Lúc đó vào khoảng gần bảy giờ sáng; chúng tôi phải đánh thức những người lái xe điện do Công đoàn công nhân xe điện phái đên túc trực tại Xmon-ni để đưa các đại biểu Xô-viết về nhà. Trong các xe điện chật ních không khí hình như kém phần vui nhộn so với đêm hôm trước. Nhiều người có vẻ băn khoăn lo lắng. Có lẽ họ đang tự hỏi :”Bây giờ làm chủ rồi, làm thế nào để thực hiện những ý nguyện của mình?”
Về tới nhà, chúng tôi bị một toán công dân vũ trang đi tuần tra giữ lại và xem xét rất kỹ lưỡng. Bản tuyên bố của Viện Đu-ma đã có tác dụng…
Bà chủ nhà nghe tiếng chúng tôi về, khoác một chiếc áo choàng bằng lụa hồng ra mở cửa, nói:
- Ủy ban nhà cửa lại vừa mới nhắc là đến phiên thì các ông phải đi gác nhà cũng như các người đàn ông khác trong nhà đấy.
- Sao lại phải gác?
- Để bảo vệ nhà cửa, đàn bà và trẻ con.
- Đề phòng gì thế?
- Đề phòng bọn cướp của giết người.
- Thế giả thử là một ủy viên do Ủy ban quân sự cách mạng phải đến khám nhà xem có vũ khí hay không thì sao?
- Ồ, bao giờ chúng chẳng tự xưng là ủy viên..Vả lại, ủy viên thì có gì khác.
Tôi lấy vẻ trịnh trọng tuyên bố là Lãnh sự Mỹ đã cấm tất cả những người Mỹ không được mang vũ khí, nhất là nếu lại ở gần giới trí thức Nga…
Chương sáu
Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng
Thứ sáu, ngày 9 tháng 11
Nô-vốt-tréc-cát ngày 8 tháng 11
Trước cuộc nổi dậy của bn bôn-sê-vích và những âm mưu ở Pê-tơ-rô-gơ-rát và các tỉnh nhằm lật đổ chính phủ lâm thời và cướp chính quyền, Chính phủ Cô-dắc nghĩ rằng những hành động như vậy là tội lỗi., nhất thiết không thể dung thứ được, và với sự đồng tình của toàn thể quân đội Cô-dắc, sẽ triệt để ủng họ Chính phủ lâm thời hiện tại, một chính phủ liên hiệp. Do tình trạng đặc biệt và do việc liên lạc với chính quyền trung ương tạm thời bị gián đoạn, trong khi chờ đợi Chính phủ lâm thời trở lại nắm chính quyền và trật tự ở Nga đượ khôi phục, Chính phủ Cô-dắc đã nắm hết chính quyền trong miền sông Đông kể từ ngày 7 tháng 11.
Ký tên: Thủ lĩnh Cô-dắc CA-LÊ-ĐIN
Chủ tịch Chính phủ Quân đội Cô-dắc
Từ Gat-si-na, thủ tướng Kê-ren-xki ra chỉ thị:
Tôi, thủ tướng Chính phủ lâm thời Nga và Tổng tư lệnh các lực lượng quân đội Chính phủ Nga, thông báo là tôi đã nắm quyền chỉ huy các quân đội ở mặt trận vẫn trung thành với Tổ quốc.
Tôi ra lệnh cho toàn thể quân đội Khu quân sự Pê-tơ-rô-gơ-rát , hoặc vì không hiểu biết, hoặc vì lầm đường lạc lối mà đã đi theo bọn phản quốc và phản cách mạng, phải quay trở về với bổn phận của họ, không được trì hoãn.
Chir thị này sẽ được đọc tại từng đại đội hoặc trong từng đội kỵ binh.
Ký tên: Thủ tướng Chính phủ lâm thời
Tổng tư lệnh Quân đội
KÊ-REN-XKI
Điện của Kê-ren-xki gửi viên chỉ huy mặt trận Bắc:
Các trung đoàn trung thành đã chiếm tỉnh Gát-si-na không đổ máu.
Một số phân đội binh lính của Cơ-rông-xtát và của các trung đoàn Xê-mê-nốp và Ít-mai-lốp cùng một số lính thuỷ đã nộp vũ khí không kháng cự lại và đã đi theo quân đội Chính phủ
Tôi ra lệnh cho tất cả các đơn vị được chỉ định phải tiến quân hết sức nhanh.
Uỷ ban quân sự các mạng đã ra lệnh cho quân đội rút lui.
KÊ-REN-XKI
Gát-si-na, cách thủ đô chừng 30 cây số về phía Tây-Nam, đã thất thủ hồi đêm.
Không có chuyện lính thuỷ nộp vũ khí, nhưng một số đơn vị thuộc hai trung đoàn nói trên không có chỉ huy quả có bị lính Cô-dắc bao vây trong lúc đang đi lang thang gần Gát-si-na và đã bắt buộc phải nộp vũ khí. Nhưng việc họ đi theo quân đội chính phủ thì không. Ngay lúc đó, có từng toán đông, ngượng ngùng và xấu hổ, đã trở về Xmôn-ni để thanh minh: họ không ngờ rằng quân Cô-dắc lại ở gần như vậy… họ định tìm cách nói chuyện với lính Cô-dắc …
Tình hình mặt trận cách mạng trở nên hết sức rối ren. Các đội quân thường trú tại các tỉnh nhỏ ở phía Nam tách hẳn ra thành hai phe, có khi thành ba phe: ban chỉ huy đi với Kê-ren-xki vì không có lực lượng nào mạnh hơn nữa, đa số binh lính đi theo các Xô-viết, số còn lại thì hết sức do dự, hoang mang.
Uỷ ban quân sự cách mạng vội vã trao quyền phụ trách bảo vệ Pê-tơ-rô-gơ-rát cho Mu-ra-vi-ốp (Mu-ra-vi-ốp thực ra là trung tá – ghi chú theo bản dịch Pháp), một đại uý chuyên nghiệp có nhiều tham vọng, cũng chính Mu-ra-vi-ốp đã tổ chức ra các tiểu đoàn Quyết tử hồi mùa hạ và đã có lần góp ý với Chính phủ là “phải có thái độ cứng rắn hơn với bọn bôn-sê-vích và quét sạch bọn chúng”. Đó là một người nặng đầu óc quân phiệt, sùng bái – có thể một cách thực tâm - sức mạnh và sự táo bạo…
Sáng hôm sau, ở trong nhà bước ra, tôi thấy có hai tờ chỉ thị của Uỷ ban quân sự cách mạng mới dán bên cạnh cửa nhà: Tất cả các hiệu buôn lớn nhỏ phải mở cửa bán hàng như thường lệ, tất cả các phòng hoặc nhà không có người ở sẽ thuộc quyền sử dụng của Uỷ ban.
Những người bôn-sê-vích đã bị cắt đứt liên lạc với các tỉnh của nước Nga và với thế giới ba muơi sáu tiếng đồng hồ rồi. Nhân viên đường sắt và điện báo không chịu chuyển tin tức, nhân viên bưu điện không chịu chuyển thư từ. Chỉ có nhà vô tuyến điện ở Xác-côi-ê Xê-lô của chính phủ là hoạt động; cứ cách nửa giờ lại có những bản tin và tuyên ngôn truyền đi khắp tứ phương. Các uỷ viên của Xmôn-ni cố sức đáp tàu đi trước các uỷ viên Viện Đu-ma thành phố để các tỉnh. Hai chiếc phi cơ chở dầy tài liệu tuyên truyền, bay về phía mặt trận…
Nhưng làn sóng khởi nghĩa tràn khắp nước Nga, nhanh hơn bất cứ phương tiện truyền tin nào của con người. Xô-viết Hen-xinh-pho thông qua nghị quyết ủng hộ cách mạng; những người bôn-sê-vích ở Ki-ép chiếm được xưởng quân giới và Sở điện báo, nhưng họ lại các đại biểu dự Hội nghị Cô-dắc đuổi ra, cuộc hội nghị này họp đúng tại Ki-ép; một Uỷ ban quân sự cách mạng tại Ca-dăng đã bắt giam ban tham mưu của đội quân thường trú tại đó và uỷ viên của chính phủ lâm thời; từ tỉnh Cơ-rát-xnôi-ác-xcơ xa xôi miền Xi-bê-ri, có tin về là các Xô-viết đã kiểm soát được các công sở thành phố; tại Mát-xcơ-va, mặc dù một cuộc đình công rộng lớn của công nhân ngành da đã xảy ra và một cuộc tổng giãn thợ đang đe doạ làm cho tình hình thêm gay go, các Xô-viết đã ra nghị quyết ủng hộ hành động của những người bôn-sê-vích ở Pê-tơ-rô-gơ-rát với tuyệt đại đa số phiếu thuận… Một Uỷ ban quân sự cách mạng đã hoạt động.
Đâu đâu cũng vậy. Đại đa số binh lính và công nhân công nhgiệp ủng hộ các Xô-viết; sĩ quan, học sinh sĩ quan và các giai cấp trung lưu, nói chung, đứng về phía chính phủ cũng như bọn K.D. tử sản và các đang xã hội “ôn hoà”. Trong khắp các tỉnh xuất hiện các Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng đang võ trang để chuẩn bị nội chiến.
Nước Nga rộng lớn đang ở trong tình trạng tan rã. Quá trình tan rã bắt đầu từ 1905. Cuộc Cách mạng Tháng Hai chỉ có tác dụng thúc đẩy nó tiến nhanh thêm; tuy Cách mạng Tháng Hai có phác thảo ra một nền trật tự mới, nhưng thực tế nó chỉ duy trì cái khung rỗng tuếch của chế độ cũ. Cái khung đó, trong có một đêm, đã bị những người bôn-sê-vích đập tan như người ta thổi tan một đám khói. Nước Nga cũ kỹ không còn nữa, xã hội con người trở về tình trạng chất lỏng nguyên thuỷ, và trên cái biển lửa sôi sục, nơi đang diễn ra một cuộc đấu tranh giai cấp tàn nhẫn và không thương xót, cái vỏ mỏng mang của những hành tinh mới đang nguội dần…
Tại Pê-tơ-rô-gơ-rát, mười sáu bộ bãi công, đứng đầu là bộ Lao động và bộ Tiếp tế, hai bộ duy nhất do Chính phủ liên hiệp xã hội tháng 8 lập ra.
Thực không ai có vẻ bị cô lập hơn cái “nhóm bôn-sê-vích" trong buổi sớm ảm đạm và lạnh lẽo này, phải đương đầu với bao nhiêu sóng gió. Bị dồn vào chân tường, Uỷ ban quân sự cách mạng chiến đấu để sống còn. “Táo bạo, táo bạo nữa, táo bạo mãi…”. Hồi 5 giờ sáng, xích vệ đột nhập vào Nhà in của chính quyền thành phố, tịch thu hàng ngàn bản tuyên ngôn của Viện Đu-ma và thủ tiêu cơ quan ngôn luận chính thức của thành phố lấy tên là Bản tin của Chính quyền tự trị thành phố. Tất cả những tờ báo tư sản đang in đều bị lôi ra khỏi máy kể cả tờ Tiếng nói của người lính của Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga cũ; tuy nhiên tờ này đổi tên là Tiếng nói binh lính và cũng đã phát hành được mười vạn tờ. Bằng một giọng hằn học và thách thức, tờ báo đó viết:
Những kẻ đã lợi dụng đêm tối để hành động phản bội và đã thủ tiêu báo chí, sẽ không che đậy được mắt nhân dân. Nước Nga sẽ biết sự thật và sẽ xét xử các ngài, các ngài bôn-sê-vích ạ…! Rồi mà xem…!
Quá trưa, lúc chúng tôi đi xuôi đại lộ Nép-xki, một đám đông đứng chật cả đường trước toà nhà Viện Đu-ma thành phố. Đó đây có vài xích-vệ và lính thuỷ đứng gác, lưỡi lê cắm đầu súng. Anh nào cũng bị hàng trăm người gồm nam nữ, tư chức, công chức, sinh viên, sinh viên, tiểu chủ bao vây, giơ đấm ra doạ và chủi bới.. Đứng trên bậc thềm, hướng đạo sinh và sĩ quan đang phân phát báo Tiếng nói binh lính. Dưới chân thềm, một công nhân tay đeo băng đỏ, lăm lăm khẩu súng, người run lên vì giận dữ, đang đòi họ nộp các tờ báo… Tôi nghĩ chưa bao giờ trong lịch sử lại xảy ra một việc như vậy. Một bên là một nhóm công nhân và binh lính có súng trong tay, đại diện cho cuộc khởi nghĩa thắng lợi, nhưng coi thật là khổ sở. Một bên là một đám đông tức giận lồng lộn gồm toàn một loại những kẻ buổi trưa thường dạo gót trên những vỉa hè của Đại lộ thứ Năm (một đại lộ sang trọng ở Niu-Oóc, người qua lại là bọn giàu có – N.D.), vừa chế nhạo, vừa chửi rủa, vừa gào thét: “Quân phản bội! Quân khiêu khích! Quân dã man!” (nguyên văn là O-pơ-rit-sơ-ni-ki, danh từ chỉ những vệ sĩ của hoàng đế I-van hung tợn: bọn này nổi tiếng là tàn bạo (thế kỷ thứ bảy – ghi chú theo bản dịch tiếng Pháp)
Sinh viên và sĩ quan đeo băng trắng kẻ chữ đỏ “Dân vệ của Uỷ ban an ninh công cộng” đứng gác cửa. Năm sáu hướng đạo sinh đi đi lại lại. Bên trong mọi người đều xôn xao. Đại uý Gom-béc, ở trên gác bước xuống, nói với chúng tôi:
- Chúng định giải tán Viện Đu-ma. Uỷ viên bôn-sê-vích hiện giờ đang gặp thị trưởng.
Lúc tới trên gác, chúng tôi thấy Ri-a-da-nốp tất tả chạy ra ngoài. Ông ta đến yêu cầu Viện Đu-ma công nhận Hội đồng uỷ viên nhân dân, nhưng viên viện trưởng từ chối phắt.
Trong các phòng giấy, người ta bàn tán xôn xao, chạy ngược, chạy xuôi, hò hét inh ỏi, khoa tay múa chân: nào là nhân viên chính phủ, trí thức, nhà báo, nào là phóng viên ngoại quốc, sĩ quan Pháp, Anh… Viên kỹ sư trưởng thành phố chỉ vào họ một cách đắc chí: “Các đại sứ chỉ công nhận có Viện Đu-ma là chính quyền duy nhất. Còn đối với bọn sát nhân kẻ cướp bôn-sê-vích , vấn đề thanh toán chỉ kể từng giờ. Tất cả nước Nga đi với chúng tôi…”.
Trong phòng A-lếch-xăng có một cuộc họp khổng lồ. Phi-li-pốp-xki chủ toạ cuộc họp. Một lần nữa, Xcô-bê-li-ép lại lên diễn đàn giữa tiếng hoan hô để báo cáo về việc các tổ chức mới gia nhập Uỷ ban: đó là Uỷ ban chấp hành Xô-viết nông dân, Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga, Uỷ ban trung ương quân đội, Uỷ ban trung ương Hải quân, các nhóm đại biểu men-sê-vích; xã hội cách mạng và tiền tuyến tại Đại hội Xô-viết, Uỷ ban trung ương các đảng men-sê-vích, xã hội cách mạng, xã hội bình dân, nhóm “Thống nhất”, Liên hiệp nông dân, các hợp tác xã, các đem-xtơ-vô, các chính quyền thành phố, Công đoàn bưu điện, Công đoàn đường sắt, Hội đồng Cộng hoà Nga, Liên hiệp các Liên hiệp, Hội liên hiệp công thương…
-… Chính quyền Xô-viết không phải là một chính quyền dân chủ mà là một chính quyền chuyên chính, và nó không phải là chuyên chính của vô sản mà là chuyên chính chống lại vô sản. Tất cả những ai đã cảm thấy hoặc có thể cảm thấy mình có tinh thần phấn khởi cách mạng đều phải gia nhập hàng ngũ chúng ta để bảo vệ cách mạng.
“Vấn đề đặt ra bây giờ không phải chỉ là chặn tay những tên mị dân vô trách nhiệm mà còn phải đấu tranh chống cuộc phản cách mạng. Nếu quả thật ở các tỉnh có một vài viên tướng định lợi dụng tình thế để tiến về Pê-tơ-rô-gơ-rát, thì điều đó càng chứng tỏ thêm rằng chúng ta phải gây một cơ sở chắc chắn cho chính phủ dân chủ, nếu không thì hết rối loạn với phía tả sẽ lại rối loạn với phía hữu…
“Quân đội thường trú ở Pê-tơ-rô-gơ-rát không thể làm ngơ được khi thấy ngoài đường phố có những người công dân mua báo Tiếng nói của người lính và những trẻ em bán báo Công nhân bị bắt bớ…
“Lúc này không phải là lúc thông qua các nhị quyết của nghị viện... Những kẻ nào không tin tưởng vào cách mạng hãy rút lui... Muốn xây dựng một chính quyền thống nhất, trước hết chúng ta phải khôi phục lại uy tín của cách mạng...
“Chúng ta hãy thề rằng một là chết hai là cứu được cách mạng!”
Mọi người trong phòng họp đứng cả lên hoan hô, mắt nảy lửa. Không thấy có mặt đại diện nào của giai cấp vô sản.
Tiếp đó là Vai-nơ-stai-nơ phát biểu: Chúng ta phải bình tĩnh lại và chỉ hành động khi nào dư luận quần chúng triệt để ủng hộ Uỷ ban Cứu Quốc và Cứu Cách mạng: lúc đó chúng ta chuyển từ thế thủ sang thế công.
Đại điện Công đoàn đường sắt báo tin là tổ chức của y đã đề nghị thành lập một chính phủ mới và các đại biểu của tổ chức này đang thảo luận vấn đề với Xmôn-ni. Một cuộc tranh luân sôi nổi nổ ra: nhóm bôn-sê-vích có được tham gia chính phủ mới không? Mác-tốp cho là phải để họ tham gia và nói: “Không thể chối cãi được rằng họ là một đảng chính trị quan trọng”. Ý kiến rất là tản mạn; cánh hữu men-sê-vích và xã hội cách mạng, cũng như bọn xã hội bình dân, các hợp tác xã và các phần tử tư sản, đều cực lực phản đối...
Một diễn giả phát biểu:
-Chúng đã phản bội nước Nga. Chúng đã gây ra nội chiến và dâng mặt trận cho bọn Đức. Phải thẳng tay tiêu diệt bọn chúng...
Xcô-bê-li-ép thì chủ trương gạt ra ngoài chính phủ cả bôn-sê-vích lẫn K.D.
Chúng tôi bắt chuyện với một đảng viên xã hội cách mạng trẻ tuổi, anh này đã rút ra khỏi Hội nghị dân chủ cùng một lúc với những người bôn-sê-vích trong cái đêm mà Xê-rê-te-li và những tên “thoả hiệp” bắt nền dân chủ Nga phải nhận một sự liên minh.
Tôi hỏi:
- Anh cũng ở đây à?
Mắt nảy lửa, y nói to:
- Phải. Tôi đã rời khỏi Đại hội cùng với đảng của tôi tối hôm thứ tư. Tôi hy sinh cuộc đời tôi trong hơn hai mươi năm nay. Không phải để đến bây giờ chịu cúi mình trước chính sách hà khắc của bọn súc sinh ấy. Phương pháp của chúng thật là không thể nào chịu được. Những chúng không thấy rằng còn có nông dân. Khi mà nông dân ra tay thì chúng sẽ bị tiêu diệt tức khắc.
- Nhưng liệu nông dân có ra tay không? Sắc lệnh ruộng đất không thoả mãn họ sao? Họ còn muốn gì nữa?
Y giận dữ:
- Ồ, Sắc lệnh ruộng đất! Thế ông có biết cái sắc lệnh ấy là cái gì không? Chính là sắc lệnh của chúng tôi, đó là nguyên xi chương trình của đảng xã hội cách mạng! Chính đảng của tôi đã thảo ra chính sách đó sau khi đúc kết một cách hết sức thận trọng những nguyện vọng của chính những người nông dân. Thật là trơ trẽn…
- Nhưng nếu đó chính là chính sách của các anh thì tại sao các anh lại phản đối? Nếu đó là nguyện vọng của nông dân thì tại sao họ lại sẽ phản đối?
- Các ông không hiểu! Các ông không nhận ra rằng nông dân sẽ thấy ngay đó chỉ là một trò bịp bợm, rằng những tên tiếm quyền ấy đã đánh cắp một bản chương trình của đảng xã hội cách mạng ư?
Tôi bắt sang chuyện khác và hỏi y rằng có thật Ca-lê-đin tiến lên phía Bắc không?
Y gật gật đầu, xoa hai tay vào nhau và nói với một vẻ vừa mãn nguyện, vừa chua chát:
- Phải. Bây giờ các ông đã thấy bọn bôn-sê-vích làm những việc gì rồi. Chúng đã gây ra cuộc phản cách mạng chống lại chúng tôi. Cách mạng thế là đi đứt! Cách mạng thế là đi đứt!
- Nhưng chắc là các anh sẽ bảo vệ cách mạng chứ?
- Tất nhiên là chúng tôi sẽ bảo vệ cách mạng tới giọt máu cuối cùng. Nhưng chúng tôi sẽ nhất định không hợp tác với bọn bôn-sê-vích…
- Thế nếu Ca-lê-đin tới Pê-tơ-rô-gơ-rát và nếu những người bôn-sê-vích đứng ra bảo vệ thành phố thì liệu các anh có đi theo họ không?
- Tất nhiên là không. Chúng tôi cũng sẽ bảo vệ thành phố, nhưng sẽ không ủng hộ bọn bôn-sê-vích. Ca-lê-đin là kẻ thù của cách mạng, nhưng bọn bôn-sê-vích cũng là kẻ thù của cách mạng.
- Giữa Ca-lê-đin và những người bôn-sê-vích thì anh thích ai hơn?
Y trả lời với một vẻ bực dọc:
- Vấn đề này không dặt ra. Tôi xin nói là cách mạng đi đứt rồi. Và bọn bôn-sê-vích là những kẻ chịu trách nhiệm. Nhưng, tại sao lại bàn tới những chuyện ấy nhỉ? Kê-ren-xki tới… Ngày kia, chúng tôi sẽ chuyển sang tấn công… Xmon-ni đã cử đại biểu đến mời chúng tôi thành lập một chính phủ mới. Bây giờ bọn tôi đã nắm được chúng rồi… Chúng hoàn toàn bất lực… Chúng tôi sẽ không hợp tác đâu…
Bên ngoài có tiếng súng nổ. Chúng tôi chạy ra cửa sổ xem. Một xích vệ, không chịu được những lời chửi nữa, đã bắn vào đám đông, trúng vào cánh tay một thiếu nữ. Chúng tôi thấy người ta khiêng nạn nhân lên một cái xe ngựa, đám đông xúm quanh tỏ vẻ tức giận, nghe rõ cả tiếng la ó om xòm. Bỗng một chiếc xe bọc sắt hiện ra ở góc đương Mi-khai-lốp-xki, súng trên xe đưa đi đưa lại. Lập tức đám người co chân chạy – dân Pê-tơ-rô-gơ-rát rất quen với việc này - nằm dài không nhúc nhích giữa phố, chồng chất lên nhau trong những cống rãnh hoặc sau những cột dây thép. Chiếc xe từ từ tiến đến tận thềm Viện Đu-ma; một người thò đầu ra ngoài ụ súng trên xe yêu cầu mọi người nộp báo Tiếng nói binh lính. Các hướng đạo sinh phá lên cười và chạy trốn vào trong Viện. Một lát sau, chiếc xe do dự, chạy quanh mấy vòng rồi đi vào đại lộ Nép-xki, tron khi đó thì đàn ông, đàn bà, lổm ngổm bò dậy và phủi bụi bám đầy quần áo…
Ở trong Viện, mọi người hốt hoảng chạy ngược chạy xuôi tìm nơi cất giấu những gói báo. Một nhà báo chạy vào trong phòng, giơ lên một tờ giấy, nói to:
- Đây là bản tuyên ngôn của Cơ-rát-xnốp!
Mọi người xúm lại xem.
- Phải đưa in ngay bản đó, ngay tức khắc để còn phân phát trong các doanh trại!
“Theo lệnh của Tổng tư lệnh quân đội, tôi được cử ra chỉ huy quân đội tập trung ở Pê-tơ-rô-gơ-rát.
Hỡi đồng bào, binh lính, những người Cô-dắc dũng cảm miền sông Đông, Cu-băng, Tơ-răng-xơ-bai-ca-li, Út-xu-ri, A-mua, I-ê-nít-xê-I, tôi gửi tới các bạn, những người đã giữ đúng lời thề quân nhân, những người đã thề không bao giờ phản lại lời thề Cô-dắc của mình. Các bạn sẽ cứu Pê-tơ-rô-gơ-rát thoát khỏi tình trạng vô chính phủ, chế độ hà khắc và nạn đói. Các bạn sẽ cứu nước Nga thoát khỏi một sự ô nhục không gì xoá bỏ nổi do một nhóm người ngu xuẩn bị hoàng đế Vin-hem dùng tiền bạc mua chuộc gây ra.
Chính phủ lâm thời mà các bạn đã thề giữ trung thành trong những ngày tháng hai vĩ đại, không phải bị lật đổ mà là bị trục xuất bằng bạo lực. Chính phủ đó đang chuẩn bị trở lại với sự giúp đỡ của quân đội ngoài mặt trận.
Trung thành với bổn phận của mình, Hội đồng của Liên hiệp quân đội Cô-dắc dã tập trung dưới cờ tất cả quân lính Cô-dắc và, với một tinh thần vững chắc, với sự ủng hộ của toàn thể nhân dân Nga, Hội đồng đã thề phụng sự nước nhà như tổ tiên của chúng ta đã làm hồi năm 1612: trong thời kỳ rối ren khủng khiếp đó, những người Cô-dắc sống Đông đã giải phóng Mát-xcơ-va bên ngoài thì bị quân Thuỵ điển, Ba-lan và Lít-tu-a-ni đe doạ, bên trong thì bị xâu xé bởi những tranh giành nội bộ…
Tiền tuyến nhìn bọn trọng phạm này bằng con mắt ghê tởm và khinh bỉ. Những hành động cướp bóc, bạo tàn, giết người, cách đối cử theo kiểu Đức của chúng đối với các nạn nhân, tuy bị giết nhưng không chịu khuất phục đã làm cho toàn thể nhân dân xa lánh chúng.
Hỡi đồng bào, binh lính, những người Cô-dắc dũng cảm của Pê-tơ-rô-gơ-rát, hãy cử ngay đại biểu của các bạn đến gặp tôi để cho tôi phân biệt được ai là phản quốc, ai không phản quốc, để cho tôi không phải nhỡ tay làm đổ những dòng máu vô tội.”
Cũng vừa lúc đó, tin đồn từ nhóm này sang nhóm khác là xích vệ đã vây quanh nhà. Một sĩ quan tay đeo băng đỏ bước vào, và đòi gặp thị trưởng. Vài phút sau, viên sĩ quan trở ra và người ta thấy lão già Sơ-rai-đơ ở trong phòng giấy bước ra, mặt lúc đỏ dừ, lúc tái ngắt, mồm hét lớn:
- Phải triệu tập ngay tức khắc cuộc họp bất thường của Viện Đu-ma!
Trong gian phòng rộng lớn, mọi công việc ngừng cả lại.
- Mời tất cả các uỷ viên Viện Đu-ma họp phiên họp bất thường!
- Có việc gì thế?
- Biết được… Chúng ta sắp bị bắt… Viện Đu-ma sắp bị giải tán… Ngoài kia người ta bắt các đại biểu.
Thôi thì đủ mọi lời bàn ra tán vào.
Trong phòng Nhi-cô-lai, tìm được một chỗ len chân vào thật là khó. Viên thị trưởng báo tin là quân đội đã gác tất cả các cửa, nội bất xuất, ngoại bất nhập, và một uỷ viên đã doạ bắt và giải tán Viện Đu-ma. Các uỷ viên và cả các người dự thính nhao nhao phản đối. Không một quyền lực nào có thể giải tán được chính quyền thành phố do tuyển cử tự do bầu ra: cá nhân thị trưởng và tất cả các uỷ viên là bất khả xâm phạm; bọn người tàn bạo, khiêu khích, tay sai của Đức, sẽ không bao giờ được công nhận; còn giải tán chúng ta thì cứ bước qua xác chúng ta mới chiếm được phòng này; cũng như các nghị viện thời La-mã xưa, chúng ta đường hoàng chờ bọn man di đó tới.
Hàng loạt nghị quyết được thông qua: nghị quyết đòi điện các tin tức tới các Đu-ma và các dem-xtơ-vô toàn nước Nga; nghị quyết cho rằng thị trưởng hay chủ tịch Viện Đu-ma không thể nào đặt quan hệ được với các đại diện của Uỷ ban quân sự cách mạng hoặc của cái gọi là Hội đồng uỷ viên nhân dân; nghị quyết ra một bản thông cáo khác kêu gọi nhân dân Pê-tơ-rô-gơ-rát đứng lên bảo vệ chính quyền thành phố do họ đã bầu ra; nghị quyết đòi Viện Đu-ma họp liên tục…
Trong thời gian đó, một uỷ viên tới báo tin là đã gọi dây nói cho Xmon-ni, và Uỷ ban quân sự cách mạng đã trả lời là không hề ra lệnh bao vây Viện Đu-ma, còn quân đội sẽ được lệnh rút lui…
Lúc chúng tôi xuống thang thì thấy Ri-a-da-nốp cuống cuồng chạy như bay từ cửa chính vào. Tôi hỏi:
- Ông có định sắp sửa giải tán Viện Đu-ma không?
- Trời! không! Thật là một sự hiểu lầm: Ban sáng tôi nói với ông thị trưởng là sẽ không ai đụng đến Viện Đu-ma đâu…
Trong buổi hoàng hôn xuống dần, lính xe đạp xếp thành hai hàng từ đại lộ Nép-xki đi tới, súng lủng lẳng trên vai. Họ đỗ xe lại; dân chúng xúm quanh tới tấp hỏi. Một lão già béo ị, mồm ngậm điếu xì-gà, hỏi:
- Các anh là ai? Ở đâu tới đây?
- Đạo quân thứ 12. Từ mặt trận tới. Chúng tôi tới để ủng hộ các Xô-viết chống lại bọn tư sản chó chết!
Những tiếng kêu giận dữ nổi lên:
- À! Ra bọn này là bọn hiến binh bôn-sê-vích, bọn Cô-dắc bôn-sê-vích!
Một viên sĩ quan nhỏ bé mặc áo da, từ trên thềm chạy xuống thì thầm vào tai tôi:
- Quân đội thường trú xoay chiều rồi! Bọn bôn-sê-vích bắt đầu đi vào chỗ chết. Ông có muốn xem cảnh nước triều rút không? Theo tôi!
Rồi y rảo bước đi vào phố Mi-khai-lốp-xcai-a. Chúng tôi theo sau.
- Trung đoàn nào đấy?
- Bọn Bơ-rô-nê-vích!...
Thật là gay go. Lính Bơ-rô-nê-vích là lính xe thiết giáp, khâu chính của tình hình lúc đó; ai nắm được đội quân này thì làm chủ được thành phố.
- Các uỷ viên Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng và Viện Đu-ma đã nói chuyện với họ. Hiện nay họ đang họp để quyết định…
- Quyết định gì? Quyết định xem đứng về phe nào á?
- Ồ, không. Làm theo kiểu ấy không xong. Không bao giờ họ chống lại bọn bôn-sê-vích đâu. Họ sẽ bỏ phiếu xem có đứng trung lập không, và lúc đó, thì các học sinh sĩ quan và quân Cô-dắc sẽ…
Cửa vào trường tập đua ngựa rộng lớn Mi-khai-lốp-xki mở toang. Hai người lính gác định cản chúng tôi lại, nhưng chúng tôi cứ giả điếc bước vội qua. Bên trong gian nhà rộng lớn chỉ có một ngọn đèn điện tù mù treo sát nóc: những chiếc cột cao vút và những hàng cửa sổ bị chìm trong bóng tối; xung quanh có những hình thù lờ mờ của những chiếc xe bọc sắt trông như những con quái vật. Một chiếc đỗ ở giữa nhà ngay dưới những ngọn đèn, xung quanh có chừng hai nghìn binh lính mặc quân phục sẫm màu. Họ đứng lọt thỏm trong cái gian nhà rộng thênh thang này. Có chừng mười hai người gồm sĩ quan, chủ tịch các Uỷ ban binh lính, diễn giả, đứng cheo leo trên nóc chiếc xe, và trên ụ sáng có một quân nhân đang diễn thuyết. Đó là Khan-giô-nốp, đã từng làm chủ tịch Đại hội Bơ-rô-nê-vích toàn Nga mùa hè vừa qua. Mềm mại và lịch sự trong chiếc áo da mang lon trung uý, Khan-giô-nốp hùng hồn bảo vệ chủ trương trung lập:
- Việc những người Nga lại đi giết những người Nga anh em của họ là một điều ghê tởm. Không được để xảy ra nội chiến giữa những người lính đã cùng nhau sát cánh chống lại Nga hoàng và đã đánh bại quân thù bên ngoài trong những trận chiến đấu mà lịch sử sẽ ghi nhớ. Những người quân nhân chúng ta có dính dáng gì đến những cuộc tranh chấp của các đảng phái chính trị? Tôi không có ý muốn nói rằng Chính phủ lâm thời là một chính phủ dân chủ: không, chúng ta không muốn có một sự liên minh nào với giai cấp tư sản. Nhưng chúng ta phải có một chính phủ của nền dân chủ thống nhất, nếu không thì nước Nga sẽ bị tiêu diệt! Với một chính phủ như vậy, không cần thiết có nội chiến và có cảnh huynh đệ tương tàn nữa.
Những lời nói đó nghe có lý, và cả gian nhà rộng lớn vang lên những tràng vỗ tay và tiếng hoan hô.
Một người lính leo lên nóc xe, mặt nhợt nhạt, dúm dó. Anh ta hét to:
- Các đồng chí! Tôi từ mặt trận Ru-ma-ni về đây để nói với tất cả các đồng chí: phải có hoà bình, hoà bình tức khắc! Bất cứ ai có thể mang lại hoà bình cho chúng ta, dù là bôn-sê-vích hay cái chính phủ mới này, chúng ta cũng sẽ theo. Hoà bình! Chúng tôi ở ngoài mặt trận không thể chiến đấu được nữa. Chúng tôi chẳng muốn đánh người Đức, cũng chẳng muốn đánh người Nga!
Nói rồi anh ta nhảy xuống đất.
Trong gian nhà nổi lên một tiếng rì rầm, nghẹn ngào và đau xót, và đến khi một tên men-sê-vích “đến cùng” lên phát biểu sau, nói rằng chiến tranh chỉ có thể kết thúc khi nào Đồng minh thắng trận, thì một làn sóng công phẫn nổi lên
Có tiếng giận dữ:
- Thật đặc giọng lưỡi Kê-ren-xki.
Một đại biểu Viện Đu-ma lên bênh vực cho chủ trương trung lập. Mọi người vừa nghe vừa xì xào bàn tán với một vẻ khó chịu, họ cảm thấy đây không phải là một người của họ.
Tôi chưa bao giờ nhìn thấy những con người cố gắng tới mức như vậy để hiểu rõ sự việc và chọn con đường đi. Họ đứng yên không nhúc nhích, nhìn chằm chằm vào diễn giả, trông thật ghê sợ, đôi lông mày nhíu lại vì cố gắng suy nghĩ, mồ hôi đầm đìa trên trán, toàn những người vạm vỡ, cao lớn, với đôi mắt trong sáng của trẻ thơ và bộ mặt của những tráng sĩ trong những thiên anh hùng ca…
Tiếp theo là một đảng viên bôn-sê-vích, một người của đơn vị họ, lên phát biểu bằng một giọng đầy giận dữ và căm hờn. Cũng như đối với diễn giả trước, họ không tán thành ý kiến của anh này. Những người vừa lên phát biểu không hợp với trạng thái tinh thần của họ. Trong lúc này, óc họ thoát ra khỏi nhưũng ý nghĩ tầm thường, họ đang nghĩ tới nước Nga, tới xã hội chủ nghĩa, tới thế giới, tưởng chừng như cách mạng còn hay mất là do họ quyết định…
Hết người này tới người khác phát biểu, thính giả lúc thì im bặt, lúc thì hoan hô, lúc thì hò hét; vấn đề đặt ra là: hành động hay trung lập? Khan-giô-nốp lại lên phát biểu, giọng nói quyến rũ và ngọt ngào. Nhưng mặc dầu y thao thao bất tuyệt về hoà bình, chẳng phải y là một sĩ quan và một tên “đến cùng” đó sao? Một công nhân đảo Va-xi-li lên phát biểu và bị chặn bằng câu:
- Này anh công nhân, có phải anh sẽ mang lại hoà bình cho chúng tôi không?
Đứng cạnh chúng tôi có một bọn phá thối, đa số là sĩ quan, chuyên hoan hô những ai bênh vực chủ trương trung lập. Chúng luôn mồm hò hét: “Khan-giô-nốp! Khan-giô-nốp!” và huýt còi đả kích mỗi khi có một diễn giả bôn-sê-vích muốn phát biểu.
Bỗng nhiên trên nóc xe thấy các đại biểu Uỷ ban và các sĩ quan vung tay múa chân, thảo luận sôi nổi. Mọi người bèn hỏi xem có chuyện gì, rồi tất cả cái khối người đông đảo ấy bắt đầu chuyển động. Một người lính bị một tên sĩ quan giữ lại đã vùng ra được và giơ tay lên, mồm la lớn:
- Các đồng chí! Đồng chí Cơ-ri-len-cô có mặt tại đây và muốn nói chuyện với chúng ta.
Các thứ tiếng hoan hô, huýt còi, hò hét nổi lên cùng một lúc: “Để đồng chí ấy phát biểu… Cút đi!...”
Trong khi đó, người thì kéo, kẻ thì đẩy vị uỷ viên nhân dân phụ trách quân sự giúp ông leo lên xe. Lên tới nơi, ông đứng một lát rồi đi lại gần mũi xe, hai tay chống cạnh sườn, tươi cười nhìn quanh một lượt. Cơ-ri-len-cô người thấp lùn, đầu trần mặc quân phục không có phù hiệu.
Bọn phá thối bên cạnh tôi luôn mồm hò hét:
- Khan-giô-nốp! Chúng tôi muốn nghe Khan-giô-nốp! Đả đảo! Câm đi! Đả đảo tên phản bội!
Tất cả mọi người đều tức sôi lên và tiến về phía chúng tôi như những tảng băng bắt đầu lở từ trên núi xuống. Có những người to lớn, lông mày rậm, lách qua đám đông, tiến tới phía chúng tôi, quát to:
- Thằng nào phá rối cuộc mít-tinh của chúng tao? Thằng nào huýt còi ở đây?
Bọn phá rối bị giải tán một cách chẳng dịu dàng tí nào. Chúng vội vã cút thẳng và không thấy tụ tập lại nữa…
Cơ-ri-len-cô bắt đầu nói, giọng khàn khàn, mỏi mệt:
- Các đồng chí binh lính! Tôi rất tiếc không nói được nhiều bởi vì đã bốn đêm nay, tôi không được chợp mắt lúc nào… Tôi không cần phải nói với các đồng chí rằng tôi là một người lính. Tôi không cần phải nói với các đồng chí rằng tôi muốn hoà bình. Điều mà tôi phải nói với các đồng chí là đảng bôn-sê-vích , một đảng đã đưa cuộc cách mạng của công nhân và binh lính đến thắng lợi với sự giúp đỡ của các đồng chí và của tất cả các đồng chí anh dũng đã vĩnh viễn lật đổ chính quyền của giai cấp tư sản khát máu, đã hứa hoà bình cho nhân dân các nước và việc đó đã được thi hành ngay ngày hôm nay rồi (tiếng hoan hô dậy đất). Người ta yêu cầu các bạn trung lập, trong khi bọn học sinh sĩ quan và bọn Tiểu đoàn quyết tử, là những kẻ không bao giờ trung lập, bắn giết chúng tôi trong các phố xá và rước Kê-ren-xki, hoặc có thể là một tên đồng bọn nào khác, về Pê-tơ-rô-gơ-rát. Ca-lê-đin thì đang tiến quân từ phía sông Đông tới, Kê-ren-xki thì từ mặt trận về, Coóc-ni-lốp đang tập hợp “Sư đoàn hung ác” để tái diễn vụ âm mưu hồi tháng 8 vừa qua. Tất cả những bọn men-sê-vích và xã hội cách mạng đang kêu gọi các đồng chí ngăn cản nội chiến xảy ra, nhưng thử hỏi xem chúng đã bằng cách nào giữ được chính quyền nếu không phải là bằng cách gây ra nội chiến, cuộc nội chiến đó đã kéo dài từ hồi tháng 7, và trong cuộc nội chiến đó chúng đã luôn luôn đứng về phe giai cấp tư sản cũng như hiện nay chúng đang ở trong phe đó?
“Làm thế nào để có thể thuyết phục được các đồng chí một khi các đồng chí đã quyết định rồi? Vấn đề đặt ra rất là đơn giản. Một bên là bọn Kê-ren-xki, Ca-lê-đin, Coóc-ni-lốp, men-sê-vích, xã hội cách mạng, K.Đ, Viện Đu-ma, các sĩ quan… Bọn chúng nói với chúng ta rằng mục đích của chúng là tốt. Một bên là công nhân, binh lính và thuỷ thủ, bần nông. Chính phủ ở trong tay các đồng chí. Các đồng chí là chủ. Nước Nga vĩ đại là của các đồng chí. Các đồng chí có định đem hiến nó đi không?”
Quả thực Cơ-ri-len-cô phải cố gắng lắm mới đứng vững mà nói được và qua giọng nói mệt mỏi, người ta thấy cả một sự chân thành sâu xa trong những lời phát biểu. Cuối cùng người ông lảo đảo và gần như muốn ngã; hang trăm cánh tay giơ lên đỡ ông xuống và trong gian nhà rộng lớn vang dậy tiếng hoan hô.
Khan-giô-nốp định nói nữa nhưng những tiếng hò hét nổi lên: “Biểu quyết! Biểu quyết!” Cuối cùng, y đành phải thôi và đọc nghị quyết đề nghị những người Bơ-rô-nê-vích rút đại biểu của mình ra khỏi Uỷ ban quân sự cách mạng và tuyên bố giữ trung lập trong cuộc nội chiến hiện tại. Những ai tán thành nghị quyết đứng về bên phải, ai không tán thành đứng về bên trái. Có một lúc do dự và chờ đợi, rồi đám người bắt đầu đi sang bên trái mỗi lúc một nhanh hơn, vừa đi vừa xô đẩy nhau; hang trăm người lính vạm vỡ họp thành một khối dày đặc bước trên sàn nhà bẩn thỉu, trong ánh đèn lờ mờ. Cạnh chỗ chúng tôi đứng có chừng dăm chục người đứng trơ ra đấy, khăng khăng tán thành bản nghị quyết, và khi những tiếng hò reo thắng lợi làm rung chuyển cả mái nhà, họ quay gót bước nhanh ra khỏi gian nhà – và đối với một số người trong bọn thì thế cũng là bước luôn ra khỏi ngưỡng cửa cách mạng…
Tới đây độc giả hãy tưởng tượng cảnh đấu tranh như vậy diễn ra trong tất cả các doanh trại thành phố, tại các quận, tại khắp mặt trận, trong toàn nước Nga. Hãy tưởng tượng có những người như Cơ-ri-len-cô ở trong các trung đoàn, ngày đêm không ngủ, chạy hết nơi này đến nơi khác để tranh luận, đe doạ, cầu khẩn. Và hãy tưởng tượng cũng những cảnh đó đã diễn ra trong khắp các trụ sở, công đoàn, trong nhà máy, làng xóm, trên các chiến hạm phân tán khắp nơi của hạm đội Nga; hãy tưởng tượng cảnh hàng chục vạn người dân Nga trong toàn quốc, công nhân, nông dân, binh lính, thuỷ thủ, mắt dán vào các diễn giả, đầu óc căng thẳng suy nghĩ để tìm hiểu và lựa chọn đường đi, và cuối cùng đã quyết định một cách nhất trí như vậy đó. Cách mạng Nga đã diễn ra như thế đấy…
Tại Xmon-ni, Hội đồng uỷ viên nhân dân mới thành lập cũng làm việc liên tục. Sắc lệnh đầu tiên đang in để đến tối còn mang phân phát khắp nơi trong thành phố và đóng gói gửi tàu về miền Nam và Miền Đông:
Nhân danh Chính phủ nước Cộng hoà Nga do Đại hội Đại biểu Công nhân và binh lính toàn Nga bầu ra với sự tham gia của các đại biểu nông dân, Hội đồng uỷ viên nhân dân ra sắc lệnh:
1 - Cuộc bầu cử Hội nghị lập hiến sẽ được tổ chức vào ngày đã quy định, tức là ngày 12 tháng 11
2 - Tất cả các ban bầu cử, các cơ quan địa phương thành phố, các Xô-viết đại biểu công nông binh và các tổ chức binh lính ngoài mặt trận phải hết sức cố gắng bảo đảm cho cuộc bầu cử được tự do và hợp pháp vào ngày đã định
Thay mặt Chính phủ nước Cộng hoà Nga
Chủ tịch Hội đồng uỷ viên nhân dân
Vơ-la-đi-mia U-LI-A-NỐP LÊ-NIN
Tại toà nhà Viện Đu-ma thành phố, sự hoạt động vẫn rất sôi nổi. Khi chúng tôi tới thì thấy một uỷ viên Hội đồng Cộng hoà đang phát biểu. Y nói rằng Hội đồng không hề tự cho là đã giải tán mà chỉ cho rằng chưa có thể tiếp tục công việc được cho đến khi tìm được một địa điểm họp mới. Trong khi đó, uỷ ban lãnh đạo của Hội đồng đã quyết định toàn thể gia nhập Uỷ ban Cứu quốc và Cứu Cách mạng. Tiện thể, tôi xin nói thêm rằng đây là lần cuối cùng mà lịch sử nói đến Hội đồng Cộng hoà Nga...
Tiếp đến một loạt các đại biểu các bộ, Công đoàn đường sắt, Công đoàn Bưu điện, theo thường lệ, lên nhắc đi nhắc lại tới lần thức một trăm quyết tâm không làm việc cho bọn tiếm quyền bôn-sê-vích. Một học sinh sĩ quan đã có mặt ở Cung điện Mùa Đông lên giọng hùng hồn tả cảnh về sự chiến đấu anh dũng của hắn và về thái độ đáng xấu hổ của xích-vệ. Mọi người đều nhắm mắt tin theo. Một người đọc to một bài đăng trong tờ báo xã hội cách mạng Ý nguyện của nhân dân; bài báo nói rằng những thiệt hại ở Cung điện Mùa Đông lên tới 500 triệu rúp và tả lại những cảnh hôi của, phá phách với nhiều chi tiết ly kỳ.
Thỉnh thoảng lại có tin tức nhận được bằng điện thoại đưa tới: bốn bộ trưởng xã hội được tha; Cơ-ri-len-cô đã tới pháo đài Pi-tơ-Pôn để báo cho đô đốc Véc-đê-rép-xki biết rằng bộ Hải quân không còn ai làm việc cả và yêu cầu đô đốc vì nước Nga mà ra nhận nhiệm vụ dưới sự kiểm sát của Hội đồng uỷ viên nhân dân, và vị lão tướng đã nhận lời… Kê-ren-xki đang từ Gát-si-na tiến về phía Bắc, và đi tới đâu thì quân bôn-sê-vích tháo chạy tới đó; Xmon-ni đã ra một sắc lệnh khác cho các Đu-ma thành phố có thêm quyền hạn về vấn đề tiếp tế lương thực. Hành động “láo xược” này đã gây ra một sự phẫn nộ. Chính Lê nin, tên tiếm quyền, tên bạo chúa, kẻ đã cho uỷ viên đến chiếm xưởng xe của thành phố, xông xáo vào các kho của thành phố và can thiệp vào công việc của Uỷ ban tiếp tế và vào việc phân phối thực phẩm, tên này đã dám tự ý quy định quyền hạn của một chính quyền thành phố tự do, độc lập, tự trị. Một đại biểu vung nắm tay lên đề nghị cắt tiếp tế lương thực cho thành phố nếu bọn bôn-sê-vích dám cả gan can thiệp vào Uỷ ban tiếp tế… Một diễn giả khác, đại diện cho Uỷ ban tiếp tế đặc biệt, báo cáo tình hình lương thực rất nguy ngập và yêu cầu cử các phái viên đi để thúc đẩy các chuyến tàu chở ngay lương thực tới!
Đê-đô-nen-cô bằng một giọng bi đát báo tin rằng quân đội thường trú có thái độ ngả nghiêng: trung đoàn Xê-mê-nốp đã quyết định tuân theo lệnh của đảng xã hội cách mạng; toàn thể thuỷ thủ các tàu phóng ngư lôi trên sông Nê-va thì lừng chừng. Lập tức bảy đại biểu được cử ra làm công tác tuyên truyền trong quân đội…
Tiếp đến lão thị trưởng bước ra diễn đàn:
- Các đồng chí và đồng bào! Tôi vừa được tin rằng tính mệnh các tù nhân ở Pi-tơ-Pôn bị đe doạ. Mười bốn học sinh sĩ quan trường Páp-lốp đã bị bọn bôn-sê-vích lột quần áo và tra tấn. Một người đã hoá điên. Chúng còn doạ giết các bộ trưởng!
Sự công phẫn và ghê tởm như một cơn gió lốc nổi dậy, và trở nên càng mãnh liệt khi một người đàn bà thấp lùn mập mạp, mặc một bộ y phục màu xám, xin phát biểu bằng một giọng nói đanh thép. Đó là Vê-ra Xlát-xcai-a, một người cách mạng lão thành và là uỷ viên bôn-sê-vích trong Viện Đu-ma. Bà ta nói, nét mặt không thay đổi trước những lời chửi rủa như mưa rào:
- Thật là một sự bịa đặt và khiêu khích! Chính phủ công nông đã thủ tiêu tội tử hình và không thể để cho những hành động như vậy xảy ra được. Chúng tôi yêu cầu điều tra ngay việc này: nếu có phần nào đúng sự thực thì chính phủ sẽ có những biện pháp kiên quyết!
Một uỷ ban gồm đại biểu tất cả các đảng phái được chỉ định ngay lập tức và được cử tới Pi-tơ-Pôn để điều tra cùng với thị truởng. Trong lúc chúng tôi đi theo uỷ ban đó thì Viện Đu-ma lại cử ra một uỷ ban nữa đi gặp Kê-ren-xki để tìm cách tránh một cuộc đổ máu khi y kéo vào thủ đô…
Nửa đêm. Chúng tôi bịa ra chuyện này chuyện khác và đi lọt trạm gác ở cổng pháo đài; dưới ánh điện lờ mờ và thưa thớt, chúng tôi men theo nhà thờ trong đó có những ngai mộ của các nhà vua, đi dưới mũi tên vàng và chiếc đồng hồ chuông tháng này qua tháng khác vẫn tiếp tục đánh bài “Cầu Chúa phù hộ cho Nga hoàng chúng tôi” vào lúc trưa… Quang cảnh vắng tanh; hầu hết các cửa sổ không có ánh đèn. Thỉnh thoảng, chúng tôi lại va vào một người đi chập choạng trong đêm tối, và mỗi khi chúng tôi hỏi thì lại được nghe câu trả lời: “Tôi không biết”
Bên trái chúng tôi sừng sững một khối đen sì, đó là pháo đài Tơ-ru-het-xcôi, ngôi nhà mồ ở đó biết bao nhiêu chiến sĩ tự do đã bỏ mạng, hoặc đã phát điên dưới thời Nga hoàng; cũng ở đó, trước đây Chính phủ lâm thời đã giam cầm các bộ trường của Nga hoàng, và tới nay thì những người bôn-sê-vích lại giam cầm các bộ trưởng của Chính phủ lâm thời.
Một thuỷ thủ coi bộ dễ tính đưa chúng tôi tới phòng giấy của viên chỉ huy ở trong một gian nhà nhỏ gần Nhà đúc tiền. Trong một gian phòng ấm cúng và khói um có dăm sáu anh vừa xích vệ, vừa binh lính, vừa thuỷ thủ, ngồi chơi; hơi trong chiếc xa-mô-va (Ấm nước trà, thường bằng đồng hay bằng bạc – N.D.) bốc lên làm gian phòng thêm vui. Họ tiếp đón chúng tôi rất niềm nở, và mời chúng tôi uống trà. Họ cho hay rằng viên chỉ huy đi vắng vì đang phải đi theo một uỷ ban gồm những tên “phá hoại” của Viện Đu-ma thành phố; bọn này cứ khăng khăng là tất cả các học sinh sĩ quan đang bị thủ tiêu. Điều đó đối với họ như chuyện khôi hài. Một người nhỏ bé, đầu hói, trông có vẻ tay ăn chơi, ngồi ở một mé gian phòng. Y mặc một chiếc áo đuôi tôm, ngoài khoác một cái áo bằng lông đắt tiền, vừa nhấm nhấm bộ râu, vừa nhìn xung quanh như một con chuột bị đuổi bắt. Y vừa bị tóm. Một xích vệ nhìn y một cách lơ đãng và cho hay rằng y giữ một chức vụ bộ trưởng hay gì gì đó… Anh chàng nhỏ bé đó hình như không nghe thấy gì hết, vẻ sợ hãi lộ ra trên nét mặt, tuy rằng những người ngồi trong phòng không tỏ vẻ thù hằn gì đối với y.
Tôi tiến lại gần và hỏi y bằng tiếng Pháp. y trịnh trọng nghiêng mình và đáp lại:
- Tôi là bá tước Tôn-xtôi. Tôi không hiểu tại sao lại bị bắt. Tôi đang đi qua cầu Tơ-rô-ít-xki để về nhà thì hai người trong bọn… các người này đã giữ tôi lại. Trước đây, tôi có làm uỷ viên Chính phủ lâm thời tại bộ Tổng tham mưu, nhưng tôi không hề có chân trong chính phủ.
Một người lính thuỷ nói:
- Thôi thả hắn ra. Hắn chẳng làm gì hại đâu.
Người lính đã giải hắn đáp:
- Không được, phải hỏi chỉ huy cái đã.
Người lính thuỷ cười khẩy nói:
- Ôi dào! Hỏi chỉ huy! Thế anh làm cách mạng để làm gì? Để lại vẫn phải theo lệnh các sĩ quan à?
Một viên chuẩn uý của trung đoàn Páp-lốp-xki kể lại cho chúng tôi nghe cuộc khởi nghĩa nổ ra như thế nào:
- Đêm mồng 6, trung đoàn tôi thường trực tại bộ Tổng tham mưu. Tôi và một vài đồng chí gác. I-van Páp-lô-vích và một đồng chí – tôi quên mất tên - đứng nấp sau màn che cửa sổ phòng họp của bộ Tổng tham mưu. Họ nghe lỏm được khối chuyện, chẳng hạn chuyện bộ tham mưu ra lệnh điều các học sinh sĩ quan ở Gát-si-na tới Pê-tơ-rô-gơ-rát trong đêm hôm đó, ra lệnh cho bọn Cô-dắc chuẩn bị sẵn sàng để sáng hôm sau tiến quân, ra lệnh phải chiếm các địa điểm chính trong thành phố trước lúc sáng trời. Rồi lại còn vấn đề mở các cầu. Khi họ nghe thấy bộ tham mưu bàn tới việc bao vây Xmon-ni thì I-van Páp-lô-vích không thể đứng yên nghe được nữa. Lợi dụng lúc đó có nhiều người qua lại, anh ta lẻn ra khỏi chỗ nấp và xuống buồng gác, còn đồng chí kia thì vẫn ở lại để nghe.
“Tôi bắt đầu nghi ngờ có âm mưu gì đây. Chốc chốc lại có những chuyến xe ô tô chở đầy sĩ quan tới và tất cả các bộ trưởng đều có mặt. I-van Páp-lô-vích kể lại với tôi những điều anh ta nghe lỏm được. Lúc đó là hai giờ rưỡi sáng. Đồng chí bí thư Uỷ ban trung đoàn có mặt tại đó. Chúng tôi bèn thuật lại cho đồng chí nghe và hỏi xem phải làm gì. Đồng chí đó bảo: “Ai ra vào bắt tất!”. Chúng tôi đã chấp hành lệnh đó. Trong một tiếng đồng hồ, chúng tôi đã bắt được một số sĩ quan, hai bộ trưởng và đưa chúng thẳng tới Xmon-ni. Nhưng Uỷ ban quân sự cách mạng chưa sẵn sàng và không biết làm gì, rồi sau đó, chúng tôi được lệnh để mặc cho bọn chúng đi lại tự do, không bắt một ai nữa. Chúng tôi bèn ba chân bốn cẳng chạy tới Xmon-ni và phải mất đến một tiếng đồng hồ mới làm cho các đồng chí ở đấy hiểu được rằng tình hình như vậy tức là chiến tranh. Chúng tôi trở về bộ tham mưu vào lúc năm giờ sáng; hầu hết bọn chúng đã cút rồi. Tuy vậy cũng tóm được vài tên, và quân đội thường trú cũng đã sẵn sàng chiến đấu…”.
Một anh xích vệ ở đảo Vát-xi-li vừa cười vừa thuật lại rất tỉ mỉ sự việc xảy ra ở quận của anh ta trong ngày khởi nghĩa vĩ đại:
- Chúng tôi không có súng máy và cũng không có cách nào xin Xmon-ni được. đồng chí Đan-kin, uỷ viên Đu-ma khu, sực nhớ ra rằng trong phòng họp của toà thị chính có một khẩu súng máy bắt được của bọn Đức. Thế là đồng chí đó, tôi và một đồng chí nữa vội vàng đến lấy. Tại đó, bọn men-sê-vích và xã hội cách mạng đang họp. Chúng tôi đẩy cửa xông vào. Chúng có chừng mười lăm tên ngồi quanh bàn, còn chúng tôi chỉ có ba người. Khi thấy chúng tôi, bọn đó ngừng bặt và nhìn chúng tôi chằm chằm. Chúng tôi cứ đi thẳng tới chỗ để súng và tháo súng ra. Đồng chí Đan-kin vác một bộ phận, còn bao nhiêu là phần tôi, rồi chúng tôi cứ thế đi ra chẳng ai nói với ai một câu.
Người kể chuyện thứ ba là một anh lính thuỷ. Anh ta hỏi mọi người:
- Các đồng chí có biết chúng tôi đã chiếm Cung điện Mùa đông như thế nào không? Vào khoảng mười một giờ trưa, chúng tôi khám phá ra rằng không còn một tên học sinh sĩ quan nào ở phía sông Nê-va. Chúng tôi bèn phá cửa và từng người một hoặc từng tốp nhỏ một, chúng tôi tiến vào theo nhiều lối cầu thang. Lên tới đầu cầu thang thì chúng tôi bị bọn học sinh sĩ quan chộp được và bị tước vũ khí. Nhưng đồng ngũ của chúng tôi tiếp tục kéo tới, và cuối cùng quân chúng tôi đông hơn. Thế là tới lượt chúng tôi tước vũ khí của bọn học sinh sĩ quan …
Giữa lúc đó thì viên chỉ huy về. Đó là một hạ sĩ quan trẻ tuổi, trông vẻ niềm nở, cánh tay bị thương phải đeo băng, mắt thâm quầng vì thiếu ngủ. Thoạt đầu, anh ta nhìn ngay vào tên tù; thấy vậy, tên này vội trình bày sự tình.
Viên chỉ huy ngắt lời:
- A, phải rồi, anh là một trong số những tên trong uỷ ban không chịu giao bộ tham mưu cho chúng tôi chiều hôm thứ tư vừa rồi. Tuy nhiên, chúng tôi không cần đến anh đâu. Xin lỗi…
Rồi anh ta mở cửa và ra hiệu cho bá tước Tôn-xtôi đi ra. Một số đông binh lính, nhất là các xích vệ, lẩm bẩm phản đối. Riêng anh lính thuỷ thì nói một cách đắc chí:
- Đó, tớ nói có sai đâu!
Sau đó, hai người lính báo cáo với viên chỉ huy rằng họ được đơn vị bảo vệ pháo đài cử đến để có ý kiến. Họ có ý kiến phản đối việc cho tù binh được hưởng khẩu phần ngang với lính gác trong lúc lương thực chỉ còn đủ để khỏi chết đói mà thôi: “Tại sao lại đối xử với bọn phản cách mạng quá tốt như vậy?”
Viên chỉ huy trả lời:
- Chúng ta là những người cách mạng chứ không phải là quân ăn cướp, các đồng chí ạ.
Rồi anh ta quay về phía chúng tôi. Chúng tôi bèn nói với anh ta là có tin đồn rằng học sinh sĩ quan giam tại đây bị tra tấn và tính mệnh các bộ trưởng bị đe doạ. Rồi chúng tôi xin cho đi thăm tù nhân để sau đó có thể kể lại cho thế giới biết sự thật.
Viên hạ sĩ quan trẻ tuổi đáp lại, vẻ bực dọc:
- Không được. Tôi không muốn làm rầy các tù nhân nữa. Vừa mới rồi tôi đã phải đánh thức họ dậy và họ cứ đinh ninh là chúng tôi đến dể khử họ. Chúng tôi đã thả gần hết các học sinh sĩ quan và đến mai thì thả nốt số còn lại.
Nói rồi, anh ta quay ngoắt đi.
- Vậy chúng tôi có thể gặp Uỷ ban của Viện Đu-ma được chăng?
Viên chỉ huy rót nước chè vào cốc, gật đầu nói một cách uể oải:
- Uỷ ban hiện giờ còn ở ngoài hành lang.
Thật vậy, bên ngoài thấy các uỷ viên đang xúm quanh viên thị trưởng bàn tán sôi nổi, dưới ánh sáng yếu ớt của ngọn đèn dầu.
Tôi nói:
- Thưa ông thị trưởng, chúng tôi là những phóng viên Mỹ Xin ông chính thức cho biết kết quả của cuộc điều tra.
Viên thị trưởng nhìn chúng tôi với một vẻ đường bệ rồi chậm rãi nói:
- Những lời đồn đại đều không đúng sự thật. Trừ những việc xảy ra trong lúc đi đường tới đây, các bộ trưởng đều được đối đãi rất tử tế. Còn các học sinh sĩ quan thì không hề bị một ai đánh đập…
Quá nửa đêm, thành phố vắng ngắt. Dọc đại lộ Nép-xki tối om, quân lính trùng trùng điệp điệp lặng lẽ kéo đi giao chiến với Kê-ren-xki. Trong những phố hẻm tối om, xe ô tô đèn pha tắt ngấm qua lại. Tại nhà số 6 phố Phông-tan-Ca-lê-đin, trụ sở Xô-viết nông dân, tại một gian phòng nào đó của một ngôi nhà đồ sộ ở đại lộ Nép-xki, và tại Trường kỹ sư, đang có những hoạt động ngấm ngầm. Viện Đu-ma sáng trưng…
Tại Xmon-ni, những phòng làm việc của Uỷ ban quân sự cách mạng dường như loé ra những tia chớp, hệt như một chiếc máy phát điện chạy với một cường độ quá mức…
CHƯƠNG VII
MẶT TRẬN CÁCH MẠNG
Thứ bảy, ngày 10 tháng 11…
HỠI ĐỒNG BÀO !
Uỷ ban quân sự cách mạng tuyên bố không tha thứ một sự vi phạm nào đối với trật tự cách mạng.
Các hành vi ăn cắp, ăn cướp, cầm võ khí đánh người, hoặc mưu đò tàn sát đều bị nghiêm trị…
Theo gương công xã Pa–ri, Uỷ ban sẽ thẳng tay tiêu diệt mọi kẻ ăn cướp hoặc phá rối trật tự…
Thành phố yên ổn. Không ai bị cướp bóc; cả đến say rượu, đánh nhau cũng không có. Đêm đến, các đội tuần tra võ trang đi tuần trong các phố yên lặng ; ở các ngả đường, binh lính và xích vệ ngồi quanh những đống lửa nhỏ, cười hát. ban ngày, người ta xúm đông trên vỉa hè để nghe những cuộc trang luận sôi nổi và kéo dài giữa sinh viên, binh lính, công thương gia, công nhân.
Người ta hỏi nhau ngoài phố :
- Bọn Cô-dắc đến đấy à ?
- Không…
- Tin tức cuối cùng thế nào ?
- Không biết. Kê-ren-xki đâu ?
- Họ bảo hiện hắn ở cách Pe-tơ-rô-gơ-rát có tám cây số… Có phải bọn bôn-sê-vich đã trốn lên tuần dương hạm Rạng Đông không ?
- Thấy nói thế…
Trên các bức tường và vài tờ báo còn lại, nhan nhản những bản tố cáo, kêu gọi, sắc lệnh…
Một bản áp phích khổng lồ đăng bản tuyên ngôn của ban chấp hành Xô-viết nông dân, đầy lời lẽ điên cuồng :
… Họ (nhóm Bôn-sê-vich) dám nói là họ được các Xô-viết đại biểu nông dân ủng hộ. Họ dám nhân danh các Xô viết nông dân mà phát biểu
Tất cả nước Nga lao động cần biết rằng đó là một sự dối trá và toàn thể nông dân, thông qua tiếng nói của ban chấp hành Xô-viết toàn Nga các đại biểu nông dân rất phẫn nộ cải chính rằng nông dân có tổ chức không hề tham gia vào vụ vi phạm trắng trợn ý chí của nhân dân lao động này…
Một bản áp phích khác của Ban binh lính đảng xã hội cách mạng viết :
Mưu đồ điên rồ của bọn Bon-sê-vich sắp đến ngày sụp đổ, Quân đội thường trú ở trong tình trạng chia rẽ… Các chi bộ thì đình công, bánh mì ngày càng hiếm. Trừ bọn Bôn-sê-vich, các đảng phái khác đều bỏ đại hội ra về. Bọn Bôn-sê-vich bị cô lập…
Chúng tôi kêu gọi mọi phần tử lành mạnh tập hợp quanh Uỷ ban Cứu quốc và Cứu cách mạng, và chuẩn bị khẩn trương để đáp lại lời kêu gọi đầu tiên của Uỷ ban trung ương…
Hội đồng Cộng hoà kêu than trong một bản tin đặc biệt.
Trước sức mạnh của lưỡi lê, Hội đồng Cộng hoà phải tự giải tán ngày mồng 7 tháng 11 và tạm ngừng công việc.
Bọn tiếm quyền, bọn lúc nào cũng rêu rao mấy chữ tự do và chủ nghĩa xã hội, đã giam các nhân viên của chính phủ lâm thời, kể cả các bộ trưởng xã hội, vào một nhà giam của chế độ Nga hoàng. Chúng đã đóng cửa các toà báo và chiếm các nhà in… một chính quyền như vậy phải được coi là kẻ thù của nhân dân và cách mạng, nhất thiết phải đấu tranh lật đổ nố xuống…
Hội đồng Cộng hoà, trong khi chờ đợi tiếp tục công việc, kêu gọi đồng bào tập hợp chặt chẽ xung quanh các tổ chức địa phương của Uỷ ban cứu quốc và Cứu cách mạng, các tổ chức này đang ra sức làm việc để lật đổ bọn Bôn-se-vich và thành lập một chính phủ có thể đưa nước nhà trong cơn đau khổ đến hội nghị lập hiến.
Báo Sự nghiệp nhân dân viết :
Cách mạng là một cuộc nổi dậy của toàn dân… Ai công nhận “ cuộc cách mạnh thứ hai “của các ngài Lê-nin, Tơ-rốt-xki và đồng bọn ? Chỉ có một số nhỏ công nhân, binh lính và thuỷ thủ bị mắc mưu lừa dối, ngoài ra chẳng còn ai…
Báo Tiếng nói nhân dân, cơ quan xã hội bình dân, viết :
Một chính phủ công nông à ? Thật là một ảo tưởng ! ở nước Nga cũng như ở các nước đồng minh, không một ai sẽ công nhận nó. Cả đén các nước thù địch cũng sẽ không công nhận…
Báo chí tư sản tạm thời đã biến mất…
Báo Sự thật tường thuật buổi họp đàu tiên của Uỷ ban trung ương Xô-viết toàn Nga mới, nghị viện của nước Cộng hoà Xô-viết toàn Nga.MI-li-u-tin, uỷ viên bộ Nông nghiệp, trong buổi họp này nêu ra rằng Ban chấp hành các Xô-viết nông dân đã triệu tập một Đại hội nông dân toàn Nga vào ngày 13 tháng 12. Ông nói tiếp :
- Nhưng chúng ta không thể chờ được. Chúng ta cần được sự ủng hộ của nông dân. Tôi đề nghị chúng ta chủ động triệu tập ngay đại hội này…
Nhóm xã hội cách mạng cánh tả đồng ý. Một bản kêu gọi nông dân toàn Nga được thảo ra ngay và một uỷ ban năm người dược bàu ra đẻ thực hiện kế hoạch.
Vấn đè kế hoạch chia ruộng đát và vấn đề công nhân kiểm soát công nghiệp được hoãn lại để chờ các nhà chuyên môn thảo xong báo cáo.
Ba sắc lệnh được thông qua : một bản điều lệ chung về báo chí, do Lê-nin dự thảo, cấm mọi tờ báo xúi dục cưỡng lại chính phủ mới hoặc bất tuân lệnh, xúi giục phạm các tội ác hoặc cố ý xuyên tạc tin tức ; một sắc lệnh hoãn trả tiền thuê nhà đất ; một sắc lệnh thành lập một đội dân vệ công nhân. ngoài ra, lại thêm hai quyết nghị : một quyết nghị cho Viện Đu-ma của thành phố được quyền trưng dụng nhà cửa để không, và một quyết nghị ra lệnh phải dỡ hàng khỏicác toa xe lửa khi đén ga, để xúc tiến việc phân phối nhu yếu phẩm và sử dụng các toa xe…
Hai giờ sau, Uỷ ban chấp hành các Xô-viết nông dân điện đi khắp nước Nga như sau :
Tổ chức Bôn-sê-vich bất hợp pháp, tự xưng là Ban tổ chức Đại hộ nông dân toàn Nga đã gửi điện mời các Xô-viết nông dân cử đại biểu đến dự đại hội ở Pê-tơ-rô-gơ-rát…
Uỷ ban chấp hành Xô-viết toàn Nga các Đại biểu nông dân tuyên bố là theo quan điểm của uỷ ban, lúc này mà đưa đi xa các địa phương những lực lượng cần thiết để chuẩn bị bầu cử vào hội nghị lập hiến mới có thể cứu được nông dân cũng như toàn thể nhân dân. chúng tôi xác nhận là ngày khai mạc của Đại hội nông dân vẫn là ngày 13 tháng 12.
Viện Đu-ma náo động, bọn sĩ quan đi đi lại lại, viên Thị trưởng thì hội đàm với các Lãnh tụ của Uỷ ban Cứu quốc và Cứu cách mạng. Một uỷ viên Hội đồng Cộng hoà chạy tới với một tờ tuyên cáo của Kê-ren-xki vừa do một chiếc máy bay rải xuống hàng trăm bản trên đại lộ Nép-xki. Bản tuyên cáo doạ sẽ trừng trị nghiêm khắc kẻ nào không chịu hàng phục, và ra lệnh cho binh lính hạ khí giới và tập hợp ở Diễn võ trường.
Người ta bảo chúng tôi rằng Thủ tướng đã lấy được Xác-côi-ê Xê-lô và đang ở vùng nông thôn của Pê-tơ-rô-grat, cách thành phố có tám cây số, rằng chỉ sáng mai, nghĩa là độ mấy giờ nũa ông ta sẽ vào thành, rằng bộ đội Xô-viết tiếp giáp với quân Cô-dắcdax ngả theo chính phủ lâm thời. Tréc-nốp thì ở một địa diểm nào đó giữa hai phe, và đang cố gắng tập hợp một lực lương (( trung lập )) nhằm ngăn chặn nội chiến bùng nổ.
Họ còn đồn rằng ở thủ đo, các trung đoàn của bộ đội thường trú đã bỏ rơi nhóm bôn-sê-vich, rằng Viện Xmon-ni hiện vắng tanh không còn một ai… Tât cả bộ máy chính quyền đã ngừng hoạt động. Nhân viên quốc gia ngân hàng đã từ chối không làm việc dưới quyền các uỷ viên của Xmon-ni và không giao tiền cho họ. Các nhà ngân hàng tư đều đóng cửa. Các bộ đều đình công. Một uỷ ban đặc biệt của viện Đu-ma hiện đang đi quyên các thương gia để lấy tiền ủng hộ các người đang đình công….
Khi Tơ-rốt-xki đến bộ Ngoại giao để cho dịch Sắc lệnh hoà bình ra các thứ tiếng ngoại quốc chính thì dâu như 600 nhân viên đã vứt đơn từ chức vào mặt ông ta... Sơ-li-áp-ni-nốp, uỷ viên bộ Lao động đã ra lệnh cho tất cả nhân viên bộ mình phải trở lại làm việc nội trong 24 giờ, nếu không sẽ mất việc và tiền hưu trí, nhưng chỉ có mấy người gác cửa tuân lệnh... Một vài tiểu ban trong Uỷ ban tiếp tế đặc biệt đã thà ngừng hoạt động còn hơn là chịu cộng tác với nhóm bôn-sê-vích... Mặc dầu được hứa hẹn tăng lương và cải thiện điều kiện làm việc, các nhân viên điện thoại trung ương đã từ chối không chịu cho đại bản doanh Xô-viết liên lạc bằng điện thoại...
Đảng xã hội cách mạng đã biểu quyết trục xuất mọi đảng viên còn ở lại Đại hội Xô-viết hoặc tham gia vào cuộc khởi nghĩa...
Còn ở địa phương, thì tỉnh Mô-hi-lép đã tuyên bố chống lại nhóm bôn-sê-vích. Ở Ki-ép, quân Cô-dắc đã giải tán các Xô-viết và bắt giam các lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa. Xô-viết và bộ đội thường trú ở Lu-ga, khoảng ba vạn người đã tuyên bố trung thành với Chính phủ lâm thời và kêu gọi toàn nước Nga theo gương họ. Ca-lê-din đã giải tán các Xô-viết và công đoàn ở vùng Đô-nét và quân đội của y đang tiến lên phía Bắc...
Một đại diện công nhân đường sắt nói: "Hôm qua, chúng tôi đã gửi điện khắp nước Nga yêu cầu chấm dứt chiến tranh giữa các đảng phái chính trị và đòi thành lập một Chính phủ liên hiệp xã hội. Nếu không được như ý, mai chúng tôi sẽ kêu gọi đình công... Sáng mai, các nhóm sẽ họp lại để xét vấn đề... Nhóm Bôn-sê-vích hình như rất muốn thương lượng...".
Viên kỹ sư trưởng, người to béo và mặt đỏ, phá lên cười: "Nếu chúng sống được tới lúc ấy...".
Khi chúng tôi tới gần Xmon-ni (Xmon-ni chẳng những không rỗng tuếch mà còn hoạt động hơn bao giờ hết, với những công nhân và binh lính luôn luôn đi lại, và các trạm gác đều tăng gấp đôi) thì gặp các phóng viên các báo tư sản và xã hội "ôn hoà". Phóng viên báo Ý chí nhân dân kêu to:
- Họ đã đuổi chúng tôi ra khỏi đây. Bon-sơ Bơ-ru-e-vích đã xuống phòng báo chí và yêu cầu chúng tôi ra khỏi cửa. Hắn gọi chúng tôi là gián điệp!
Và tất cả đều kêu ầm lên:
- Thế là nhục mạ chúng tôi! Phải có tự do báo chí!
Ở phòng chờ, trên những chiếc bàn lớn, xếp hàng chồng những bản tuyên cáo, kêu gọi và mệnh lệnh của Uỷ ban quân sự cách mạng. Công nhân và binh lính mang từng tập lớn ra xe hơi đợi ở ngoài. Một bản tuyên ngôn viết:
VẠCH MẶT CHÚNG RA
Trong giờ phút nghiêm trọng mà quần chúng Nga đang trải qua, bọn Men-sê-vích thoả hiệp, cũng như bọn xã hội cách mạng cánh hữu, đã phản lại giai cấp công nhân. Chúng đã gia nhập hàng ngũ Goóc-ni-lốp, Kê-ren-xki và Xa-vin-cốp...
Chúng in mệnh lệnh của tên phản bội Kê-ren-xki và gieo rắc hỗn loạn trong thành phố bằng cách tung ra những tin đồn lố bịch nhất về những "thắng lợi" của bọn phản bội đó...
Hỡi đồng bào! Đừng tin những lời đồn nhảm đó. Không một sức mạnh nào có thể thắng được cuộc khởi nghĩa của nhân dân... Một sự trừng phạt thích đáng đang chờ tên thủ tướng Kê-ren-xki và đồng bọn...
Chúng tôi vạch mặt chúng nó, để cho công, nông, binh và thuỷ thuỷ - mà chúng định buộc vào xiềng xích cũ - phỉ nhổ. Không bao giờ chúng lau sạch được trên mặt chúng vết phỉ nhổ căm phẫn của quần chúng.
Nhục nhã thay và đáng nguyền rủa thay bọn phản bội nhân dân...
Uỷ ban quân sự cách mạng đã dọn lên phòng 17 ở gác trên cùng rộng rãi hơn. Ở cửa vào có xích vệ gác. Ở bên trong, đúng chen chúc sau một bức rào chắn, một đám người ăn mặc sang trọng, bề ngoài coi bộ chững chạc, nhưng trong lòng sôi sục căm hờn và ý muốn phục thù; đó là bọn tư sản đến xin giấy phép cho xe hơi riêng, hoặc giấy hộ chiếu để rời khỏi thành phố. Trong bọn có rất nhiều người ngoại quốc. Bin Sa-tốp và Pi-tơ thường trực. Họ ngừng mọi công việc để đọc cho chúng tôi nghe những bản tin cuối cùng.
Trung đoàn dự bị 179 đã đồng thanh biểu quyết ủng hộ. Năm nghìn công nhân khuân vác bến Pu-ti-lốp chào mừng Chính phủ mới. Uỷ ban trung ương các công đoàn cũng hoan nghênh ủng hộ. Bộ đội và hạm đội ở Rê-ven đã bầu ra những Uỷ ban quân sự cách mạng và gửi binh lính đến. những Uỷ ban quân sự cách mạng đã làm chủ tình thế ở Pxơ-cốp và Min-xơ-cơ. Các Xô-viết Xa-rít-xin, Rốt-xtốp trên sông Đông, Pi-a-ti-goóc, Xê-bát-xtô-pôn... đều gửi lời chúc mừng. Sư đoàn Phần Lan, những uỷ ban mới của đạo quân thứ 5 và thứ 6 đều thề trung thành...
Tin tức Mát-xcơ-va không rõ rệt. Những địa điểm chiến lược của thành phố đã được bộ đội Uỷ ban quân sự cách mạng chiếm đóng.Hai đại đội đóng ở điện Crem-li đã theo các Xô-viết . nhưng xưởng quân giới thì lại ở trong tay đại tá Ri-áp-xép và bọn học sinh sĩ quan của y. Uỷ ban quân sự cách mạng đã đòi khí giới cho công nhân và Ri-áp-xép đã điều đình với Uỷ ban cho đến sáng. Nhưng đột nhiên y gửi tối hậu thư cho Uỷ ban đòi bộ đội Xô-viết phải hàng và Uỷ ban phải giải tán. đã có những trận đánh nhau xảy ra...
Ở Pê-tơ-rô-gơ-rát, Bộ Tham mưu đã chịu theo lệnh của các Uỷ viên ở Xmon-ni ngay. Uỷ ban Hải quân trung ương còn bướng bỉnh nên đã bị Đi-ben-cô dẫn một đại đội thuỷ thủ Cơ-rông-xtát đến chiếm đóng. Một uỷ ban Hải quân trung ương mới đã được thành lập với sự ủng hộ của các chiến hạm của hạm đội Ban-tích và Hắc Hải...
Nhưng dưới bề ngoài vui tươi này, đã lộ ra một mối lo âu sâu sắc. Quân Cô-dắc của Kê-ren-xki đang tiến; chúng có cả pháo binh... Xơ-cơ-rip-ních, bí thư các Uỷ ban xí nghiệp, mặt vàng ủng và dáng điệu mỏi mệt cho tôi biết là chúng có tới một quân đoàn. Nhưng anh ta lại nói thêm ngay với vẻ mặt kiêu hãnh: "Chúng sẽ không bắt sống được chúng tôi đâu". Pê-tơ-rốp-xki thì cười với một vẻ chán nản: "Mai, có lẽ chúng tôi được ngủ... một giấc dài... một giấc nghìn thu...".Lô-đốp-xki với bộ râu đỏ và vẻ mặt hốc hác nói: "Chúng tôi có hi vọng gì? Chúng tôi cô độc... Một đám ô hợp chống với những đội quân thiện chiến!".
Ở miền Nam và Tây Nam, các Xô-viết đã chạy trốn trước Kê-ren-xki. Quân đội đóng ở Gat-si-na, Páp-lốp-xcơ và Xác-côi-ê Xê-lô ở tình trạng chia rẽ; một phần muốn trung lập, còn thì rút lui hỗn độn, không có sĩ quan chỉ huy, về phía thủ đô.
Trong các buồng, người ta đang dán bản thông cáo sau đây:
Cơ-rat-xnôi-ê Xê-lô, ngày 10 tháng 1, 6 giờ sáng
Thông tri cho đại bản doanh, cho Tổng tư lệnh, cho các Tư lệnh các đạo quân mặt trận phương Bắc, cho tất cả, tất cả, tất cả mọi người.
Tên nguyên bộ trưởng Kê-ren-xki đã gửi một bức điện gian dối cho mọi người để phao tin rằng quân đội cách mạng ở Pê-tơ-rô-gơ-rát đã hạ khí giới và ngả theo các lực lượng của Chính phủ cũ, Chính phủ của bọn phản bội; rằng Uỷ ban quân sự cách mạng đã ra lệnh cho họ rút lui. Bộ đội của một nhân dân tự do không bao giờ rút lui, cũng không bao giờ đầu hàng.
Bộ đội của chúng ta đã rút lui có trật tự để tránh đổ máu với anh em Cô-dắc đã bị bọn chúng lừa dối và để đóng ở một địa điểm thuận lợi hơn. Vị trí của họ bây giờ rất là vững chắc, thậm chí dù cho Kê-ren-xki và đồng bọn có lực lượng mạnh gấp mười lực lượng của chúng hiện hay chăng nữa cũng không có gì đáng ngại hết. Tinh thần của bộ đội ta rất cao.
Hiện nay ở Pê-tơ-rô-gơ-rát rất yên tĩnh.
Chỉ huy Ban bảo vệ Pê-tơ-rô-gơ-rát và khu Pê-tơ-rô-gơ-rát
Thượng tá Mu-ra-vi-ốp
(còn tiếp)
Nguồn: Mười ngày rung chuyển thế giới (Ten Days that Shook the World). Ký của John Reed (John "Jack" Silas Reed). Đặng Thế Bình và Trương Đắc Vỵ dịch. NXB Văn hóa, 1960. NXB Văn học, 10-1977. Bản điện tử của diendan.nuocnga.net |