Tuần qua, một vài tờ báo trong nước nói rằng Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đã chi hàng trăm triệu đô la cho dự án Junin 2 ở Venezuela mà chưa được giọt dầu nào và có nguy cơ mất trắng. Dự luận cũng rất bức xúc khi Tập đoàn Dầu khí VN đã chi nhiều tiền vào cái khoản "phi lý" mà báo chí gọi là bonus. Đây là một câu chuyện dài và hệ trọng, cần được hiểu rõ ngọn ngành….

Việc đầu tư sang Venezuela là chủ trương của Đảng và Chính phủ Việt Nam khi đang còn anh em thân thiết với Venezuela. Để Chính phủ Venezuela ngày ấy mà đứng đầu là Tổng thống Hugo Chavez dành cho Việt Nam (chứ không phải cho PVN) lô Junin 2, là cả một nỗ lực ngoại giao to lớn của lãnh đạo cấp cao của Đảng, Chính phủ, Nhà nước và không thể không nói đến tình cảm đặc biệt của Tổng thống Hugo Chavez dành cho Việt Nam. Để có một một lô tương tự như vậy, Trung Quốc đã phải cho Venezuela hàng tỷ đô la, trong đó viện trợ cho rất nhiều thiết bị quân sự...

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam không dám và không thể tự quyết định điều hệ trọng này. Các văn bản thời đó đã chứng minh rõ việc này. Khoản tiền mà báo chí gọi là bonus, là tiền hoa hồng chữ ký. Không chỉ riêng Venezuela, nhiều nước khác cũng áp dụng như vậy. Khi Việt Nam làm ăn với chính quyền Saddam Husein, tất cả hợp đồng mua hay bán đều phải có 10% hoa hồng bằng tiền mặt. Điều này không phải quá xa lạ và phi lý trong làm ăn, ký kết với các nước trên thế giới.

Cũng cần nói cho rõ, đầu tư sang Venezuela hay một số nước khác, ngay bản thân ngành dầu khí đã có ý kiến, phân tích để... bàn lùi; nhưng những thứ to tát hơn như "an ninh năng lượng", những thứ hiệp định có đi, có lại qua những chuyến viếng thăm của các nguyên thủ, là điều mà ngành này luôn phải đứng ra gánh.

Một việc nữa, tại sao Chính phủ cho phép PVN đầu tư ra tìm kiếm, thăm dò, khai thác ở nước ngoài? Đó là vì nguồn dầu khí ở thềm lục địa Việt Nam sắp hết. Vì vậy, đầu tư ra nước ngoài nhằm đảm bảo an ninh năng lượng cho các năm sau.

Không phải ai cũng biết: Khai thác dầu khí là nghề siêu lợi nhuận, nhưng cũng đầy rủi ro. Sự rủi ro trong khai thác dầu khí được tính là cao nhất trong tất cả các các ngành nghề như rủi ro về chính trị, về thời tiết, về sự cạnh tranh và về giá dầu... Chính vì sự rủi ro cao, mà ở Việt Nam không có doanh nghiệp tư nhân nào dám đầu tư thăm dò khai thác dầu khí. Một mũi khoan không thấy dầu là mất luôn hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đô la.

Tại Việt Nam, nhiều tập đoàn dầu khí danh tiếng trên thế giới như BP, Total... cũng đã mất gần tỷ USD mà chưa được lít dầu nào.... BP chẳng hạn, mất toi gần 500 triệu USD để thăm dò mỏ Hải Thạch - Mộc Tinh trong thời gian là 8 năm, cuối cùng đành bỏ, và " tặng" lại cho PVN 4 tấn hồ sơ. PVN nhận lại và quyết làm, cuối cùng đã thành công rực rỡ.

Quay trở lại Dự án Junin 2 ở Venezuela. Việt Nam đã gặp phải rủi ro lớn: Tổng thống Chavez chết đột ngột vì căn bệnh ung thư, chính trị Venezuela đảo lộn, giá dầu giảm mạnh, bởi thế dự án này mới lâm vào tình trạng như hiện nay.

ĐOẠN TRƯỜNG TÌM DẦU

Gió thổi lồng lộng, hai người đỡ hai bên, tôi mới không bị hất xuống biển khi đặt chân xuống điểm cao nhất của Giàn Đại Hùng, nằm cách đất liền 250 km sau hơn hai giờ ngồi trên trực thăng. Không chỉ có nắng gió hầm hập, ra mỏ Đại Hùng tôi phải khoác trên người bộ quần áo bảo hộ lao động dày cộp cùng đôi giày đế cao su, kính, mũ, đai lưng lỉnh kỉnh với tổng khối lượng hơn 10 kg…

Để có giàn khoan Đại Hùng và con tàu Đại Hùng Queen, các kỹ sư và công nhân dầu khí đã ngày đêm lao động thầm lặng, gian khổ trên biển Đông đã góp phần làm nên hai kỳ tích: Đại tu, bảo dưỡng giàn Đại Hùng đã từng chỉ đáng giá 1 đô la và một FSO Đại Hùng Queen được coi là đống sắt vụn bỏ đi. Giàn khoan được ví như quả bom nổ chậm, chỉ cần sa sẩy một chút là nổ tung bất cứ lúc nào… Nếu để làm một con tính thì ngành dầu khí Việt Nam đã mang về cho đất nước một khối tài sản khổng lồ…

Tôi không thể quên đêm giao thừa tết Canh Dần 2010 khi có mặt trên công trường xây dựng NM nhiệt điện Cà Mau cùng với những người thợ dầu khí và đã dự Lễ phát phần thưởng cho những người lao động giỏi đã góp phần đưa nhà máy vào vận hành trước tiến độ. Thật cảm động và tự hào khi nghe một bạn trẻ nói từ đáy lòng: “Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ biết dành phần ai…”

Khi tàu Bình Minh 02 bị Trung Quốc cắt cáp, tôi đã ngỡ ngàng khi nhìn tận mắt cuộn cáp thu nổ địa chấn màu vàng to như cuộn cáp điện cao thế, đường kính hơn 3m và cầm đoạn cáp bị cắt lên xem. Vỏ ngoài của dây cáp làm bằng nhựa cứng, trong là dây cáp chịu lực và cáp điện tử truyền tín hiệu. Dây cáp địa chấn là một bộ phận cực kỳ nhạy cảm và hết sức tinh vi. Đây là sợi dây thông tin liên lạc thu thông tin địa chấn giữa súng hơi và máy thu nổ. Ở hai đầu mỗi đoạn dây đều được gắn chíp cảm biến. Bên trong lớp vỏ dây có lót thêm một lớp dầu chuyên dụng để chống áp lực nước, giảm khả năng chìm và chống gỉ, trong cùng mới là lõi dây thu tín hiệu”. Hiện đại và tinh vi như vậy nên 150 m dây này có giá đến vài chục nghìn USD, mỗi lần đưa về Singapore bảo dưỡng một đoạn dây cáp cũng mất khoảng 3.000USD. Khi Bình Minh 02 bị cắt cáp, các thủy thủ trên tàu đã bình tĩnh, tìm ra phương pháp tối ưu và đã khắc phục sự cố chỉ sau một ngày. Họ thực sự là những chiến sĩ hiên ngang nơi đầu sóng ngọn gió…

Trên đây chỉ là 3 trong nhiều kỷ niệm mà trong cuộc đời cầm bút đã đồng hành với ngành dầu khí. Phải khẳng định rằng, đây là ngành công nghiệp hiện đại, công nghệ rất phức tạp, kỹ thuật cao và hội tụ rất nhiều kỹ sư, công nhân giỏi, xuất sắc cùng tinh thần làm việc quyết liệt, khát khao cống hiến mà không phải ngành nào cũng có. Tuy nhiên, khai thác dầu khí là nghề siêu lợi nhuận, nhưng cũng siêu rủi ro. Sự rủi ro trong khai thác dầu khí được tính là cao nhất trong tất cả các các ngành nghề. Rủi ro của dầu khí không chỉ "ăn cơm dương gian, làm việc âm phủ", mà còn chịu sự rủi ro về chính trị, về thời tiết, về sự cạnh tranh, về giá dầu... Chính vì sự rủi ro cao, mà ở nước ta có doanh nghiệp tư nhân nào dám đầu tư thăm dò khai thác đâu. Một mũi khoan không thấy dầu là đi tong hàng chục, thậm chí cả trăm triệu USD mà 10 mũi khoan được 1 là may mắn lắm rồi. Vinh quang đi liền với cay đắng là vậy…

Để lấy được một giọt dầu dưới độ sâu hàng trăm mét dưới đáy biển, hàng ngàn người lao động dầu khí đã phải đánh đổi tuổi trẻ, mồ hôi, xương máu trên các công trình, giàn khoan, mỏ dầu hay xa mạc cát cháy. Đoạn trường tìm dầu gian nan, vất vả, hiểm nguy nhất trong những nghề vất vả, gian nan....

Tôi viết bài này bằng tâm huyết, nhân cách người cầm bút và cả tấm lòng đối với người dầu khí… Chúng ta nên công bằng, chia sẻ và hiểu họ hơn lúc này các bạn ạ…

Trần Thị Sánh/facebook ngày 05-5-2017