Đôi lời thưa bạn đọc
“Nếu thời đại này dường như không thuận lợi cho việc nổi lên “những gương mặt lớn” như những gương mặt đã từng trong suốt một thế kỷ đảm bảo cho tiếng tăm của thơ Pháp đối với đại chúng, thơ Pháp cũng vẫn có được một kỷ nguyên đẹp với sự dồi dào phong phú, với một chất lượng tổng thể hiếm có, và sự sống chung – rút cuộc là lịch sự, nếu không nói là thân ái – giữa những “khuynh hướng” khác nhau đến mức ta có thể tìm thấy trong đó sự tiếp tục ở bè trầm của truyền thống cũ xưa mà vẫn sống động, cùng lúc với những tiếng sáo, tiếng kèn và chũm chọe – không nói đến những bản độc tấu nhạc cụ gõ theo “chủ nghĩa tối thiểu” – của mọi thứ cách tân từng chen chúc, tranh chấp, thay thế nhau suốt năm sáu chục năm nay để rồi rút cuộc hòa giải với nhau.
Ngày hôm nay, thơ Pháp biết nói lên mọi thứ, bằng mọi cách. Rủi ro của nó lại chính ở chỗ nó quá bao quát tình thế. Nhưng nó đã được bù trừ bằng sự bất ổn của thế giới. Và nó đấy, làm chủ trong những cách thức của mình, sẵn sàng hoài nghi tất cả và hoài nghi chính mình. Cũng nhờ thế mà được cứu thoát.
Thơ Pháp hôm nay bao gồm từ các tác giả hàng đầu cho đến những kẻ phiêu lưu bất tài, trên một “vốn cơ bản”, một nền tảng chung đặc biệt. Bởi vì trong giọng của mỗi nhà thơ hôm nay, dù tiếp tục hay chống lại dòng chảy tự nhiên của thơ Pháp, vẫn vang lên giọng Nerval và Baudelaire, Rimbaud và Mallarmé, Apollinaire và Reverdy, Follain, Char, Michaux và Ponge, còn giọng của éluard và Prévert, và giọng của Claudel nữa.”
Lời giới thiệu của Tuyển “120 nhà thơ Pháp hôm nay” do Nhà của Sách và Nhà văn – Montpellier xuất bản 1992.
Đa số người làm thơ cũng như công chúng thơ VN chưa có dịp tiếp xúc với những gương mặt thơ Pháp xuất hiện trong thời gian mấy chục năm lại đây. Tuyển thơ này chỉ muốn làm một động tác khơi mào cho những tìm hiểu, nghiên cứu thấu đáo về hiện trạng một nền thơ vẫn luôn ở hàng đầu của những nỗ lực đưa tiếng nói thơ bám sát các chuyển biến của thế giới bên trong và bên ngoài con người. Tuyển thơ này được dành cho những tác giả xuất hiện chủ yếu từ năm 1968 (mốc thay đổi lớn về xã hội chính trị của nước Pháp theo hướng dân chủ và hiện đại, sau sự biến tháng 5 – cuộc nổi dậy của sinh viên báo hiệu một nhu cầu cải cách chín mùi), cũng là các nhà thơ phần lớn có tuổi đời từ 50 đến 70. Tuyển thơ này chủ yếu dựa trên cảm nhận cá nhân của người dịch từ hai tuyển tập: “120 poètes francais d’aujourd’hui” (120 nhà thơ Pháp hôm nay) của La Maison du Livre et des écrivains (Nhà của Sách và các Nhà văn) – Montpellier xuất bản năm 1992 và “Anthologie de la Poésie Francaise du XX siècle” (Tuyển tập Thơ Pháp thế kỷ 20) của NXB Gallimard – Paris năm 2000, cộng với danh sách gợi ý kèm theo một số tuyển tập do nhà thơ Pháp Henri Deluy, Giám đốc Liên hoan Thơ quốc tế Val-de-Marne, Giám đốc tạp chí “Action Poétique” (Hành động Thơ), cung cấp. Người dịch rất lấy làm tiếc vì không có khả năng chuyển ngữ các tác phẩm quá tinh tế và phức tạp về cách dùng chữ hay cách chơi ngữ âm của một số nhà thơ quan trọng như Francois Cariès, Christian Prigent (đó là lý do vắng mặt hai nhà thơ trong tuyển này), và trong các trường hợp khác, đã không thể hiện được cách trình bày độc đáo bài thơ của Jean – Francois Bory, không giới thiệu được những bài thật tiêu biểu cho tài năng biến ảo về ngôn ngữ của Michelle Grangaud, cho loại thơ thị giác mang tính “performance” của Julien Blaine. Người dịch xin chân thành tỏ lòng biết ơn nhà thơ Henri Deluy, và các nhà thơ Alain Lance, Giám đốc “La Maison des écrivains” (Nhà của các Nhà văn), Marie Étienne, biên tập viên báo “Aujourd’hui Poésie” (Hôm nay Thơ), Michel Deguy, Giám đốc tạp chí Po & Sie, họa sĩ Kim Nguyễn, đã nhiệt tình cung cấp tài liệu và những ý kiến quý báu về tình hình thơ Pháp đương đại; đặc biệt xin cám ơn dịch giả Trần Thiện Đạo đã bỏ công đọc bản thảo lần đầu của bản dịch và chỉ giúp những chỗ sai sót. Cuối cùng song không có nghĩa là ít quan trọng, là lời cảm tạ của người dịch gửi tới Bộ Văn hóa Thông tin nước Cộng hòa Pháp đã tạo điều kiện cho người dịch qua Paris để tìm tư liệu và gặp các nhà thơ Pháp nhằm thực hiện tuyển tập này, cũng như những người bạn ở Việt Nam đã giúp cho chuyến đi ấy diễn ra xuôn xẻ.
Do hạn chế về tư liệu và khả năng của một cá nhân làm công việc chuyển ngữ một số lớn tác giả, tập sách này chắc chắn có nhiều sai sót xin được bạn đọc thể tất và góp ý.
Sài Gòn-HCM, tháng 5/2000 – tháng 3/2002
Hoàng Hưng
BERNARD HEIDSIECK
ARNO SCHMIDT
(Suốt trong lúc đọc, ở đối vị, nghe thấy rõ mồn một: tiếng thở thực của Arno
Schmidt. Ngoài ra: tiếng mưa).
(tiếng chuông reo)
(tiếng gõ cửa...)
(tiếng gõ cửa...)
Ông Schmidt!... Arno Schmidt!... Tôi van ông... mở cửa cho tôi!... Tôi chỉ đi
ngang thôi... Chỉ chớp nhoáng thôi... Tôi sẽ không quấy rày ông lâu!...
(tiếng gõ cửa...)
(tiếng thở)
Tôi nghe thấy tiếng ông... Tôi nghe tiếng ông thở!... Tôi biết là ông có đó mà!...
Tôi từ xa đến... ông biết đấy!... Mở cửa cho tôi!... Đi nààào...!...Xin nghe đây!...
(tiếng thở)
Tôi không phải nhà báo... Tôi đã băng qua cả cái trảng chết tiệt này... đến tận
đây... để... để... ông... Xin đừng để tôi ra đi mà không... (tiếng thở)
Nhưng mà đúng rồi... tôi nghe thấy tiếng ông... ông biết đấy... Tôi nghe tiếng
ông rõ ràng... đằng sau cửa... Arno Schmidt!... Nààào...!
(tiếng thở)
Đi nào!... Ông đang ở đấy!...Thì đúng ra tôi phải báo cho ông... viết cho ông...
xin một cái hẹn...
(tiếng thở)
... nhưng tôi biết là ông sẽ từ chối... Tôi đã thử vận... Người ta đã báo trước với
tôi!... Tôi thật là điên khùng!... Xin ông hãy thương cho cái sự điên khùng ấy!...
(tiếng thở)
Ô. Schmidt!... Phải rồi! Tôi đã lầm!... Tôi tự giận mình... tin tôi đi... vì đã đến
như thế này... một cách tùy hứng... Tôi xin thừa nhận... Đúng thế!... Đúng thế!...
Đúng!...
(tiếng thở)
... xin đừng để tôi ra đi... mà không được ít ra... ít ra... Thời tiết thật chó má!...
Phải đi trở lại cả con đường này... mà không được gặp ông... được thoáng thấy
ông... được nghe tiếng ông... dù chỉ là... dù chỉ là một...
(tiếng thở)
Được rồi!... Được rồi!... Được rồi!... Thôi!... Tôi đầu hàng!... Tôi còn có thể làm
gì khác?... Bởi vì... Vậy thì xin thứ lỗi cho tôi vì đã... Không! Không! Tôi không
làm phiền ông nữa...
(tiếng thở)
Có thể lần khác tôi sẽ gặp may hơn chăng?... Tôi không giận ông đâu!... ồ!
Không!... Tiếc quá!...
(tiếng sập cửa xe hơi)
(tiếng máy khởi động và xe khởi hành)
tháng bảy - tháng chín năm 1933
2'50''
(Những tiếng thở và những cuộc gặp ngắn ngủi)
MAURICE REGNAUT
Nếu tôi muốn làm một khúc sonnet âu yếm,
Thì tôi chỉ cần, thật đấy, chỉ cần nói lên,
Trước lúc đốt các người, những xác lá,
Nói tình yêu nào thể hiện trong những chữ cái kia,
Nhưng tôi sẽ hoài công, trong văn phong cổ êm đềm,
Như giữa lòng đêm sâu một chàng khùng trầm mặc
Nói trong mơ, vâng, tôi sẽ hoài công,
Những người tình phủ lông tơ, những người tình có cánh,
Hoài công tán dương chói lòa ..........................................
................................................................................................................................
............................................................................................ của các người
Cũng còn phải, nếu không có bàn tay run rảy,
Để trung thành với bản thảo,
Phải ghi nhớ những tiếng kêu hãi hùng những lời than van đùng đục
.......
JOSEPH GUGLIELMI
TÔI NÓI RA ĐƯỢC KHÔNG
Tôi nói ra được không vở kịch của ban mai trước đôi mắt mở trần
Nói những vũng mưa điểm đầy sao lạnh
Vị của bụng em
Phai theo gió trên môi anh
Nói giữa giấc ngủ sâu
Một chiếc xe trolley-bus như say rượu
Trong lúc một tháp chuông rỏm hiện ra qua màn sương rách
Nói vẻ nghiêm trang giả tạo
Của những bộ mặt mà người ta muốn nói một lời
Chỉ cốt lần đầu tiên trong ngày
Nghe được tiếng nói của mình
Nói ánh mắt của người đàn ông ấy
Với hai mươi lăm đồng hy vọng gấp trong túi
Nói màu tóc
Bất kể lò lửa điện
Những giấc mơ những giấc mơ bị xảy vì chuông báo thức
Chọc thủng bí mật của những vuốt ve
Đến mai chúng mình sẽ làm tình
Anh chẳng biết vì sao nhưng em đã đổi khác
Nói những lời hái vội
Sức nặng của không khí trên rệ cỏ thấp con đường ở Oule
Nói những miệng núi lửa trên trời
Khi mây bỏ đi tới những lò sát sinh của mưa
Nói sự đăng quang của ánh sáng
Những tên sát nhân được hợp pháp hóa trên trang nhất
Những mọi đen tóc húi ngắn của những chiếc quan tài trở về
Con quái vật quen thuộc của chiến tranh những cái đầu bị mất
Những giọt nước mắt ngọc châu hiếm trên quày rượu
Cà phê thuốc lá
Nuốt trong cơn nháo nhào kinh hoàng và thần kỳ của những máy hát tự động
Sự trở về lần mò của hoàng hôn, những đêm không ngủ
A, những đêm
JACQUES RÉDA
TIẾNG MẸ ĐẺ
Trên hai mươi năm đã qua: hai bữa trước Noel, trên mặt sau tấm bưu ảnh in
hình nhà thờ lớn ở Metz anh ta viết:
Cậu biết đấy Già Robert của tớ ạ khi vào lính người ta đổi tính
và dưới cùng:
Tớ không biết nói gì với cậu nữa vì kẻng báo ăn rồi
Đó là tấm thiệp nhặt ở Laon giữa phố một ngày đông gió ném tung nó vào gió
còn hơn cả vô danh không địa chỉ
và chữ viết đã chống cự được chữ màu tím trên nền xanh táo
đến lượt mình tôi hỏi thực ra ai nói đấy nhỉ người viết ở đâu
nghĩa lý gì việc viết còn nóng bên những cuốn sách khâu
bằng vải buồm hay bằng da để rồi dọc đường ray bằng vàng
so le lấp lánh sự tôn thờ vĩnh cửu viết
để rồi lại mất tiêu trong sự bất phân của những
cột chữ bao vây Kinh Thánh
khi mà đôi khi ối chà tất cả những tấm lưng hộ pháp kia bị giấu nhẹm bị
nhốt chặt
trong các gian chuồng nhỏ bé
và thật sự canh giữ điều luật khắc trên các tấm vai: Anh mang tên anh chứ?
Vinh quang. Khốn nạn. Tôi là một kẻ khác? Nào nào, mẹo cũ rích. Khi Tôi
không còn thể khổ đau, hấp, hắn thử mánh ấy với sự khôn khéo hay cuồng nhiệt
hướng lên một thiên đỉnh tối tăm nơi Ai thét lên. Nhưng ai đau đớn? Da của
chính tôi vẫn dính chặt và nóng bỏng. Sự vòng vo phức tạp, Già Robert ơi, để
có được lãng quên, một mảnh tước từ trái tim nằm trong bụi bậm trên lối đi của
những chiếc guốc bọn người mót lượm đáng ngờ, hai hay ba hạt bột dưới đáy sọ
háo hức đợi lễ Hạ Trần!...
...
Vâng nên Mẹ ơi người ta làm hại mẹ, người ta xử tệ với mẹ. Đời tất nhiên là
khó. Ngày chủ nhật dân vùng ngoại vi đổ xuống trung tâm, nhưng bước đi nặng
nhọc như thể lên dốc. Họ vận đồ lớn, thắt cà vạt, xột xoạt áo đầm. Người ta diễu
qua trước những tấm rèm cửa tiệm buông kín, trước những gian hàng bách hóa
không có cánh cửa nhỏ trông còn buồn hơn, đồ đạc chồng chất trong bóng tối
ngột ngạt những chiếc ghế. Người ta nhìn ngó: thấy những chiếc ghế. Đúng thế.
Một bên phố màu vàng, một bên phố màu tím. Màu tím thắng. Những nhà ga vô
công rồi nghề đi xuyên thời gian trống không cái thời gian đi xuyên qua chúng.
Người ta thấy vẫn chiếc áo đầm cô dâu tuần trước. Vẫn chiếc ấy. Hè là ấy, nhà
là ấy, trời là ấy, vậy là tất cả - vẫn ấy, nhưng có bị tống khứ đi thêm một chút.
Đời là khó. Người ta cứ nói hoài nói hoài, hạ thêm một chai, nói mãi rằng chưa
nói gì, rằng chẳng gì xảy ra. Nếu Renée đến gặp Andrésy, hãy bảo cô ta mua
cho mẹ cái giỏ đan mà người ta nhìn thấy ở mặt tiền phố Rome. Mẹ sẽ hoàn lại
tiền cô ấy. Không phải phố Rome. Cái giỏ đan. Vỏ làn gì?(*) Trên cầu Europe
chạy nhanh như lũ heo vòi những đám mây dài xấu hổ vì tan ra, và những lời
nói cũng vậy, chỉ là hơi và khói...
1970
(Người đàn bà bước nhẹ tới)
MICHEL DEGUY
Tình yêu mạnh hơn cái chết anh bảo
Nhưng cuộc sống mạnh hơn tình yêu
Sự thờ ơ mạnh hơn cuộc sống - Cuộc sống
Của tôi của anh và của chúng ta về mặt nào đó
Chỉ là một chuỗi tiến hóa
(ấu sinh biến thành người hùng tính dục
Sau đó thành kẻ bụng to đầu hói thối rữa như một vị thần)
Và những lần tắm vòi sen ở sông Mê hàng tháng
Những tang tóc sơn bóng, những sự tái sinh mỏng mảnh, những chứng
mất trí nhớ
Và một lão già câm trong ta từ lâu rồi
Sống dai hơn lũ trẻ con chết yểu mà chẳng đau lòng.
400 Tây 600 Bắc
(Cho cho)
ĐIỆN TÂM ĐỒ
(Tháng năm)
Sông Seine xanh ngắt tay em
Xa hơn cả cầu Mirabeau ở dưới
chân những quả đồi sông Seine như nhịp thở
Ngoại ô quyến luyến hai ta
Anh những muốn anh những
cần em nghĩ đến điều lành
Nhưng lúc này lòng can đảm của
một con tim như người tù giận dữ như một con tim
sẽ xua đuổi khỏi cái trữ tình nỗi niềm tự ăn năn
Ngày kéo dài tước của ta bao ngày
Đêm rút xuống đóng khung của ta bao đêm
Ôi tình yêu nghịch lý của tôi! Chúng ta đã kiêng nhịn thơ ca
Nhưng can đảm sẽ là kiêng cho bài thơ
vị đơn sơ trên vị toàn đầy.
JUDE STÉFAN
TRÊN TẢNG ĐÁ LƯU VONG
em gái ơi giữa trưa chói lóa em hiến cho anh
cặp vú em để dạy anh sự trinh khiết
và nếu anh ngấu nghiến tận hưởng hai đỉnh ấy
hơn là sự thánh thiện
(lúc đó anh bám chặt bắp chân em chứ không phải váy em)
cho tất cả những ai chết vào lúc thời gian phai tàn
biến mất như những chiếc lá
hay những ai ngã thẳng vào cọc nhọn
cuối cùng những cặp mắt trở nên ngây dại
vì làm tình giữa ban ngày
hoan lạc đã đầy thành nhức nhói toàn thân
BERNARD NOEL
... ngôn từ chết ở sát mặt da tôi. Cái nhìn chăm chú. Phần thân trên là sự lắp ráp
những nguyên tố cơ động và những nguyên tố bất động. Các cử chỉ đuổi theo
nhau bên trong ngực giống như những vòng nước. Và cổ kéo dài sâu xuống
thân. Chính từ dạ dày đã mọc cái cây đâm xuyên họng tôi. Lên tận lỗ mũi. Một
chập mạch ngắt dòng thần kinh trong gáy tôi. Đầu tôi cúi xuống một cái hồ
bằng bạc nhẵn, cái hồ đột nhiên vung vãi trong không gian giống như chiếc
thùng đựng thủy ngân. Người ta khoan sọ tôi trong khi chân tôi duỗi dài, duỗi
dài, chọc thủng tầng mây. Bên này đau; bên kia đêm. Giữa hai bên, một cánh
quạt quay trong bụng, và không khí chảy ngược về miệng tôi......... Tôi đầy
bụng lông chim. Tôi khạc ra các tế bào................................
(Những trích đoạn của thân thể)
CLAUDE-MICHEL CLUNY
SỰ MẤT NGỦ HỚ HÊNH
Tôi ra bờ biển sụt lở
Trăng tắm truồng gần tấm thân hoang dã
của cẩm thạch non trẻ
Chúng tôi câm nín âu yếm đã mòn trên môi
chúng tôi nằm trong cát và bạc hà
để yêu hạnh phúc của anh nụ cười lạ của anh
Nhưng trăng chiều đã đánh cắp mặt anh
và trăng sớm giật đứt tay anh
(Hành khách lạ)
KÔYASAN
ở chon von rất cao, rất xa anh sẽ thấy một quần dân đá, một quần dân màu xám
lèn chặt dưới những cây thông liễu và dương sỉ khổng lồ. Quần dân không nao
núng và lạnh lẽo không động đậy. Hay là không còn động đậy. Dứt khoát. Ngồi
trên các bậc của vô cùng. Họ ngủ hay họ đau lòng, việc ấy không còn là việc
của họ. Người ta tin rằng họ đang bận nhai, rồi nhổ ra sương mù, hững hờ trước
lộn xộn các cuộc họp của mình và nhốn nháo của thế giới. Nhưng chỉ riêng
tiếng cồng - những bọt đồng nổi lên từ đáy năm tháng đến chết ở đây trong im
lặng - chỉ có tiếng cồng nói về thế giới?
Người ta tới được lãnh địa của họ qua một thung lũng giới hạn bởi sự vô ích của
những cây đèn lồng rỗng và những bàn thờ không đồ cúng lễ. Tư duy ở nơi đó
nuôi những con quạ to đầy rận. Chúng bay vì cái tư duy ấy. Chúng ngoan ngoãn
đem về cho nó phần chia rơm và vỏ cây phi lý của cõi bên kia.
BERNARD DELVAILLE
Tất cả những từ này màu im lặng
tất cả những từ này đến từ mưa
từ một rạng đông lờ mờ
tất cả những từ chưa từng nghe thấy
nhưng giờ đây âm vang
đã đến lúc đem ra sử dụng
Trong đêm ấm
ngọn đèn vẫn thắp
cuối phố kia
- chết đến -
và tôi sẽ một mình
khi phải canh
xác bạn
cho đến khi ngày rạng
những chiếc lá mát tươi trên trán bạn.
(Bõ công mình sống)
JACQUES GARELLI
GẶP GỠ NGẮN NGỦI
Việc đó không hề có tiếng vang giữa loài ngưòi. Không hơn những con ngựa cái
trên chóp của chân không, trên lưng là những chú nài bị trói gô áp lưng nhau.
Vẻ như, giận dữ, chúng quất mạnh các con vật cưỡi. Lối đi dẫn đến ba con chó
hoài nghi sẵn sàng chồm lên để thỏa mãn lưỡi mình.
Từ đó rơi xuống những động tác có đóng niêm, lăn trên sườn những khúc thiều
ca nguyên thủy, nơi các nô lệ màu lam của núi chết dưới nước.
Và đây vụt ra một toán mũ mãng những chú lùn ngồi xe trượt, gào lên khúc ca
tháo chạy làm tan vụn mảnh vỡ tê tái của mọi câu hỏi.
Đó là những sinh linh có nước da sũng mưa, bị dính chặt vào những luồng làm
co cứng các hình bóng. Vì ở đây các lớp của sự sống trả thù nhau. Ngưỡng tuyệt
đối không gì có thể làm hư hại. Nếu không phải cái chết này. Bông súng của
mọi giấc ngủ. Chỉ hơi nhàu. Trong khoảng cách.
(Hồ sơ lưu trữ của im lặng)
HENRI DELUY
Hai mươi bốn giờ yêu trong tháng bảy rồi tháng tám
Tôi chờ cho nàng lảng vảng, nàng ho,
Nàng ngáp, nàng khạc, nàng
Mân mê yết hầu, nàng bước.
Tôi đợi một vách ngăn bằng giấy bồi
Tôi chờ cho một vách ngăn bằng giấy bồi
Để chút xíu nàng đến với tôi.
Tiếng xột xoạt nhè nhẹ một cơn bão tình
Sẽ chẳng đủ đâu. Vài
Lời trách móc là cần. Một vẻ ngoài
Là cần. Điều ấy mỗi ngày càng
Không thể thiếu cho khoái lạc của người khác.
Nàng đòi hôn lên miệng.
Tôi hai tay đỡ lấy đầu nàng.
Tôi mơn man mặt nàng. Trên hai thái dương
Nàng vẫn còn đòi hôn
Lên miệng.
Khi em bảo:
Toàn nhục thể, là em ăn
Vào lịch sử.
Và lớp trang sức của từ vẫn nằm trong tưởng tượng.
(Trời mưa)
PHONG CẢNH
Sương lam để lại phía sau
Một hơi thở lạnh. Một trong những chiếc ghế
Bị hỏng. Chiếc bàn gần cửa
Giữ một vạt rèm. Khi
Biển rút, những đám mây biến mất.
Phong cảnh ở bên kia hàng cây.
Chúng ta không còn biết cái gì
Đã biến đổi sâu xa.
Sẽ phải cùng khối nào
Tự vệ.
(Trong khí hậu này đến tự ngôn từ)
Gần bên tim em
Có một chiếc áo đầm. Và trên áo em, một bông hoa.
Như một làn môi, hơi đậm.
Rồi một khoảnh khắc
Không chính xác.
Thế rồi vẻ xấu xí đàn ông của anh
Có nhu cầu làm vui lòng người khác.
Gió sập chân trời về phía chúng ta.
Một mùi giấy cháy. Lại
Còn nóng hơn thường lệ.
Em bảo đôi khi phải làm tình
Như bài thực hành ở trường học.
Chẳng sợ quá nhỏ
Hay quá lớn. Chẳng đợi đến mai,
Hay đợi đẹp trời
Hay đợi trời lạnh.
Tại sao phải trời lạnh?
Một buổi tối ngột ngạt. Chỉ sàn nhà
Còn giữ chút sinh khí. Phải chấp nhận
Mọi sự đúng như chúng xảy ra. Hay thậm chí
Nhìn chúng đúng như chúng xảy ra.
(Bầu trời lăn trong một chiếc xe xanh)
HUGUETTE CHAMPROUX
NHỮNG BẤT THƯỜNG
"NGƯỜI TA KHÔNG CÒN CHẾ TÁC
ĐỨC MẸ ĐỒNG TRINH BẾ CON,
TƯỢNG ĐỨC BÀ ĐAU KHỔ,
CHẲNG CÒN NHỮNG BÀ MẸ KHỔ ĐAU"
Mathieu Bénezet
Và vào thang máy. Trả cho hắn cái từ để tìm lại. Tôi thích tìm tòi (71). Những
bông cúc trắng kép. Bằng tiếng Nhật.
Và nói lại về cái xưa và sách vở.
Cái nhìn nhắm vào vật "đen" (không kính cẩn?)
Và sự miêu tả một kẻ khác.
Sẽ đi đọc lại J. Jouve. và tôi sao lại không nhỉ bao giờ cũng "Những nẻo đường"
hay Louize - hay sách Minh Triết.
Như có vào thời đại này. Tất cả trừ phù phiếm. Như có thứ rượu này.
CHÍNH LÀ VỀ CÁI ĐÓ
Về cái vị xác chết này. Mong cho những vết thương tự mê đắm của chúng ta
được nâng lên.
Làm sao cho chúng có một địa vị của thỏ rừng? KHÔNG PHảI MONG CHO
MỘT VĂN BẢN SỐNG.
Mà về một vụ xử tử hay nhiều vụ.
ở tầm cao mà người ta cho là có thể. Đáng mong mỏi.
Rút cuộc nếu mi không hôn cùng với họ thì ít nhất hãy giết cùng với họ nà nào.
MI CHẲNG ĐÃ CÓ TUỒNG CHỮ CỦA MỘT KẺ HẤP HỐI ĐÓ SAO. Như
một kẻ nọ.
...
JACQUES ROUBAUD
TRONG TÔI
Cái chết em không ngừng hoàn thành hoàn tất
Không đơn giản là cái chết em. Chết em đã chết. Không
cần nói lắm. Thì sao? Vô ích.
Vô ích cái không thực của quá khứ thời gian mà ta không thể gọi là gì
Nhưng cái chết em trong tôi tiến triển chậm rãi không thể hiểu
Tôi luôn thức dậy trong tiếng em bàn tay em mùi em
Tôi luôn gọi tên em tên em trong tôi như em vẫn đấy
Như thể cái chết chỉ giá băng đầu ngón tay em chỉ ném lên hai ta một lớp
im lặng
cái chết dừng lại trước một cái cửa
Tôi ở đàng sau không tin vào nó.
EM Ở ĐÂU
Em ở đâu:
ai nhỉ?
Dưới ngọn đèn, vây quanh là đen, tôi bố trí em:
Hai chiều
Màu đen rơi
Dưới những ngón tay, như bụi:
Hình không có bề dày giọng không có bề dày
Đất
chà vào em
Thế giới
mà chẳng còn gì chia cách em với nó
Dưới ngọn đèn. Trong đêm. Vây quanh là đen. Trên nền cửa.
(Cái gì đó màu đen)
HENRI MESCHONNIC
Giấc ngủ của ngôn ngữ là giấc ngủ của tôi
nó ngủ trong khi nhiều người nói
họ tin là họ nói nhưng họ long ra
từ những hòn đảo trong không trung vì thế tôi không thấy được họ
nơi tôi tìm chúng ta bởi tôi chỉ cố
tỉnh thức để gom góp tin tức của chúng ta
và tôi ngã mà không còn nghe thấy
cuộc tìm tòi của chúng ta nhưng những chiếc đồng hồ
chỉ chân lý mỗi chiếc một cách.
Các chuyên gia của giấc ngủ
coi cuốn sách từ ngữ của họ là một ngôn ngữ
nhưng kẻ cô lập một từ bị từ ấy cô lập.
Ngôn ngữ của chúng ta không phải ngôn từ
mà là cái tập họp chúng ta lại và đổi mới chúng ta trong ngôn từ
sự tỉnh thức làm ta mệt mỏi
và ngữ pháp của sự tỉnh thức là đồng minh của ta.
(Trong những sự bắt đầu trở lại)
JEAN PÉROL
AI NÓI?
Ai nói? Cái ấy nói
cái ấy nói trong những con kênh đỏ
thiếu các lục địa
có những bông hoa óng ả trên cao
và thiếu sự im lặng biết trượt
dưới vòm lá tre
vấp phải
chúng ta sẽ ngày càng vấp phải
bởi tôi không chấp nhận thế là tôi hai mặt
với những giác quan mâu thuẫn
những lời lẽ của một mảnh đất
và những ân hận không còn biết chết
tùy hứng vứt đi những bột phát tham tàn
những tia chớp um tùm trên cầu những cái vỗ
trong chất nhầy dưới những con dao
những cú lồng lên tiếng gọi cơn hấp hối mỗi chiều
thiếu một làn nước cho ta trượt
thịt mở đến tận hạt nhân
vấy máu của khốn cùng
những ngày thường những nỗi sợ
đầu cúi của những con người bình dị
(Những đoạn tuyệt)
MARIE-CLAIRE BANCQUART
VỞ OPERA CỦA NHỮNG GIỚI HẠN
Mọi vật
quay lại nhìn chúng ta
chúng ta chầm chậm xứng với sự âu yếm của chúng
Đầu ngón tay ta vói bông anh thảo trên bàn,
vói chiếc áo len phát ra tiếng đục
Lời
đi bên cạnh
chúng ta
Mùa hạ tàn dâng lửa trong bụi dương xỉ
Trên đất ấy
người ta vụng trộm
ấn
đầu vân ngón tay
Người ta siết giữa đôi môi
hai vị rất xưa: da, đất mùn
Hệt như xưa Sappho sẽ gieo mình xuống biển
và Ariane
ngoài đảo bị bỏ rơi
Các hương vị chớp trên sự tàn bạo của những quãng cách
giữa hiện hữu và không gian.
(Vở opera của những giới hạn)
CÁI CHƯA BIẾT
Tôi bước đi trong sự cô tịch của những quyển sách
tim tôi đóng băng
với những ký ức băng giá ấy.
Gió vỗ cánh cửa.
Tháng mười một.
Phải mất trọn một đời để tiếng răng rắc của củi
gợi lên sự trông chờ cốt yếu
Bên kia khu vườn
bên kia thời gian trước mặt chúng ta
có vỏ gai rụng của những trái dẻ
lửa của đám lá trong sương mù
những cửa sổ màu tím.
Chính xác là tháng mười một.
Mọi sự đâu vào đó.
Nhưng cái chưa biết đã gần kề
như một con chim lo âu.
(Không nơi chốn chỉ trông chờ)
PIERRE OSTER-SOUSSOUEV
Tôi quay về phía ngày một khuôn mặt khám phá
Khuôn mặt trần trụi. Như tảng đá. Và trần trụi như ngôi sao.
Những vũ khí của ngày còn loe ựlên trong ánh sáng ban đầu
Tắt lụi trong bóng tối, tan tành mùa hạ.
Tôi rình rập, vì quyền lợi của Đêm, một con chim đen trắng, một con ác là
Tôi rình rập, ôi Vũ trụ, một con chim đen trắng con chim rình rập tôi.
Bóng tối thần thánh... Bóng tối phỏng đoán các đối thủ của tôi:
Những con lợn lòi cuối cùng, khu rừng máu me, và những con ngựa cuối cùng!
Tương tự những bầy cành lá mà một vị thần khuấy đảo
Tôi lắng nghe, và chim chóc lắng nghe, tiếng nói độc nhất hăng hái.
Khắp nơi một lời hứa đào sâu khúc thiều ca của không khí.
Đơn độc, tôi tan hòa vào sự biến mất của tia chớp.
(Một cái tên luôn luôn mới)
MARCELIN PLEYNET
TRONG ÁNH SÁNG NGÀY
Tôi trong trẻo nàng nói. Tôi trong trẻo như tiếng xôn xao bình minh. Tôi là tấm
gương, tôi tự tan biến.
- và trong thung lũng một ban mai trắng sữa mọc lên từ rệ sông đến tận ngưỡng
cửa, đến tận mái ngói những ngôi nhà đang mềm giấc
- lúc sinh ra ngày đã bị chia sẻ giữa hạnh phúc của đồng cỏ với ánh sáng muộn
mằn của ao hồ
Tôi hiện hữu nàng nói, tôi hiện hữu trong ánh sáng ngày.
SỰ CÁM DỖ CỦA NGÀY
không tiền không bạc anh chui vào lồng
cây run rảy trong anh
gã cảnh sát giống một con dao
nỗi sợ đâm thấu anh
trên đường anh đi kỷ niệm mặt trời là thượng đế của anh
kỷ niệm con đường đâm thấu anh
kỷ niệm thân thể anh
giờ đã ra đi
trên con đường hạnh phúc
ở đây những vật thải ở trong giấc ngủ
những kẻ đang mơ băng qua dòng sông không ký ức
những viên sỏi rạng rỡ của cuộc đời
trú ngụ trong người sống và người chết
anh run lên trước công lý của con người.
(Những người tình tạm bợ của mọi đen)
JOSÉE LAPEYRÈRE
NHỮNG CHÂN DUNG
Tròn xoe miệng nàng vẽ những hình chữ ô
những tiếng ồ! bao giờ cũng dường
như đi về phía chàng - nàng
cầu khẩn chàng năn nỉ chàng hay ngưỡng mộ - chàng
là tất cả với nàng
ít ra thì chàng cũng
tin như thế nhưng khi nàng
nói lời nàng dâng lên cao rồi
rớt xuống tan tành: chính lúc đó chàng
bị chi phối bị cuốn vào ngọn lửa
pháo bông bị giam hãm
ngang với một trong những âm thanh chói lọi kia
đang lượn lăn rớt xuống và tan ra.
Đồng bằng phẳng lì xa hút mắt không một
cội cây không một hàng rào đồng bằng đẹp
không có vẻ đẹp thì nó không biết không thể
làm lung linh những triền
bóng râm ánh sáng những riềm núi đồng bằng đẹp
không có vẻ yêu kiều thì nó không giữ được
sự trong suốt tất cả
bỏ rơi nó nó
bắt nó chịu cái thế giới
không có bóng râm trong đó tất cả sẽ được cho tất cả
tất cả một lần vậy đó.
con chim
nhỏ
hay con chim lớn? tiếng chiêm chiếp hay
tiếng kêu loài ăn thịt? có thể chàng ta mơ
cả hai trên chiếc gối chàng tự thấy mình
vô địch hãy nhìn
cái mặt mỏng tang kia
những nét bị kéo căng bởi một sợi chỉ
phía sau đầu chàng ta có uống không? có ăn không? sữa chăng?
thịt tươi chăng? mẹ chàng chăng?
tất cả lũ đàn bà chăng? cả hai? nhưng chàng ta sẽ làm gì
với phần còn lại?
…
JEAN-JACQUES VITON
Một nhà thờ lớn có bao lơn vòng cung ngạo nghễ giữa phong cảnh này
Một cơn dông sắp sửa. Không xa. Thậm chí rất gần.
Có thể sẽ nổ ngay trên phong cảnh này.
Tất cả thật nặng nề.
Như chán ngắt trong mối hiểm nguy vắng mặt.
Nước sông (thật kỳ lạ màu lam rất nhạt)
băng mát rượi qua bản đề xuất này về tấm tranh vải,
về những điểm tụ cổ điển, những phối cảnh, những tháp khoan kiểu saoud,
những ngoại ô kiểu florence.
Nơi thu chứa những điều bùng nhớ
Và những con chó không sủa này!
Chắc là, nhờ hướng gió từ bờ sông, rất quen thuộc trong những lối vẽ này, gió
cuốn đi hay đúng hơn là thổi bạt tất cả những gì người ta có thể lấy và giữ như
là dấu hiệu, về một mép rìa rất lệch tâm và cũng vắng mặt trong khung cảnh.
Tận cùng, đàng ấy, cách ba cây số, một công trình xây dựng nếu ta chăm chú
xem xét thì nhắc nhớ một vọng lâu, hay một cối xay gió, hay một nhà thờ lớn.
Và từ hình thể này, hình cắt này, dường như nổi lên một tiếng động lớn đặc biệt
Một tiếng kèn
Hay một tiếng chuông.
(còn tiếp)
Nguồn: Thơ Pháp cuối thế kỷ XX. Hoàng Hưng chọn và chuyển ngữ. NXB Hội Nhà văn, 2002. Cám ơn Dịch giả gửi www.trieuxuan.info
|