệt anh nhé. Tôi đợi dấu tròn của anh. Anh đừng ngại phiền gì hết. Hẹn gặp lại anh.

Tôi lại lao lên chỗ làm việc. Trớ trêu thay, trưởng nhà ăn lại lên Ủy ban quận. Tôi ngó vào nhà ăn. Ở đây tỏa ra mùi thơm ngon tuyệt diệu. Zulâykha mặt đỏ hồng, đang đứng bên bếp lò, làm phép lạ trên những xoong chảo. Nhìn thấy tôi cô rất mừng rỡ:

- Chào chú Azim! Cháu cứ nghĩ chú đang ở Sêmakha rồi kia chứ. Chú chưa đi à?

- Chào cô bé có phép tiên! Cháu thấy đấy, chú vẫn đang còn ở đây.

- Có chuyện gì không chú? Cháu có ấn tượng như là chú gầy hốc hác đi qua hai ngày vừa rồi, chú Azim ạ. - Zulâykha mỉm cười rất dễ thương. - A, chú đã cạo ria đi rồi à? Cháu nói thật đấy, thế này tốt hơn nhiều! Không có ria chú trông đẹp hơn nhiều! Cháu thích chú như thế này đấy, chú Azim ạ.

Tôi nghĩ thầm: “Lạy trời, Đzamila mà biết tôi cạo ria rồi đi lên đây thì chết!”.

Những cô gái khác làm việc ở nhà ăn cũng xúm lại quanh tôi, nói líu lo ríu rít.

- Thế nào, công việc ra sao? Làm trôi chảy cả chứ? - Tôi hỏi thăm - Có bị ai kêu thưa vì món ăn không ngon không?

- Tạm thời thì không có ai kêu cả. - Zulâykha trả lời thay cho tất cả. Rồi cô hất đầu, kiêu hãnh nói thêm: - Đã có hai người viết cảm ơn đấy chú ạ.

“Cô ta quả thật trông rất dễ thương. - Tôi nghĩ thầm - Không hiểu tại sao trước kia mình lại không nhận thấy nhỉ”.

Mãi đến ngày hôm sau tôi mới tóm được trưởng nhà ăn. Ông không nói năng gì hết, đóng ngay dấu tròn vào giấy chứng nhận. Đồng thời ông chăm chú nhìn tôi. Ông hỏi:

- Azim, không bị làm sao chứ? Có chuyện gì xảy ra không? Anh cảm thấy trong mình thế nào?

- Thưa đồng chí Iuxip, tôi cũng không biết nói thế nào. - Tôi lúng búng nói. Sau đó tôi sờ ngón tay vào chỗ trên môi, chỗ ngày hôm qua đang còn có ria, rồi bỗng nói rất không đâu vào đâu cả: - Không sao, rồi những kẻ có tội sẽ bị trừng phạt! Tôi sẽ được minh chứng là vô tội! Tôi sẽ chứng minh cho Zulâykha… à quên, không phải Zulâykha… cho Đzamila!

Đút giấy chứng nhận vào túi, tôi lao ngay đến phòng quản lý phục vụ công cộng quận gặp Mua-Mua. Suýt nữa thì không kịp. Còn có 5 phút thì hết giờ làm việc.

- Mọi chuyện đầy đủ cả rồi, thưa đồng chí Muarađôp! Đóng dấu rồi! Đây, giấy chứng nhận đây.

- Khá lắm! - Ông ta khen tôi, mắt vẫn không mở ra, ngáp hài lòng. Kéo ngăn bàn ra, lấy chiếc cặp bìa trong đựng tờ đơn thưa của tôi rồi đặt giấy chứng nhận vào đó. Đột nhiên ông ta hỏi: - Này thế còn giấy chứng nhận của phòng quản lý nhà đâu? Tại sao ở đây không có?

- Lại còn giấy chứng nhận nào nữa?

Ông ta lại ngáp. Sau đó thở dài:

- Chao ôi, các người thật kỳ quặc, anh bạn thân mến ạ!

- Tại sao lại kỳ quặc?

Ông ta ngáp, hơi có vẻ khiển trách:

- Anh đến gặp tôi chứ gì?

- Vâng ạ.

- Anh kêu thưa chứ gì?

- Vâng, tôi kêu thưa.

- Chúng tôi đang xét đơn của anh phải không?

- Vâng, ông đang xét.

- Chúng tôi phải giúp đỡ anh, phải có trách nhiệm giúp đỡ, đúng không nào?

- Vâng, phải có trách nhiệm.

- Vậy thì, anh bạn thân mến ơi, chúng tôi phải biết anh đang sống ở đâu chứ?

- Tôi là công dân của thành phố này. Đây, giấy chứng minh của tôi đây… - Tôi thọc tay vào túi.

Bằng một cử chỉ, ông ta ngăn tôi lại:

- Khoan đã, không cần. Tôi không tin anh hay sao? Hơn nữa… giấy chứng minh thì ai cũng có cả. Cần phải có giấy chứng của địa phương anh đang sống. Những luật lệ đó đâu phải tôi tự nghĩ ra. Rõ ràng là có sự khác biệt giữa giấy chứng minh và giấy chứng nhận phải không nào?

- Muarađ Muarađôvich, thế tại sao ông không nói điều này cho tôi biết từ hôm qua?

- Tôi đã không nói hay sao? Không có lẽ? Anh tha lỗi cho tôi vậy, anh bạn thân mến ạ. Công việc nhiều quá! Chóng cả mặt ra. Quay hết bên này bên kia, anh thấy tôi tròn cả đầu ra đấy! Thôi, mai anh mang giấy chứng nhận của phòng quản lý nhà tới và chúng tôi sẽ xét ngay công chuyện của anh. Tạm biệt nhé, anh bạn thân mến. Tôi đợi anh đấy.

Sáng hôm sau, tôi đến ban quản lý nhà. Tôi giải thích cho trưởng ban quản lý nhà biết tôi cần cái gì.

- Anh làm việc ở đâu? - Ông ta hỏi tôi.

- Ở Chinhanhama… - Tôi bắt đầu nói.

- Rõ rồi. - Ông ta ngắt lời tôi - Có một cơ quan như vậy, tôi đã được nghe thấy. Anh sống ở khu nhà chúng tôi đã bao lâu rồi?

- Mười năm rồi ạ.

- Cùng với vợ con ư?

- Cố nhiên rồi.

- Tôi sẽ cho anh giấy chứng nhận. Nhưng anh nên biết là dân quan liêu các anh hóa dại vì mắc bệnh giấy tờ đấy.

Nhận giấy chứng nhận rồi, tôi nghiên cứu nó thật chăm chú. Tất cả đều đầy đủ hết: dấu khuôn, dấu thị thực, chữ ký. Tôi đi đến Mua-Mua.

- Muarađ Muarađôvich, xin chào ông! Đây là giấy chứng nhận của ban quản lý nhà.

- Khá lắm, cảm ơn anh nhé! - Ông ta mừng rỡ, ngáp thân mật. - Ngày mai, anh hãy tới khoảng hai giờ rưỡi. Chúng tôi sẽ giải quyết ngay công chuyện của anh. Chỉ có điều xin anh đừng đến muộn đấy! Ta thỏa thuận với nhau thế nhé!

- Tôi sẽ không đến muộn.

- Tôi sẽ sung sướng được gặp lại anh. Tạm biệt anh nhé! - Và ông ta lại ngáp thân mật với tôi, mắt vẫn không mở ra.

***

Tôi đi về nhà. Suốt ngày cho đến tối tôi ngồi đợi điện thoại từ Sêmakha gọi tới. Tôi đợi với niềm sợ hãi. Không biết tôi sẽ nói gì với Đzamila hôm nay đây? Ngày hôm qua, khi cô ấy gọi điện thoại tới, tôi đã giải thích việc chậm trễ chuyến đi của mình bằng lý do tựa như là lúc lấy cái rôto ra tôi lỡ tay làm đứt dây cái tụ điện “Máy không nổ được. - Tôi nói dối - Sáng mai thợ sẽ tới sửa và đến trưa là anh sẽ có mặt ở Sêmakha với em và các con. Đợi anh nhé”. Vậy là họ đã uổng công đợi tôi. Hôm nay tôi sẽ phải nói dối thế nào đây, nếu Đzamila gọi điện thoại tới? Nói gì đây? Tại sao tôi vẫn chưa đi được?

Đã quá nửa đêm rồi mà điện thoại vẫn câm lặng. Sự căng thẳng của tôi mỗi lúc một tăng. Cuối cùng thần kinh tôi không chịu nổi nữa. Ngộ lỡ Đzamila thấy tôi không đến, lòng đầy nghi ngờ, nhảy lên chiếc xe buýt hay xe tăcxi lao về Bacu và bất chợt lúc nào cũng có thể xuất hiện gõ cửa nhà vào nhà. Thế mà tôi lại không có ria! Chao ôi, không biết lúc đó rồi sẽ ra làm sao?

Tôi quyết định tự mình gọi điện đến Sêmakha. Tôi gọi, Đzamila cầm ống nói lên. Không để cho tôi nói một lời, hỏi ngay bằng một giọng ngái ngủ giận dữ:

- Thế nào, chạy được rồi chứ?

- Ai chạy kia?

- Quỷ sứ chạy chứ ai! Tôi nói về cái xe ấy!

- A, cái xe sửa xong rồi, em thân mến ạ.

- Anh có đi xe vào thành phố không?

- Không, anh còn chưa đi đâu.

- Đừng có xạo! Đi rồi chứ gì?

- Em ơi, anh nói thật đấy: chưa đi mà.

- Này anh Azim, chiếc dép của em, cứ liệu đấy. Nói dối em thì đừng có trách. Em sẽ biết ngay thôi. Em đã ghi số đường chạy trên đồng hồ xe rồi đấy. Tại sao còn chưa đi đến đây?

Tôi lấy khăn tay bịt miệng lại, cố thay đổi giọng nói. Tôi kêu khàn khàn vào ống điện thoại:

- Anh bị bệnh, Đzamila ạ. Họng anh…

Sau khi ngừng giây lát, cô ta nói:

- Cứ đi đi, người đẹp ạ. Bệnh thì nằm ở đây!

- Anh đang sốt nhiệt độ cao, sổ mũi. - Tôi nói dối.

- Thôi được, cho anh hai ngày để khỏi bệnh. Còn sau đó thì đừng có trách đấy! Và cố đừng để cái chứng sổ mũi của anh có chút gì dính dáng tới cái con khỉ Zulâykha ấy nhé. Anh hiểu ý em định nói gì chứ?

- Em lại bắt đầu đấy… Tốt hơn là em nói cho anh biết má có khỏe không? Các con ra sao?

- Không ra gì cả!

Điện thoại bị cắt. Chắc là Đzamila đặt ống nói xuống. Tuy vậy tôi không ân hận là đã gọi điện thoại cho Đzamila. Bằng cách đó tôi giành được thêm hai ngày nữa. Thời gian ấy đủ để trừng phạt anh thợ cạo tới ba lần vì tội đã làm tôi không có ria!

Không phải tôi là người quá quắt độc ác gì đâu. Trong thâm tâm thậm chí tôi còn biết ơn anh thợ cạo Ramiz vì đã phục hồi lại bộ dạng bình thường cũ của tôi, làm trẻ trung đẹp đẽ khuôn mặt của tôi. Cảm nhận thấy rồi, bằng trực giác, anh đã tuân theo tiếng gọi của thẩm mỹ. Chắc là anh không thể nào cưỡng lại không tuân theo vgì bộ ria của tôi quá dị dạng.

Đáng lẽ một người thợ tinh tế như vậy thì phải cảm tạ chứ đâu có đáng khiển trách. Vì công lao đã thanh toán những con rết kinh tởm dưới mũi tôi có thể nên phong tặng cho anh ta danh hiệu thợ cạo công huân… ít ra cũng là của quận chẳng hạn.

Tuy nhiên, trong tình thế hiện tại tôi không thể hành động khác đi được. Tôi đang bị đe dọa bởi cuộc xử án bất công và vô nghĩa của vợ tôi là Đzamila. Để tránh được nó, tôi cần có sự khiển trách anh thợ tài năng ấy như cần không khí vậy.

***

- Có vào được không ạ?

Đáp lại là một tiếng ngáp khoan dung và một lời mời cũng khoan dung không kém:

- Cứ vào đi anh bạn thân mến!

Cũng như mọi khi, Mua-Mua đang ngồi nhắm mắt. Cho đến giờ tôi vẫn không biết mắt ông ta màu gì.

- Xin chào ông, Muarađ Muarađôvich. Tôi đến đúng hai giờ rưỡi như ông đã dặn.

- A a, rõ rồi. Xin chào anh. Chúng tôi hiện có ba chỗ làm còn trống. Chúng tôi cần một người thu ngân…

- Tôi đến về chuyện bộ ria.

Lần này thì Mua-Mua ngáp thật dài theo kiểu bè bạn tin cậy.

- A a a, anh đấy hả, anh bạn thân mến? Bạn thân của cô Zulâykha quê ở Sêmakha phải không? Tiện thể tôi xin hỏi thăm cô ấy có được khỏe không? Mừng anh đến thăm. Rất vui được gặp anh. Thế nào, chẳng lẽ chúng tôi còn chưa giải quyết xong chuyện bộ ria cho anh hay sao?

- Than ôi! Chưa xong đâu ạ. Tôi cần giấy tờ trả lời cho vụ kêu thưa của tôi. Nhất định phải bằng giấy tờ hẳn hoi.

Không mở mắt ra, ông ta lục tìm trong ngăn bàn, cuối cùng tìm được chiếc cặp bìa quen thuộc với tôi.

- Azim Azimôp thân mến, anh đã thưa với công an chưa? - Ông ta hỏi và ngáp, lần này tôi có cảm tưởng là cương quyết và khẩn trương công việc.

- Không ạ.

- Tại sao?

- Tôi thấy không cần thiết. Làm to chuyện này ra để làm gì? Chỉ cần ông, thưa ông Muarađ Muarađôvich, tự xác minh mức độ lỗi lầm của người thợ và trừng phạt anh ta là đủ.

Lại một cái ngáp đầy cương quyết nữa tiếp theo.

- Chúng tôi phải trừng phạt anh ta thế nào? Anh thử khuyên bảo mách nước cho chúng tôi xem. Như người ta vẫn nói: ý dân là ý trời.

- Tôi không biết nữa. Anh ta là nhân viên của ông mà. Ông hãy tự quyết định lấy. Tôi chỉ cần giấy trả lời của ông thôi.

- Anh hãy hiểu cho, mọi chuyện đâu đơn giản như vậy được. - Mua-Mua lại ngáp mạnh mẽ và khẩn trương. - Nói thành thực với anh, nếu bây giờ chúng tôi bắt đầu làm rắc rối, dọa nạt, gây tức giận cho anh thợ cạo Ramiz, anh ấy có thể nói: “Ông khách hàng ấy không có ria từ trước”. Anh ta có thể lôi kéo năm bảy bạn đồng nghiệp đứng ra làm chứng cho anh ta nữa. Lúc ấy thì chúng tôi sẽ buộc phải làm lại vụ án và bấy giờ sẽ là án kiện lại anh, anh bạn thân mến ạ. Kiện vì tội vu khống người làm việc tốt nhất của chúng tôi. Anh có cần chuyện đó hay không? - Ông ta ngáp đầy thông cảm đồng thời rất thiện ý.

- Không cần ạ. - Tôi nói - Nhưng tôi phải làm thế nào? Xin ông Muarađ Muarađôvich mách giúp tôi.

- Anh hãy viết đơn đến công an, anh bạn thân mến ạ. Họ sẽ điều tra ra mọi chuyện, sẽ chính thức đòi chúng tôi phải trừng phạt anh thợ cạo và thông báo cho họ bằng giấy tờ xem đã tiến hành những biện pháp gì. Khi đó tôi sẽ hoàn toàn có cơ sở để phân xử lời kêu thưa của anh. Lúc đó tôi sẽ kêu anh Ramiz thiên tài của chúng tôi lên thảm vật và giáng cho anh ta đòn cảnh báo. Đòn cảnh báo sẽ rất ghê gớm! Lúc đó anh sẽ được hài lòng và anh ta sẽ không còn hó hé gì nữa. Anh ta là thợ của tôi. Tôi đánh giá cao và kính trọng anh ta cũng như anh vậy, tôi hy vọng như thế. Tuy nhiên việc cảnh báo cũng không hại gì cho anh ta cả. Để đề phòng. Cho khỏi tự cao. Vì bị cảnh cáo thì phải cố gắng để được hủy bỏ nó. Tất nhiên là rồi chúng tôi sẽ hủy bỏ, nhưng hãy để cho anh ta cố gắng một thời gian cho xứng đáng. Anh hiểu ý của tôi chứ, anh bạn thân mến?

- Tôi hiểu ạ.

- Thế thì anh bạn hãy đi đi mà hành động. Gửi lời cho Zulâykha nhé! Và nói chung cho tôi chào tất cả mọi người!

- Cảm ơn ông. - Tôi trả lời một cách máy móc.

- Chúc anh may mắn, đạt nhiều kết quả.

Khi tôi bước ra khỏi phòng làm việc của Mua-Mua, tôi nghe thấy sau lưng mình một tiếng ngáp dài, ngáp hài lòng.

***

Ở trụ sở công an tôi ngồi vào bàn và viết lá đơn:

“Tôi là Azim Azimôp, ngày mồng 2 tháng 1 năm nay…”.

Viết đến đây rồi, tôi suy nghĩ, bắt đầu cố nhớ lại xem chuyện xảy ra vào lúc mấy giờ. Tôi không tài nào nhớ ra được. Chỉ nhớ được rằng ở góc đường, cách tiệm cắt tóc khoảng trăm thước có treo một cái đồng hồ lớn mà mỗi khi đi qua tôi vẫn nhìn lên. Không biết hôm đó trước khi vào tiệm cắt tóc tôi có nhìn lên đồng hồ không? Chắc là tôi có nhìn. Tôi căng đầu ra cố nhớ: đúng là tôi có nhìn. Đi qua mà lại không nhìn lên hay sao? Đồng hồ rất to, đập ngay vào mắt. Rõ là tôi có nhìn rồi. Không biết lúc đó những cái kim ở vào vị trí nào? Những chiếc kim to của chiếc đồng hồ lớn ngoài phố? Tôi không nhớ ra được. Lúc đó tôi lại tự nghĩ: “Chỉ ra giờ chính xác làm gì nhỉ? Ai cần chuyện đó? Đây có phải là chuyện án tích gì đâu?”.

Tóm lại là tôi viết lá đơn, trong đó kể lại rằng anh thợ cạo Ramiz Garđasep làm việc ở tiệm cắt tóc số 8, nơi tôi vào để sửa sang lại hình thức bên ngoài của mình, trong khi cạo mặt cho tôi vô tình đã cắt mất bộ ria của tôi. Tiếp đó tôi đề nghị giúp đỡ để phòng phục vụ công cộng quận mau chóng có biện pháp với lời kêu thưa của tôi và trừng phạt anh thợ.

Đưa lá đơn trực tiếp cho thủ trưởng công an, tôi quan tâm hỏi:

- Khi nào thì có phúc đáp ạ?

- Chúng tôi làm việc rất lẹ làng. - Vị thủ trưởng khoe - Để điều tra nhiều nhất là ba ngày.

Đúng ba ngày sau tôi đến gặp Mua-Mua. Cũng như mọi khi, ông ta đón tôi với cặp mắt nhắm và ngáp niềm nở. Lần này thì ông nhận ra tôi ngay:

- A a, chào anh bạn thân mến! Công việc thế nào? Bà hoàng ở Sêmakha có khỏe không?

- Đã có phúc đáp của công an chưa ạ? - Tôi hỏi thẳng ngay, không để ý đến câu đùa.

Ông ta mở chiếc cặp bìa nâu, lục tìm trong đó, mi mắt vẫn không nhấc lên.

- Có rồi.

- Khá thật đấy! - Tôi sung sướng reo lên. - Họ giữ đúng lời hứa.

Mua-Mua đưa tờ giấy cho tôi.

- Anh đọc to lên. Để xem họ phúc đáp thế nào? Tôi còn chưa kịp xem đấy.

Tôi bắt đầu đọc:

- “… Ngày mồng 2 tháng 1 năm nay công dân Azim Azimôp được phục vụ ở tiệm cắt tóc số 8 thuộc quý phòng trong quận. Tại đó anh thợ Ramiz Garđasep đã dùng dao cạo cắt đồng hồ đeo tay của công dân này. Xin thông báo để các đồng chí biết, nếu các đồng chí không tiến hành các biện pháp để tìm kiếm đồng hồ cho người bị mất và không trả lại cho anh ta, chúng tôi sẽ buộc phải truy tố anh thợ nói trên về tội hình sự…”.

Tôi lặng thinh. Im lặng kéo dài hồi lâu. Mua-Mua ngáp rầu rĩ và nói:

- Anh không biết xấu hổ hay sao hả anh bạn thân mến? Tôi cứ nghĩ anh là người tử tế đàng hoàng, ai ngờ anh lại là tên vu khống và là kẻ lừa dối. Tệ quá! Chao ôi, tệ quá đi! Anh nói với tôi tựa như là anh thợ Ramiz cạo mất ria của anh đi, rồi anh lại thưa với công an tựa như là Ramiz đánh cắp đồng hồ của anh. Thế là thế nào hả anh bạn?

- Đồng hồ nào kia chứ? Tại sao lại đồng hồ? - Tôi lúng túng nói. - Tôi có viết cho họ cái gì giống như vậy đâu?

- Thế anh viết cái gì?

- Tôi viết rằng anh Ramiz Garđasep tựa như đã tình cờ cạo mất bộ ria của tôi.

- Ria hả?

- Vâng ạ.

- Cạo mất?

- Chính thế.

Lại im lặng hồi lâu. Mua-Mua vẫn ngồi, mắt nhắm chặt.

- Xin lỗi anh, anh bạn thân mến ạ, nhưng dù sao anh vẫn là kẻ lừa dối. - Cuối cùng ông ta nói và lại ngáp cau có. Sau đó ông ta đứng dậy đi khỏi bàn, dắt tay tôi dẫn đến chiếc tủ trong góc phòng làm việc, trên cánh cửa tủ có gương. - Anh hãy mở to mắt ra và nhìn kỹ xem cái gì ở dưới mũi anh nhé? Không phải là ria hay sao?

Tôi nhìn vào trong gương. Thật quái lạ! Quả thực bộ ria vẫn đang nằm tại chỗ: thưa thớt, màu hung hung, trông rất tởm. Chúng đã kịp mọc lại sau một tuần lễ.

- Đúng rồi, nhưng đó là… đó là… chúng… tự chúng… - Tôi cố thanh minh.

- Cái gì tự nó? Tự nó thế nào? - Mua-Mua cắt ngang tôi, ngáp hoài nghi và đi trở lại chỗ của mình. - Anh không có lương tâm gì cả, đó là thực chất của vấn đề! Anh gây cho tôi bao nhiêu là rắc rối phiền nhiễu. Bao nhiêu ngày anh làm tôi điên cái đầu, viết bao đơn từ bắt tôi phải đọc. Mang đến đủ thứ giấy chứng nhận, nào là ban quản lý nhà, nào là của công an. Lấy mất của tôi biết bao nhiêu thì giờ vàng ngọc! - Ông ta ngáp tức giận, không nhấc mi mắt lên và nói tiếp: - Khi lần đầu tiên tôi mới thoạt nhìn thấy anh, anh bạn thân mến ạ, tôi cứ nghĩ anh là người tử tế thông minh. Tôi thấy anh: đầu đội mũ, cổ thắt cà vạt. Ấy thế mà té ra anh là tên chuyên đi gây gổ! Thêu dệt đủ điều cho một người thợ tử tế đàng hoàng. Nào ria, nào đồng hồ… Thật không đẹp, không đẹp một chút nào hết! Tôi thật ái ngại cho cái cô Zulâykha! Luôn tiện tôi muốn biết cô ấy thế nào?... Có dễ thương không? Anh vẫn chưa nói cho tôi biết điều này.

- Thưa đồng chí Mua… thưa đồng chí Mua-Mua… - Tôi lắp bắp nói - Cô Zulâykha thì có liên quan gì ở đây? Tôi xin thề danh dự, quả thực Ramiz có cắt của tôi đồng hồ! Ủa, xin lỗi, bộ ria chứ! Tôi nói lộn.

- Thế là ria hay đồng hồ nào?

- Ria, ria ạ.

- Anh vừa mới nói là đồng hồ. Lại còn thề danh dự nữa. Thế là thế nào hả anh bạn thân mến?

- Tôi nhầm ạ.

- Anh viết cho công an về cái đồng hồ. Chuyện thế nào vậy?

- Chắc có lẽ tôi cũng nhầm mất. Khi tôi viết, tôi cứ mải nghĩ về cái đồng hồ. Ông có hiểu không, ở góc đường, cạnh tiệm cắt tóc có treo một bộ ria lớn… Ủa, không phải, một cái đồng hồ lớn…

- Treo một bộ ria?!

- Đồng hồ, đồng hồ ạ! Thế cho nên…

Ông ta không để cho tôi nói hết:

- Thôi đủ rồi, anh bạn thân mến ạ! Tôi không có thì giờ nói chuyện lăng nhăng. Cắt đồng hồ! Treo bộ ria! Anh kỳ quặc làm sao ấy! Tạm biệt anh nhé! Chúc anh may mắn! Rất sung sướng được làm quen với anh! - Và ông ta ngáp mệt nhọc, mắt vẫn không mở ra.

***

Sáng hôm sau trưởng nhà ăn của chúng tôi gọi điện thoại đề nghị tôi tới gặp ông ta vào cuối giờ làm việc. Khi tôi đến, ông niềm nở tiếp tôi, bông đùa luôn miệng:

- Anh có bộ ria đẹp thiệt đấy, anh Azim ạ!

Tôi im lặng.

- Mời anh ngồi xuống đây nào, anh Azim! Cứ tự nhiên nhé. Sức khỏe ra sao? Vui vẻ chứ?

- Mọi chuyện đều chả ra sao hết, thưa đồng chí Iuxip. - Tôi thú nhận và ngồi xuống ghế.

- Sao vậy? Có chuyện gì thế?

- Chắc là mệt quá thôi. Mùa đông. Thiếu vitamin.

Ông đứng dậy, đi khỏi bàn bước lại gần tôi, ngồi xuống bên cạnh ngắm nghía.

- Anh có muốn tôi cho anh giấy đi nghỉ an dưỡng không? Anh sẽ đến nhà an dưỡng nghỉ ngơi ít lâu. Tôi nghĩ là anh cần săn sóc đến hệ thần kinh của mình đấy. Có vẻ nó hơi rệu rã sao đó.

- Tại sao ông lại nghĩ như vậy?

- Tôi biết. Cái kim để trong bọc lâu ngày cũng lòi ra, anh Azim ạ. Hôm qua phòng quản lý phục vụ công cộng có điện tới. Đích thân ông Muarađôp gọi. Ông ta nói tựa như là… - Juxip ngắc ngứ không nói tiếp nữa.

- Nói tôi bị làm sao?

- Không, không có chi cả.

- Nói rằng tựa như tôi phát khùng chứ gì?

- Ê ê, anh Azim, đừng để ý tới cái đó! Dư luận thiên hạ thì thiếu gì chuyện. Nói vắn tắt thì người ta sẽ chữa cho anh ở nhà an dưỡng, rồi sẽ khỏi thôi. Xin lỗi, anh có đồng hồ đấy chứ? Bây giờ mấy giờ rồi?

Tôi ngó vào đồng hồ.

- Sáu giờ kém ba phút.

- Năm giờ chứ!

- Đúng rồi, năm giờ.

- Đồng hồ của tôi cũng năm giờ kém ba phút. - Ông Iuxip mỉm cười dịu dàng.

Tôi hiểu ra là ông đang kiểm tra tôi. Chắc là Mua-Mua kể cho ông nghe về việc kêu thưa của tôi chuyện anh Ramiz cạo ria rồi bình luận câu chuyện một cách tương ứng.

- Thưa ông Iuxip, cho phép tôi đi đây. - Tôi nói - Tôi thấy rùng mình khó chịu.

- Chúc anh đi máy mắn, anh Azim. Tuy nhiên anh hãy suy nghĩ đề nghị của tôi về nhà an dưỡng nhé. Anh trao đổi thêm với bác sĩ xem. Anh nhớ là chúng tôi sẵn sàng giúp đỡ anh. Chỉ cần anh nói cho biết là muốn đi đâu thôi. Ủy ban và cá nhân tôi sẽ làm mọi chuyện cần thiết cho anh.

Ông Iuxip đưa tiễn tôi đến góc phố, nới treo cái đồng hồ, chính cái đồng hồ đó.

- Anh Azim, xin anh hãy chú ý trông trước sau, cẩn thận xe cộ nhé. - Ông thân mật dặn dò tôi trước khi từ giã. - Và xin anh hãy về thẳng nhà ngay đi. Đừng quên là anh đang nghỉ phép năm. Anh cần phải nghỉ ngơi nhiều vào.

***

Về được tới nhà, tôi có cảm giác là mình bị bệnh thật. Nước mũi chảy ra, đầu nhức, chân nhũn ra. Đầy đủ mọi triệu chứng bị cảm. Thật đúng là tự nói gở cho mình!

Tôi cởi áo đi nằm. Chẳng mấy chốc tôi thiếp đi. Tôi tỉnh dậy vì nghe thấy tiếng người nói lao xao. Té ra là Đzamila cùng lũ trẻ từ Sêmakha trở về.

Tôi mừng thầm: “Thật may là mình bị bệnh: Lại đang nằm trên giường nữa! Ria có đầy đủ!”.

Ngày hôm sau bạn bè tới thăm tôi.

- Anh ấy bị làm sao thế? - Họ hỏi.

Đzamila tuyên đọc ngay lời chẩn đoán:

- Phát điên lên vì cái con Zulâykha ấy! - Rồi nói thêm: - Nhưng không sao đâu: Tôi sẽ chữa khỏi cho ngay lập tức!

Tôi nhìn qua vẻ mặt mọi người, thấy không một ai nghi ngờ điều này cả.

Người dịch: Anh Côi

www.trieuxuan.info

Không ra khỏi phòng tiếp khách của Mua-Mua tôi ngồi viết cặn kẽ lá đơn kêu thưa, rồi đi đến chỗ làm việc để lấy giấy chứng nhận theo đòi hỏi.

Vậy là hôm nay tôi cũng không đi Sêmakha được! Không có ria, không có giấy tờ minh chứng rằng người thợ cạo bị khiển trách vì lỗi lầm của mình thì tôi không thể đến ra mắt Đzamila được.

Cuối giờ làm việc tôi thở hồng hộc lao vào phòng làm việc của Mua-Mua.

- Thưa đồng chí Muarađôp, đây là đơn của tôi, còn đây là giấy chứng nhận. Tôi hy vọng… Và tôi đặt giấy tờ lên bàn.

Ông ta vẫn ngồi thản nhiên đầy bí ẩn như đức Phật, tay khoanh trước ngực, mắt nhắm nghiền. Ông ta ngáp mệt nhọc rồi làu bàu nói:

- Anh bạn thân mến ơi! Chúng tôi có ba chỗ làm việc còn trống. Chúng tôi cần thu ngân viên cho nhà tắm, thợ giặt cho nhà giặt, và cô sửa móng tay cho phòng trang điểm phụ nữ. Hãy chọn việc nào mình thích và đi làm việc đi. Ngay bây giờ cũng được. Chúng tôi đã thanh toán xong chủ nghĩa quan liêu rồi, chúng tôi đã nghiền nát nó ra.

- Thưa đồng chí Mitarađôp, tôi đến về vụ bộ ria.

Ông ta ngáp ngạc nhiên:

- Anh bạn thân mến ơi! Chúng tôi ở đây đâu có sản xuất ria? Xin anh hãy tới cửa hàng dụng cụ nhà hát mà hỏi.

- Tôi đến về vụ bộ ria của bản thân tôi đã bị cạo. Tôi có đơn thưa anh thợ cạo RamiZulâykha Ganđasep. Tôi đã đến gặp đồng chí hôm nay rồi. Xin đồng chí hãy nhớ lại giùm cho!

- A, a, tôi nhớ ra rồi! - Mua-Mua ngáp ngọt ngào - Anh vội đi Sêmakha phải không?

- Vâng ạ, đi Sêmakha.

- Đến với Zulâykha phải không?

- Tại sao lại Zulâykha? Zulâykha thì liên quan gì ở đây? - Tôi rên rỉ kêu lên. - Tôi đang vội đi đến với vợ! Với con! Nhưng làm sao đồng chí lại biết?

Mua-Mua ngáp chế nhạo. Mắt ông ta vẫn nhắm tịt như cũ.

- Anh bạn thân mến ơi, biết đó là nghĩa vụ của người lãnh đạo là đặc quyền của người phụ trách. Nếu chúng tôi không biết được một đôi điều thì thử hỏi người ta trả lương cho chúng tôi làm chi?

- Nhưng về chuyện Zulâykha ấy?...

Lần này thì không những Mua-Mua ngáp khoan khoái mà còn kéo dài tiếng ngáp giòn giã. Ông ta hạ giọng xuống hỏi, mi mắt vẫn không nhấc lên:

- Trông dễ thương lắm hả? - Và giải thích: - Ramiz kể hết cho tôi nghe rồi. Tôi gọi điện thoại cho anh ta ngay khi anh vừa đi khỏi. Tôi nhắc cho anh hay là anh ta không phải chỉ là thợ của anh mà còn là thợ của tôi nữa. Thợ của chúng ta đấy! Một tay thợ kỳ tài! Anh có thể tự coi là có bà con với tôi được rồi. Anh ta mới cạo cho tôi hôm qua xong. Thế nào? Trông được đấy chứ? Ông ta quay khắp bốn phía cái đầu cạo nhẵn thín như quả cầu, vừa làm dáng. Tuy nhiên cặp mắt dù sao vẫn không chịu mở ra. - Vậy là anh mang giấy tờ đến đó phải không? Được rồi, nào, người bà con của tôi, ta hãy xem nào…

Tôi đã biết trước: cuối cùng thì bây giờ ông ta sẽ buộc phải nhấc mi mắt lên, giơ tay ra, cầm lấy giấy tờ và bắt đầu đọc chúng. Lúc đó thì tôi sẽ được nhìn thấy biểu hiện cặp mắt của con người lạ lùng bí ẩn ấy. Tôi nhìn chăm chú vào Mua-Mua, sợ sẽ bỏ qua mất cử động nhỏ nhặt nhất của cơ bắp trên mặt ông ta. Tôi nhìn chăm chú…

Không mở mắt, Mua-Mua giơ tay ra cầm lấy giấy tờ của tôi, đặt trước mặt mình và… Cái gì thế này?! Tôi chết lặng người đi! Tôi không tin vào mắt mình nữa! Mua-Mua đọc giấy tờ của tôi bằng… cặp mắt nhắm!

Tóc trên đầu tôi muốn dựng ngược lên! Lưng tôi nổi gai ốc! Bụng tôi trở nên lạnh ngắt! Cổ họng khô rang! Chuyện không thể nào có được!

Đó, bây giờ ông ta đã đọc xong, đặt giấy tờ qua một bên, ngáp thông cảm đầy thiện ý. Ông ta dịu dàng hỏi:

- Tại sao giấy chứng nhận lại do người phó chứ không phải trưởng nhà ăn ký?

- Lúc đó trưởng nhà ăn không có tại chỗ. - Tôi đáp - Nhưng cái đó thì có gì khác nhau?

- Ê, ê, anh bạn thân mến ơi! Khác nhau xa lắm chứ. - Mua-Mua cười nhạt và ngáp nhiều ý nghĩa. - Thí dụ như mọi giấy tờ đi khỏi cơ quan tôi đều do tôi ký hết. Chữ ký - đó là một thứ đặc quyền của giới lãnh đạo. Anh bạn thân mến ơi, anh cứ tự nghĩ mà xem, nếu như đến cả giấy tờ mà chúng tôi không đích thân ký nữa, thì thử hỏi tại sao lại phải trả lương cao cho chúng tôi như thế? Còn xe hơi riêng nữa? Còn những đặc quyền khác nữa!

- Người phó phụ trách nhà ăn cũng là người có trách nhiệm. - Tôi hăng hái phản đối.

- Đúng rồi, - Mua-Mua đồng ý - cũng là người có trách nhiệm. Nhưng người bà con của tôi ơi, anh cũng phải đọc báo chí chứ? Anh có được nghe về những linh hồn chết không? Những người có tên trong sổ lương của các cơ quan, nhưng những người khác nhận lương thay cho họ. Ngộ lỡ biết đâu ông trưởng phụ trách nhà ăn của anh lại hoàn toàn không ngờ có một đầu bếp trưởng dưới trướng mình là anh thì sao? Tôi suy luận hợp lý chứ, phải không nào?

Với một nụ cười dễ thương và đầy thông cảm, Mua-Mua ngáp và đưa trả lại tôi tờ giấy chứng nhận, còn lá đơn thưa thì đặt vào trong chiếc cặp bìa nâu. Buộc chiếc cặp bằng bìa lại, ông ta nói với tôi:

- Ngày mai, anh bạn ạ, anh sẽ mang đến tờ giấy chứng nhận theo đúng quy cách cho tôi. Hãy để cho người trưởng ký vào. Tôi xin anh làm như vậy cho nhé.

- Thôi được rồi. - Tôi nói.

- Thế thì tạm biệt vậy, anh bạn thân mến nhé. Chúc anh nhiều kết quả! Tôi chẳng muốn chia tay với anh chút nào hết; nhưng tôi cũng đến giờ phải về rồi.

Ông ta ngáp hơi buồn bã.

Tôi không nhịn được bèn hỏi:

- Thưa đồng chí Muarađôp, xin đồng chí thứ lỗi cho tôi vì tính tò mò, nhưng làm sao mà đồng chí lại có tài như vậy được?

- Tài gì cơ chứ?

- Đồng chí học được ở đâu cách đọc, và nói chung là làm lãnh đạo với cặp mắt nhắm?

- Chao ôi, anh thật kỳ quặc! Một tâm hồn mới ngây thơ làm sao? - Mua-Mua phá lên cười, ngáp khẽ vẻ đôn hậu. Thậm chí tôi có cảm giác là dưới hàng mi nhắm chặt ông đã nhỏ giọt lệ đàn ông hiếm hoi, thương cảm cho sự ngây thơ của tôi. - Cái đó ai lại đi học bao giờ! Đó là một thứ tài năng bẩm sinh; có thể nói là một thứ đặc quyền thiên bẩm. Anh cứ tự suy xét mà xem: chúng tôi còn đáng giá gì nữa nếu không nhắm mắt mà biết được nội dung những lời kêu thưa cùng các đơn từ của các anh, nếu không nhắm mắt mà hết lòng thông cảm với các anh, cũng như biết cách cư xử với những người không thành đạt, bị chèn ép, không thỏa mãn như các anh?

- Thưa đồng chí Muarađôp, thế phải cư xử với chúng tôi thế nào ạ? - Tôi quan tâm hỏi.

- Một cách lịch sự, có văn hóa, chu đáo. - Mua-Mua nói và ngáp tự mãn. Tỏ ra có tình cảm. - Anh đã đọc quyển sách của Vlađimia Durôp chưa? Có một người luyện thú làm xiếc rất nổi tiếng mang họ tên như vậy. Nếu anh chưa đọc thì nên tìm lấy mà đọc. Phương pháp của ông ta - sự dịu dàng - là cách xử thế của tôi. Thí dụ như anh bị người ta đối xử không tốt, qua mặt anh, làm anh giận. Anh hãy viết đơn kêu thưa đi. Mất đi một phần năng lượng là sẽ thấy nhẹ đi một phần. Còn về phần chúng tôi thì sẽ xem xét một cách chăm chú, chứ không hời hợt qua quýt cho xong, theo đúng mọi thể thức, có thể nói là xem xét một cách khoa học lời kêu thưa của các anh hoặc chuyển nó tới chỗ cần thiết, lên cấp khác. Trong mọi trường hợp anh đều nhận được thư trả lời. Đúng thời hạn pháp luật quy định. Lắng suy nghĩ kỹ mà coi - theo luật pháp! Thư trả lời! Nhận được thư trả lời - đó là đặc quyền của anh. Anh sẽ cảm thấy nhẹ người hơn chút nữa. Tựa như xảy ra sự vận động. Đó là điều chính yếu nhất của cuộc sống, bởi vì cuộc sống của chúng ta không phải là cái gì khác hơn là dạng tồn tại của vật chất đang vận động. Chắc là anh có nghe thấy điều đó rồi chứ gì? Như người ta vẫn nói đó là đoàn súc vật nối nhau đi qua sa mạc! Anh bạn thân mến ạ, anh hãy nhớ lấy điều này: khi anh viết tức là anh suy nghĩ. Mà anh đã suy nghĩ, thì như một nhà triết học Pháp đã nói, tức là anh đang tồn tại - nghĩa là anh đang sống. Thật là tuyệt! Anh đang sống! Có phải là tiếng đó vang lên thật kiêu hãnh không nào?! Vậy thì anh hãy cân nhắc mà xem: sống hơn hay là không sống hơn? Trước đây đã có thời đồng chí Hămlet nêu vấn đề này lên trong bản độc thoại súc tích và sâu sắc của mình. Nói tóm lại là anh đừng có ngại gì hết, anh bạn thân mến ạ. Anh cứ quấy nhiễu chúng tôi đi, ngày mai hãy cứ mang bản nhận xét theo đúng mọi thể thức lại cho tôi đi. Sự lo lắng của chúng tôi… về các anh - đó là đặc quyền của chúng tôi. Và cũng là đặc quyền của các anh nữa. Đặc quyền chung của chúng ta! Anh hãy đồng ý với tôi là chính ở đây biểu hiện sự thống nhất của chúng ta! Mà sự thống nhất - đó là tất cả! Tất cả mọi thứ trên đời! Anh hiểu rồi chứ?

- Tôi hiểu rồi ạ.

- Thế thì tạm biệt nhé, anh bạn vàng của tôi ạ. Tôi đợi anh đấy. Hẹn gặp lại anh nhé.

Tôi được tiễn ra khỏi phòng làm việc của Mua-Mua bằng một cái ngáp từ giã chân thành.

***

Sáng hôm sau tôi lại lên chỗ làm việc. Trưởng nhà ăn đang ở trên công ty. Tôi ngồi chờ cho đến khi ông ta về. Ông ký vào tờ giấy chứng nhận, lắc đầu tỏ vẻ trách móc:

- Thật không tốt chút nào! Anh đang nghỉ phép năm đấy anh Azim ạ. Anh đang để phí thời gian vô ích. Hãy đi ngay đến với vợ con ở Sêmakha mà nghỉ ngơi.

Tôi buồn bã thở dài:

- Thưa ông Iuxip, ông chỉ biết một mà không biết hai. Làm sao tôi có thể đến trình diện trước mặt vợ với bộ dạng thế này được?

- Tôi không hiểu gì cả! Có chuyện gì vậy?

- Cũng không có gì đặc biệt cả! Có chuyện gì vậy?

- Cũng không có gì đặc biệt cả. Kể ra thì dài lắm…

***

Khoảng gần trưa tôi đã ngồi ở trong phòng tiếp khách của Mua-Mua. Một tiếng sau đó ông ta tiếp tôi.

- Anh bạn thân mến ạ, chúng tôi có ba chỗ làm còn trống. Chúng tôi cần người thu ngân cho nhà tắm…

Tôi không để ông ta nói hết lời, vội cắt ngang:

- Một thợ giặt cho nhà giặt và một cô sửa móng tay cho phòng trang điểm phụ nữ. Cái đó thì tôi biết rồi, đồng chí Muarađôp ạ. Nhưng tôi đến về chuyện bộ ria.

- A Azim, tôi nhớ ra rồi! Zulâykha từ Sêmakha sắp về rồi phải không? Chuyện đó chứ gì?

Ông ta mỉm cười vui vẻ niềm nở, ngáp và càng nhắm chặt mi mắt hơn nữa.

- Trưởng nhà ăn cũng đã ký vào giấy chứng nhận. - Tôi nói - Bây giờ tất cả đều đúng mọi thể lệ cả rồi.

- Chúc mừng anh! Mừng cho anh, anh bạn thân mến ạ. Nào, đưa lại đây cho tôi.

Tôi đưa giấy chứng nhận cho Mua-Mua.

- Tại sao không có dấu thị thực? - Ông ta hỏi, mắt vẫn không mở ra. - Sao lại như vậy được.

Tôi nhìn coi.

- Nhưng có dấu khuôn đây mà.

- Đúng, dấu khuôn thì có, nhưng dấu thị thực thì không. - Ông ta trả lại tôi giấy chứng nhận. - Cần phải có dấu tròn thị thực. Anh hiểu không, dấu tròn nhé! Anh rõ rồi chứ, anh bạn thân mến?

Ông ngáp vẻ dạy dỗ.

- Rõ rồi ạ.

- Thế thì tạm biệt anh nhé. Tôi đợi dấu tròn của anh. Anh đừng ngại phiền gì hết. Hẹn gặp lại anh.

Tôi lại lao lên chỗ làm việc. Trớ trêu thay, trưởng nhà ăn lại lên Ủy ban quận. Tôi ngó vào nhà ăn. Ở đây tỏa ra mùi thơm ngon tuyệt diệu. Zulâykha mặt đỏ hồng, đang đứng bên bếp lò, làm phép lạ trên những xoong chảo. Nhìn thấy tôi cô rất mừng rỡ:

- Chào chú Azim! Cháu cứ nghĩ chú đang ở Sêmakha rồi kia chứ. Chú chưa đi à?

- Chào cô bé có phép tiên! Cháu thấy đấy, chú vẫn đang còn ở đây.

- Có chuyện gì không chú? Cháu có ấn tượng như là chú gầy hốc hác đi qua hai ngày vừa rồi, chú Azim ạ. - Zulâykha mỉm cười rất dễ thương. - A, chú đã cạo ria đi rồi à? Cháu nói thật đấy, thế này tốt hơn nhiều! Không có ria chú trông đẹp hơn nhiều! Cháu thích chú như thế này đấy, chú Azim ạ.

Tôi nghĩ thầm: “Lạy trời, Đzamila mà biết tôi cạo ria rồi đi lên đây thì chết!”.

Những cô gái khác làm việc ở nhà ăn cũng xúm lại quanh tôi, nói líu lo ríu rít.

- Thế nào, công việc ra sao? Làm trôi chảy cả chứ? - Tôi hỏi thăm - Có bị ai kêu thưa vì món ăn không ngon không?

- Tạm thời thì không có ai kêu cả. - Zulâykha trả lời thay cho tất cả. Rồi cô hất đầu, kiêu hãnh nói thêm: - Đã có hai người viết cảm ơn đấy chú ạ.

“Cô ta quả thật trông rất dễ thương. - Tôi nghĩ thầm - Không hiểu tại sao trước kia mình lại không nhận thấy nhỉ”.

Mãi đến ngày hôm sau tôi mới tóm được trưởng nhà ăn. Ông không nói năng gì hết, đóng ngay dấu tròn vào giấy chứng nhận. Đồng thời ông chăm chú nhìn tôi. Ông hỏi:

- Azim, không bị làm sao chứ? Có chuyện gì xảy ra không? Anh cảm thấy trong mình thế nào?

- Thưa đồng chí Iuxip, tôi cũng không biết nói thế nào. - Tôi lúng búng nói. Sau đó tôi sờ ngón tay vào chỗ trên môi, chỗ ngày hôm qua đang còn có ria, rồi bỗng nói rất không đâu vào đâu cả: - Không sao, rồi những kẻ có tội sẽ bị trừng phạt! Tôi sẽ được minh chứng là vô tội! Tôi sẽ chứng minh cho Zulâykha… à quên, không phải Zulâykha… cho Đzamila!

Đút giấy chứng nhận vào túi, tôi lao ngay đến phòng quản lý phục vụ công cộng quận gặp Mua-Mua. Suýt nữa thì không kịp. Còn có 5 phút thì hết giờ làm việc.

- Mọi chuyện đầy đủ cả rồi, thưa đồng chí Muarađôp! Đóng dấu rồi! Đây, giấy chứng nhận đây.

- Khá lắm! - Ông ta khen tôi, mắt vẫn không mở ra, ngáp hài lòng. Kéo ngăn bàn ra, lấy chiếc cặp bìa trong đựng tờ đơn thưa của tôi rồi đặt giấy chứng nhận vào đó. Đột nhiên ông ta hỏi: - Này thế còn giấy chứng nhận của phòng quản lý nhà đâu? Tại sao ở đây không có?

- Lại còn giấy chứng nhận nào nữa?

Ông ta lại ngáp. Sau đó thở dài:

- Chao ôi, các người thật kỳ quặc, anh bạn thân mến ạ!

- Tại sao lại kỳ quặc?

Ông ta ngáp, hơi có vẻ khiển trách:

- Anh đến gặp tôi chứ gì?

- Vâng ạ.

- Anh kêu thưa chứ gì?

- Vâng, tôi kêu thưa.

- Chúng tôi đang xét đơn của anh phải không?

- Vâng, ông đang xét.

- Chúng tôi phải giúp đỡ anh, phải có trách nhiệm giúp đỡ, đúng không nào?

- Vâng, phải có trách nhiệm.

- Vậy thì, anh bạn thân mến ơi, chúng tôi phải biết anh đang sống ở đâu chứ?

- Tôi là công dân của thành phố này. Đây, giấy chứng minh của tôi đây… - Tôi thọc tay vào túi.

Bằng một cử chỉ, ông ta ngăn tôi lại:

- Khoan đã, không cần. Tôi không tin anh hay sao? Hơn nữa… giấy chứng minh thì ai cũng có cả. Cần phải có giấy chứng của địa phương anh đang sống. Những luật lệ đó đâu phải tôi tự nghĩ ra. Rõ ràng là có sự khác biệt giữa giấy chứng minh và giấy chứng nhận phải không nào?

- Muarađ Muarađôvich, thế tại sao ông không nói điều này cho tôi biết từ hôm qua?

- Tôi đã không nói hay sao? Không có lẽ? Anh tha lỗi cho tôi vậy, anh bạn thân mến ạ. Công việc nhiều quá! Chóng cả mặt ra. Quay hết bên này bên kia, anh thấy tôi tròn cả đầu ra đấy! Thôi, mai anh mang giấy chứng nhận của phòng quản lý nhà tới và chúng tôi sẽ xét ngay công chuyện của anh. Tạm biệt nhé, anh bạn thân mến. Tôi đợi anh đấy.

Sáng hôm sau, tôi đến ban quản lý nhà. Tôi giải thích cho trưởng ban quản lý nhà biết tôi cần cái gì.

- Anh làm việc ở đâu? - Ông ta hỏi tôi.

- Ở Chinhanhama… - Tôi bắt đầu nói.

- Rõ rồi. - Ông ta ngắt lời tôi - Có một cơ quan như vậy, tôi đã được nghe thấy. Anh sống ở khu nhà chúng tôi đã bao lâu rồi?

- Mười năm rồi ạ.

- Cùng với vợ con ư?

- Cố nhiên rồi.

- Tôi sẽ cho anh giấy chứng nhận. Nhưng anh nên biết là dân quan liêu các anh hóa dại vì mắc bệnh giấy tờ đấy.

Nhận giấy chứng nhận rồi, tôi nghiên cứu nó thật chăm chú. Tất cả đều đầy đủ hết: dấu khuôn, dấu thị thực, chữ ký. Tôi đi đến Mua-Mua.

- Muarađ Muarađôvich, xin chào ông! Đây là giấy chứng nhận của ban quản lý nhà.

- Khá lắm, cảm ơn anh nhé! - Ông ta mừng rỡ, ngáp thân mật. - Ngày mai, anh hãy tới khoảng hai giờ rưỡi. Chúng tôi sẽ giải quyết ngay công chuyện của anh. Chỉ có điều xin anh đừng đến muộn đấy! Ta thỏa thuận với nhau thế nhé!

- Tôi sẽ không đến muộn.

- Tôi sẽ sung sướng được gặp lại anh. Tạm biệt anh nhé! - Và ông ta lại ngáp thân mật với tôi, mắt vẫn không mở ra.

***

Tôi đi về nhà. Suốt ngày cho đến tối tôi ngồi đợi điện thoại từ Sêmakha gọi tới. Tôi đợi với niềm sợ hãi. Không biết tôi sẽ nói gì với Đzamila hôm nay đây? Ngày hôm qua, khi cô ấy gọi điện thoại tới, tôi đã giải thích việc chậm trễ chuyến đi của mình bằng lý do tựa như là lúc lấy cái rôto ra tôi lỡ tay làm đứt dây cái tụ điện “Máy không nổ được. - Tôi nói dối - Sáng mai thợ sẽ tới sửa và đến trưa là anh sẽ có mặt ở Sêmakha với em và các con. Đợi anh nhé”. Vậy là họ đã uổng công đợi tôi. Hôm nay tôi sẽ phải nói dối thế nào đây, nếu Đzamila gọi điện thoại tới? Nói gì đây? Tại sao tôi vẫn chưa đi được?

Đã quá nửa đêm rồi mà điện thoại vẫn câm lặng. Sự căng thẳng của tôi mỗi lúc một tăng. Cuối cùng thần kinh tôi không chịu nổi nữa. Ngộ lỡ Đzamila thấy tôi không đến, lòng đầy nghi ngờ, nhảy lên chiếc xe buýt hay xe tăcxi lao về Bacu và bất chợt lúc nào cũng có thể xuất hiện gõ cửa nhà vào nhà. Thế mà tôi lại không có ria! Chao ôi, không biết lúc đó rồi sẽ ra làm sao?

Tôi quyết định tự mình gọi điện đến Sêmakha. Tôi gọi, Đzamila cầm ống nói lên. Không để cho tôi nói một lời, hỏi ngay bằng một giọng ngái ngủ giận dữ:

- Thế nào, chạy được rồi chứ?

- Ai chạy kia?

- Quỷ sứ chạy chứ ai! Tôi nói về cái xe ấy!

- A, cái xe sửa xong rồi, em thân mến ạ.

- Anh có đi xe vào thành phố không?

- Không, anh còn chưa đi đâu.

- Đừng có xạo! Đi rồi chứ gì?

- Em ơi, anh nói thật đấy: chưa đi mà.

- Này anh Azim, chiếc dép của em, cứ liệu đấy. Nói dối em thì đừng có trách. Em sẽ biết ngay thôi. Em đã ghi số đường chạy trên đồng hồ xe rồi đấy. Tại sao còn chưa đi đến đây?

Tôi lấy khăn tay bịt miệng lại, cố thay đổi giọng nói. Tôi kêu khàn khàn vào ống điện thoại:

- Anh bị bệnh, Đzamila ạ. Họng anh…

Sau khi ngừng giây lát, cô ta nói:

- Cứ đi đi, người đẹp ạ. Bệnh thì nằm ở đây!

- Anh đang sốt nhiệt độ cao, sổ mũi. - Tôi nói dối.

- Thôi được, cho anh hai ngày để khỏi bệnh. Còn sau đó thì đừng có trách đấy! Và cố đừng để cái chứng sổ mũi của anh có chút gì dính dáng tới cái con khỉ Zulâykha ấy nhé. Anh hiểu ý em định nói gì chứ?

- Em lại bắt đầu đấy… Tốt hơn là em nói cho anh biết má có khỏe không? Các con ra sao?

- Không ra gì cả!

Điện thoại bị cắt. Chắc là Đzamila đặt ống nói xuống. Tuy vậy tôi không ân hận là đã gọi điện thoại cho Đzamila. Bằng cách đó tôi giành được thêm hai ngày nữa. Thời gian ấy đủ để trừng phạt anh thợ cạo tới ba lần vì tội đã làm tôi không có ria!

Không phải tôi là người quá quắt độc ác gì đâu. Trong thâm tâm thậm chí tôi còn biết ơn anh thợ cạo Ramiz vì đã phục hồi lại bộ dạng bình thường cũ của tôi, làm trẻ trung đẹp đẽ khuôn mặt của tôi. Cảm nhận thấy rồi, bằng trực giác, anh đã tuân theo tiếng gọi của thẩm mỹ. Chắc là anh không thể nào cưỡng lại không tuân theo vgì bộ ria của tôi quá dị dạng.

Đáng lẽ một người thợ tinh tế như vậy thì phải cảm tạ chứ đâu có đáng khiển trách. Vì công lao đã thanh toán những con rết kinh tởm dưới mũi tôi có thể nên phong tặng cho anh ta danh hiệu thợ cạo công huân… ít ra cũng là của quận chẳng hạn.

Tuy nhiên, trong tình thế hiện tại tôi không thể hành động khác đi được. Tôi đang bị đe dọa bởi cuộc xử án bất công và vô nghĩa của vợ tôi là Đzamila. Để tránh được nó, tôi cần có sự khiển trách anh thợ tài năng ấy như cần không khí vậy.

***

- Có vào được không ạ?

Đáp lại là một tiếng ngáp khoan dung và một lời mời cũng khoan dung không kém:

- Cứ vào đi anh bạn thân mến!

Cũng như mọi khi, Mua-Mua đang ngồi nhắm mắt. Cho đến giờ tôi vẫn không biết mắt ông ta màu gì.

- Xin chào ông, Muarađ Muarađôvich. Tôi đến đúng hai giờ rưỡi như ông đã dặn.

- A a, rõ rồi. Xin chào anh. Chúng tôi hiện có ba chỗ làm còn trống. Chúng tôi cần một người thu ngân…

- Tôi đến về chuyện bộ ria.

Lần này thì Mua-Mua ngáp thật dài theo kiểu bè bạn tin cậy.

- A a a, anh đấy hả, anh bạn thân mến? Bạn thân của cô Zulâykha quê ở Sêmakha phải không? Tiện thể tôi xin hỏi thăm cô ấy có được khỏe không? Mừng anh đến thăm. Rất vui được gặp anh. Thế nào, chẳng lẽ chúng tôi còn chưa giải quyết xong chuyện bộ ria cho anh hay sao?

- Than ôi! Chưa xong đâu ạ. Tôi cần giấy tờ trả lời cho vụ kêu thưa của tôi. Nhất định phải bằng giấy tờ hẳn hoi.

Không mở mắt ra, ông ta lục tìm trong ngăn bàn, cuối cùng tìm được chiếc cặp bìa quen thuộc với tôi.

- Azim Azimôp thân mến, anh đã thưa với công an chưa? - Ông ta hỏi và ngáp, lần này tôi có cảm tưởng là cương quyết và khẩn trương công việc.

- Không ạ.

- Tại sao?

- Tôi thấy không cần thiết. Làm to chuyện này ra để làm gì? Chỉ cần ông, thưa ông Muarađ Muarađôvich, tự xác minh mức độ lỗi lầm của người thợ và trừng phạt anh ta là đủ.

Lại một cái ngáp đầy cương quyết nữa tiếp theo.

- Chúng tôi phải trừng phạt anh ta thế nào? Anh thử khuyên bảo mách nước cho chúng tôi xem. Như người ta vẫn nói: ý dân là ý trời.

- Tôi không biết nữa. Anh ta là nhân viên của ông mà. Ông hãy tự quyết định lấy. Tôi chỉ cần giấy trả lời của ông thôi.

- Anh hãy hiểu cho, mọi chuyện đâu đơn giản như vậy được. - Mua-Mua lại ngáp mạnh mẽ và khẩn trương. - Nói thành thực với anh, nếu bây giờ chúng tôi bắt đầu làm rắc rối, dọa nạt, gây tức giận cho anh thợ cạo Ramiz, anh ấy có thể nói: “Ông khách hàng ấy không có ria từ trước”. Anh ta có thể lôi kéo năm bảy bạn đồng nghiệp đứng ra làm chứng cho anh ta nữa. Lúc ấy thì chúng tôi sẽ buộc phải làm lại vụ án và bấy giờ sẽ là án kiện lại anh, anh bạn thân mến ạ. Kiện vì tội vu khống người làm việc tốt nhất của chúng tôi. Anh có cần chuyện đó hay không? - Ông ta ngáp đầy thông cảm đồng thời rất thiện ý.

- Không cần ạ. - Tôi nói - Nhưng tôi phải làm thế nào? Xin ông Muarađ Muarađôvich mách giúp tôi.

- Anh hãy viết đơn đến công an, anh bạn thân mến ạ. Họ sẽ điều tra ra mọi chuyện, sẽ chính thức đòi chúng tôi phải trừng phạt anh thợ cạo và thông báo cho họ bằng giấy tờ xem đã tiến hành những biện pháp gì. Khi đó tôi sẽ hoàn toàn có cơ sở để phân xử lời kêu thưa của anh. Lúc đó tôi sẽ kêu anh Ramiz thiên tài của chúng tôi lên thảm vật và giáng cho anh ta đòn cảnh báo. Đòn cảnh báo sẽ rất ghê gớm! Lúc đó anh sẽ được hài lòng và anh ta sẽ không còn hó hé gì nữa. Anh ta là thợ của tôi. Tôi đánh giá cao và kính trọng anh ta cũng như anh vậy, tôi hy vọng như thế. Tuy nhiên việc cảnh báo cũng không hại gì cho anh ta cả. Để đề phòng. Cho khỏi tự cao. Vì bị cảnh cáo thì phải cố gắng để được hủy bỏ nó. Tất nhiên là rồi chúng tôi sẽ hủy bỏ, nhưng hãy để cho anh ta cố gắng một thời gian cho xứng đáng. Anh hiểu ý của tôi chứ, anh bạn thân mến?

- Tôi hiểu ạ.

- Thế thì anh bạn hãy đi đi mà hành động. Gửi lời cho Zulâykha nhé! Và nói chung cho tôi chào tất cả mọi người!

- Cảm ơn ông. - Tôi trả lời một cách máy móc.

- Chúc anh may mắn, đạt nhiều kết quả.

Khi tôi bước ra khỏi phòng làm việc của Mua-Mua, tôi nghe thấy sau lưng mình một tiếng ngáp dài, ngáp hài lòng.

***

Ở trụ sở công an tôi ngồi vào bàn và viết lá đơn:

“Tôi là Azim Azimôp, ngày mồng 2 tháng 1 năm nay…”.

Viết đến đây rồi, tôi suy nghĩ, bắt đầu cố nhớ lại xem chuyện xảy ra vào lúc mấy giờ. Tôi không tài nào nhớ ra được. Chỉ nhớ được rằng ở góc đường, cách tiệm cắt tóc khoảng trăm thước có treo một cái đồng hồ lớn mà mỗi khi đi qua tôi vẫn nhìn lên. Không biết hôm đó trước khi vào tiệm cắt tóc tôi có nhìn lên đồng hồ không? Chắc là tôi có nhìn. Tôi căng đầu ra cố nhớ: đúng là tôi có nhìn. Đi qua mà lại không nhìn lên hay sao? Đồng hồ rất to, đập ngay vào mắt. Rõ là tôi có nhìn rồi. Không biết lúc đó những cái kim ở vào vị trí nào? Những chiếc kim to của chiếc đồng hồ lớn ngoài phố? Tôi không nhớ ra được. Lúc đó tôi lại tự nghĩ: “Chỉ ra giờ chính xác làm gì nhỉ? Ai cần chuyện đó? Đây có phải là chuyện án tích gì đâu?”.

Tóm lại là tôi viết lá đơn, trong đó kể lại rằng anh thợ cạo Ramiz Garđasep làm việc ở tiệm cắt tóc số 8, nơi tôi vào để sửa sang lại hình thức bên ngoài của mình, trong khi cạo mặt cho tôi vô tình đã cắt mất bộ ria của tôi. Tiếp đó tôi đề nghị giúp đỡ để phòng phục vụ công cộng quận mau chóng có biện pháp với lời kêu thưa của tôi và trừng phạt anh thợ.

Đưa lá đơn trực tiếp cho thủ trưởng công an, tôi quan tâm hỏi:

- Khi nào thì có phúc đáp ạ?

- Chúng tôi làm việc rất lẹ làng. - Vị thủ trưởng khoe - Để điều tra nhiều nhất là ba ngày.

Đúng ba ngày sau tôi đến gặp Mua-Mua. Cũng như mọi khi, ông ta đón tôi với cặp mắt nhắm và ngáp niềm nở. Lần này thì ông nhận ra tôi ngay:

- A a, chào anh bạn thân mến! Công việc thế nào? Bà hoàng ở Sêmakha có khỏe không?

- Đã có phúc đáp của công an chưa ạ? - Tôi hỏi thẳng ngay, không để ý đến câu đùa.

Ông ta mở chiếc cặp bìa nâu, lục tìm trong đó, mi mắt vẫn không nhấc lên.

- Có rồi.

- Khá thật đấy! - Tôi sung sướng reo lên. - Họ giữ đúng lời hứa.

Mua-Mua đưa tờ giấy cho tôi.

- Anh đọc to lên. Để xem họ phúc đáp thế nào? Tôi còn chưa kịp xem đấy.

Tôi bắt đầu đọc:

- “… Ngày mồng 2 tháng 1 năm nay công dân Azim Azimôp được phục vụ ở tiệm cắt tóc số 8 thuộc quý phòng trong quận. Tại đó anh thợ Ramiz Garđasep đã dùng dao cạo cắt đồng hồ đeo tay của công dân này. Xin thông báo để các đồng chí biết, nếu các đồng chí không tiến hành các biện pháp để tìm kiếm đồng hồ cho người bị mất và không trả lại cho anh ta, chúng tôi sẽ buộc phải truy tố anh thợ nói trên về tội hình sự…”.

Tôi lặng thinh. Im lặng kéo dài hồi lâu. Mua-Mua ngáp rầu rĩ và nói:

- Anh không biết xấu hổ hay sao hả anh bạn thân mến? Tôi cứ nghĩ anh là người tử tế đàng hoàng, ai ngờ anh lại là tên vu khống và là kẻ lừa dối. Tệ quá! Chao ôi, tệ quá đi! Anh nói với tôi tựa như là anh thợ Ramiz cạo mất ria của anh đi, rồi anh lại thưa với công an tựa như là Ramiz đánh cắp đồng hồ của anh. Thế là thế nào hả anh bạn?

- Đồng hồ nào kia chứ? Tại sao lại đồng hồ? - Tôi lúng túng nói. - Tôi có viết cho họ cái gì giống như vậy đâu?

- Thế anh viết cái gì?

- Tôi viết rằng anh Ramiz Garđasep tựa như đã tình cờ cạo mất bộ ria của tôi.

- Ria hả?

- Vâng ạ.

- Cạo mất?

- Chính thế.

Lại im lặng hồi lâu. Mua-Mua vẫn ngồi, mắt nhắm chặt.

- Xin lỗi anh, anh bạn thân mến ạ, nhưng dù sao anh vẫn là kẻ lừa dối. - Cuối cùng ông ta nói và lại ngáp cau có. Sau đó ông ta đứng dậy đi khỏi bàn, dắt tay tôi dẫn đến chiếc tủ trong góc phòng làm việc, trên cánh cửa tủ có gương. - Anh hãy mở to mắt ra và nhìn kỹ xem cái gì ở dưới mũi anh nhé? Không phải là ria hay sao?

Tôi nhìn vào trong gương. Thật quái lạ! Quả thực bộ ria vẫn đang nằm tại chỗ: thưa thớt, màu hung hung, trông rất tởm. Chúng đã kịp mọc lại sau một tuần lễ.

- Đúng rồi, nhưng đó là… đó là… chúng… tự chúng… - Tôi cố thanh minh.

- Cái gì tự nó? Tự nó thế nào? - Mua-Mua cắt ngang tôi, ngáp hoài nghi và đi trở lại chỗ của mình. - Anh không có lương tâm gì cả, đó là thực chất của vấn đề! Anh gây cho tôi bao nhiêu là rắc rối phiền nhiễu. Bao nhiêu ngày anh làm tôi điên cái đầu, viết bao đơn từ bắt tôi phải đọc. Mang đến đủ thứ giấy chứng nhận, nào là ban quản lý nhà, nào là của công an. Lấy mất của tôi biết bao nhiêu thì giờ vàng ngọc! - Ông ta ngáp tức giận, không nhấc mi mắt lên và nói tiếp: - Khi lần đầu tiên tôi mới thoạt nhìn thấy anh, anh bạn thân mến ạ, tôi cứ nghĩ anh là người tử tế thông minh. Tôi thấy anh: đầu đội mũ, cổ thắt cà vạt. Ấy thế mà té ra anh là tên chuyên đi gây gổ! Thêu dệt đủ điều cho một người thợ tử tế đàng hoàng. Nào ria, nào đồng hồ… Thật không đẹp, không đẹp một chút nào hết! Tôi thật ái ngại cho cái cô Zulâykha! Luôn tiện tôi muốn biết cô ấy thế nào?... Có dễ thương không? Anh vẫn chưa nói cho tôi biết điều này.

- Thưa đồng chí Mua… thưa đồng chí Mua-Mua… - Tôi lắp bắp nói - Cô Zulâykha thì có liên quan gì ở đây? Tôi xin thề danh dự, quả thực Ramiz có cắt của tôi đồng hồ! Ủa, xin lỗi, bộ ria chứ! Tôi nói lộn.

- Thế là ria hay đồng hồ nào?

- Ria, ria ạ.

- Anh vừa mới nói là đồng hồ. Lại còn thề danh dự nữa. Thế là thế nào hả anh bạn thân mến?

- Tôi nhầm ạ.

- Anh viết cho công an về cái đồng hồ. Chuyện thế nào vậy?

- Chắc có lẽ tôi cũng nhầm mất. Khi tôi viết, tôi cứ mải nghĩ về cái đồng hồ. Ông có hiểu không, ở góc đường, cạnh tiệm cắt tóc có treo một bộ ria lớn… Ủa, không phải, một cái đồng hồ lớn…

- Treo một bộ ria?!

- Đồng hồ, đồng hồ ạ! Thế cho nên…

Ông ta không để cho tôi nói hết:

- Thôi đủ rồi, anh bạn thân mến ạ! Tôi không có thì giờ nói chuyện lăng nhăng. Cắt đồng hồ! Treo bộ ria! Anh kỳ quặc làm sao ấy! Tạm biệt anh nhé! Chúc anh may mắn! Rất sung sướng được làm quen với anh! - Và ông ta ngáp mệt nhọc, mắt vẫn không mở ra.

***

Sáng hôm sau trưởng nhà ăn của chúng tôi gọi điện thoại đề nghị tôi tới gặp ông ta vào cuối giờ làm việc. Khi tôi đến, ông niềm nở tiếp tôi, bông đùa luôn miệng:

- Anh có bộ ria đẹp thiệt đấy, anh Azim ạ!

Tôi im lặng.

- Mời anh ngồi xuống đây nào, anh Azim! Cứ tự nhiên nhé. Sức khỏe ra sao? Vui vẻ chứ?

- Mọi chuyện đều chả ra sao hết, thưa đồng chí Iuxip. - Tôi thú nhận và ngồi xuống ghế.

- Sao vậy? Có chuyện gì thế?

- Chắc là mệt quá thôi. Mùa đông. Thiếu vitamin.

Ông đứng dậy, đi khỏi bàn bước lại gần tôi, ngồi xuống bên cạnh ngắm nghía.

- Anh có muốn tôi cho anh giấy đi nghỉ an dưỡng không? Anh sẽ đến nhà an dưỡng nghỉ ngơi ít lâu. Tôi nghĩ là anh cần săn sóc đến hệ thần kinh của mình đấy. Có vẻ nó hơi rệu rã sao đó.

- Tại sao ông lại nghĩ như vậy?

- Tôi biết. Cái kim để trong bọc lâu ngày cũng lòi ra, anh Azim ạ. Hôm qua phòng quản lý phục vụ công cộng có điện tới. Đích thân ông Muarađôp gọi. Ông ta nói tựa như là… - Juxip ngắc ngứ không nói tiếp nữa.

- Nói tôi bị làm sao?

- Không, không có chi cả.

- Nói rằng tựa như tôi phát khùng chứ gì?

- Ê ê, anh Azim, đừng để ý tới cái đó! Dư luận thiên hạ thì thiếu gì chuyện. Nói vắn tắt thì người ta sẽ chữa cho anh ở nhà an dưỡng, rồi sẽ khỏi thôi. Xin lỗi, anh có đồng hồ đấy chứ? Bây giờ mấy giờ rồi?

Tôi ngó vào đồng hồ.

- Sáu giờ kém ba phút.

- Năm giờ chứ!

- Đúng rồi, năm giờ.

- Đồng hồ của tôi cũng năm giờ kém ba phút. - Ông Iuxip mỉm cười dịu dàng.

Tôi hiểu ra là ông đang kiểm tra tôi. Chắc là Mua-Mua kể cho ông nghe về việc kêu thưa của tôi chuyện anh Ramiz cạo ria rồi bình luận câu chuyện một cách tương ứng.

- Thưa ông Iuxip, cho phép tôi đi đây. - Tôi nói - Tôi thấy rùng mình khó chịu.

- Chúc anh đi máy mắn, anh Azim. Tuy nhiên anh hãy suy nghĩ đề nghị của tôi về nhà an dưỡng nhé. Anh trao đổi thêm với bác sĩ xem. Anh nhớ là chúng tôi sẵn sàng giúp đỡ anh. Chỉ cần anh nói cho biết là muốn đi đâu thôi. Ủy ban và cá nhân tôi sẽ làm mọi chuyện cần thiết cho anh.

Ông Iuxip đưa tiễn tôi đến góc phố, nới treo cái đồng hồ, chính cái đồng hồ đó.

- Anh Azim, xin anh hãy chú ý trông trước sau, cẩn thận xe cộ nhé. - Ông thân mật dặn dò tôi trước khi từ giã. - Và xin anh hãy về thẳng nhà ngay đi. Đừng quên là anh đang nghỉ phép năm. Anh cần phải nghỉ ngơi nhiều vào.

***

Về được tới nhà, tôi có cảm giác là mình bị bệnh thật. Nước mũi chảy ra, đầu nhức, chân nhũn ra. Đầy đủ mọi triệu chứng bị cảm. Thật đúng là tự nói gở cho mình!

Tôi cởi áo đi nằm. Chẳng mấy chốc tôi thiếp đi. Tôi tỉnh dậy vì nghe thấy tiếng người nói lao xao. Té ra là Đzamila cùng lũ trẻ từ Sêmakha trở về.

Tôi mừng thầm: “Thật may là mình bị bệnh: Lại đang nằm trên giường nữa! Ria có đầy đủ!”.

Ngày hôm sau bạn bè tới thăm tôi.

- Anh ấy bị làm sao thế? - Họ hỏi.

Đzamila tuyên đọc ngay lời chẩn đoán:

- Phát điên lên vì cái con Zulâykha ấy! - Rồi nói thêm: - Nhưng không sao đâu: Tôi sẽ chữa khỏi cho ngay lập tức!

Tôi nhìn qua vẻ mặt mọi người, thấy không một ai nghi ngờ điều này cả.

Người dịch: Anh Côi

www.trieuxuan.info