Ba năm trước, tôi - Nguyễn Thúy Hồng, báo Giáo dục Việt Nam - từng viết loạt bài "Báo chí CMVN là con điếm hạng nặng", "Rận báo chí phát sinh từ bao giờ"; "Bộ trưởng Luận ngồi nhầm ghế nên trao ghế nhầm người", chung quy lại đều xuất phát từ chứng kiến những điều mắt thấy, tai nghe sờ sờ trong làng báo mà không thể không lên tiếng được.

Ngày đầu tháng, một em PV ngoài tòa soạn hoan hỉ báo tin vui là TBT cũ của báo-Nguyễn Ngọc Nam đã thôi vị trí TBT trong im lặng tới ngỡ ngàng, không kèn không trống. Nhưng sau cái tin vui cực chẳng đã, nó thở dài tâm sự: "chị à, em không mong tờ báo của mình lớn lên được đâu, chỉ mong sao nó đừng lộn xộn như cái chợ thế nữa".

Tòa soạn báo mà gọi là chợ thì có quá không? Tôi đảm bảo là chẳng quá tý nào. Xin đưa ra vài đúc kết về cái chợ ấy:

1. Bổ nhiệm, tuyển dụng bừa bãi chẳng theo quy chế, cơ sở nào: Từ thời kỳ TBT Nguyễn Danh Bình về trước, các TBT báo hầu hết đều là người có bằng cấp chuyên môn sư phạm hay xã hội nhân văn ra, phần lớn lấy nguồn từ Bộ. Đùng một cái, BT Luận đem QĐ về tận Tòa soạn trao cho 2 nhân vật mới toanh đều từ báo Gia đình Xã hội chuyển về (Một Phó tổng, một Trưởng ban). Lúc ấy, mọi người xôn xao bàn tán, đặt câu hỏi: "chắc là có mùi tiền rồi, vì trong báo chưa bao giờ có tiền lệ ông BT mà xuống tận nơi trao QĐ". Riêng mình, vẫn chưa tin lắm, còn cãi: "BT ai lại như thế bao giờ". Sau này, người trong cuộc tự tố nhau, mới ba năm rõ mười là có cái chuyện chạy chức, chạy quyền ngay từ BT.

2. Quy hoạch theo ekip, lợi ích nhóm: ngày nào cũng thấy có tiếng than thở từ ngoài TS về cái cung cách quản lý lạ đời của TBT và sự yếu năng lực của PTBT (NQC), nhưng tới lúc bỏ phiếu quy hoạch thì 2 nhân vật này vẫn có số phiếu cao, gần như masimum. Mình hỏi một vài vị là đảng viên vì sao không bằng lòng mà vẫn bỏ phiếu cho người ta, các vị đều nói: "bọn nó tổ chức mua phiếu hết cả rồi", ôi sao là giới trí thức mà hèn vậy nhỉ. Mình không thích là mình không bỏ mới đúng chứ. Riêng PTBT Triệu Ngọc Lâm lúc ấy chỉ được một phiếu, TT Nguyễn Thị Nghĩa cho hay, tay ấy, tay nọ nó cứ lên Bộ thúc chị, hỏi: "sao thằng ấy nó ít phiếu vậy mà vẫn còn ngồi y chỗ, kg bị đổi đi chỗ khác? Chị bảo: "Nó mất uy tín thì mình uy tín với ai?Người ta cười cả mình nữa ấy". Thế là huề.

3.Lo đối phó chuyện mất ghế, TBT buông lỏng quản lý suốt hơn nửa năm trời đợi kết luận thanh tra, nội bộ mạnh ai lấy làm, không quan tâm nề nếp, kỷ cương, tự xử nhau như kẻ chợ. Phó TBT phụ trách chuyên môn thì cả đời không viết lấy được một bài báo cho ra hồn, không biết dùng Email. Không ít PV ở TS bảo: "sắm ông ta ra chỉ để lĩnh phong bì, quà biếu định kỳ. Ông ta có kinh nghiệm lâu đời nên quà tết có thể chất cả xe ô tô, hơn đứt TBT" (ôi trời, cái ông Phó tổng mà những ngày chân ướt chân ráo về báo, mình từng quý trọng, coi là chỗ dựa duy nhất)...

4. Hệ quả: -Báo điện tử của ngành GD thành tờ lá cải, toàn lấy tin từ các tờ báo lá cải sặc mùi cướp, giết, hiếp, sex, sến, hở. Từ thời BT Luận, đã có rất nhiều ý kiến kêu ca, góp ý đều bị bỏ ngoài tai, do thư ký báo điện tử và cả TBT đều không có phông văn hóa nhận biết thế nào là lá cải. Mãi tới khi BT Nhạ chuẩn bị lên, mình góp ý trực tiếp cho ông thì loại tin, bài lá cải mới hạn chế bớt đi. Báo thường kỳ thì chẳng khác tờ truyền đơn. Ba năm rưỡi qua, báo không còn chất văn chương, chữ nghĩa, chuyên môn sâu phục vụ đội ngũ thầy cô giáo nhà trường theo đúng nghĩa như trước đây. Quanh đi quẩn lại cũng chỉ những bài ghi chép ý kiến để bảo vệ quan điểm của Bộ, dù quan điểm đó sai rành rành. bạn đọc, các CTV liên tục kêu ca việc gửi bài không bao giờ có hồi âm, đến khi nhận nhuận bút thì không biết bài nào được đăng vì không bao giờ nhận được báo biếu, gọi tới tòa soạn không biết gọi cho ai. Báo in một nơi, điện tử một nẻo, như 2 tờ của 2 tòa soạn khác nhau. PV báo điện tử phản ánh, "quyền sinh quyền sát rơi vào tay con Diệu Ngọc chị ơi; nó chỉ là thư ký mà thôn tính hể thảy, cong cớn tuyên bố bỏ tin bài cũng phải chịu. Chỉ còn mấy đứa chịu nịnh bợ nó thì nó mới dễ dãi tha hồ cho mà đăng"....Nó lấy tư liệu từ Bộ về chẻ ra thành tin , bài và bội thu nhuận bút.Văn phòng TT Đà Nẵng gồm 9 tỉnh miền Trung-TN khóa tài khoản, con dấu, mạnh ai người ấy làm gì thì làm. Một PV còn chút tâm huyết tâm sự: "tờ báo của ngành mà y như thế tờ báo của riêng 2 tỉnh Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, suốt ngày chỉ thấy tin bài Thừa Thiên Huế, ĐN. Ông Nam, GĐ ĐHĐN xuất hiện phát nhàm trên báo". Bao nhiêu công sức của mình lập cái trật tự PV phải đi thực tế và phân bố bài vở đều khắp 9 tỉnh thành miền Trung-Tây Nguyên đã đổ sông, đổ bể vì PV phần đông chỉ mang cái tài liệu hội họp về chẻ làm ba, làm tư để làm thành bài cứ có mùi GD là đăng được. Thậm chí, một bài xào đi, xáo lại gửi ban này dùng, chuyển sang ban khác vẫn còn là "mới tinh". PV tử tế hơn thì có đi thực tế, nhưng quanh đi quẩn lại cũng chỉ xuất hiện ở một vài chỗ thuận lợi, có trọng vọng, phong bao phong bì đón rước.

5. Kẻ làm thì ít, kẻ chơi thì nhiều: một đội ngũ cả 70-80 con người phình to ra nhưng thiếu vắng những cây viết chủ lực có thể phục vụ được cho bạn đọc phần đông là các thầy cô giáo có học hàm, học vị. Ngay chính các Thứ trưởng, Vụ trưởng cũng phải quay lưng với báo nhà mình vì "đọc chán chết, mất thời gian". Chị Đào Thị Khương, nguyên PTBT của báo, một thời là cây viết nữ uy tín đã nhận xét: "May mắn còn tờ do cơ quan thường trú phía nam (TPHCM) làm còn có cái để mà đọc" (sở dĩ số báo do TPHCM làm có chất lượng hơn là vì còn duy trì được một số BTV, PV có nghề và tâm huyết).

7. Hiện tượng xu thời, xu nịnh để được đặc quyền đặc lợi: TBT Nguyễn Ngọc Nam hẳn sẽ vẫn là người tử tế nếu không từ một người ngoài công chức nhà nước do chạy chọt mà lên thẳng cái ghế TBT. Không hư sao được khi ở ngoài phải "chạy ăn từng bữa toát mồ hôi" nay tự nhiên lại ngồi ở cái chỗ tiền bạc tự nhiên chảy đến, quyền lực không cầu mà có. Không hư sao được khi kẻ nịnh trước, đứa nịnh sau. Nịnh để được sếp ưu ái cho một chỗ thuận lợi đã đành, nịnh để còn hòng nhờ sếp trị giúp cho cái đứa có thù oán. Có những ngày, PV, nhân viên tụm năm tụm bảy chỗ này, chỗ kia chỉ để bơi móc, nói xấu nhau...Cũng vì cái thói ưa nịnh bợ mà cơ quan báo xuất hiện một số không hề nhỏ loại phóng viên rẻ mạt mà bất cứ cơ quan báo nào khác cũng có thể sa thải. Có kẻ chuyên nịnh bợ, chu đáo tới không quên từng lượt like trên FB cho sếp,vừa hay tin từ ngày mai, TBT Nguyễn Ngọc Nam thôi chức, PTBT Triệu Ngọc Lâm lên thay, đã vội quỳ gối xun xoe thưa sếp mới. Thì cứ cho "vì nồi cơm" như ai đó thanh minh, thanh nga, nhưng vì nồi cơm mà biến mình thành động vật, có nên chăng? Và cái bài học chủ đánh chó ở cái Bộ Giáo dục và Đào tạo này đã khá phổ biến; đã hiển hiện ngay ở tòa soạn Báo Giáo dục và Thời đại nhà tôi như thế !

Những điều tôi viết ra là hiện thực thu nhỏ của đất nước thời loạn chuẩn mà không biết tới bao giờ có thể đưa trở lại vào quỹ đạo "Con Người" theo đúng nghĩa viết hoa.

Buồn lắm thay khi ngày tôi còn là GV dưới trường, thấy đội ngũ thầy cô giáo đã đặt niềm tin yêu vào báo ngành như thế nào. Liệu còn bao nhiêu mô hình "chợ báo chí" như vậy trên đất nước này?

Nguyễn Thúy Hồng Facebook  8:30 ngày 09-6-2017