Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, phần lớn các văn nghệ sĩ Việt Nam đã rời bỏ thủ đô, rời bỏ các thành phố lớn về nông thôn, ra vùng tự do, lên chiến khu tham gia kháng chiến. Họ tiếp tục viết văn làm thơ, vẽ tranh, sáng tác bài hát cổ vũ kháng chiến, trực tiếp tham gia cầm súng đánh giặc. Lực lượng kháng chiến ngày một được củng cổ và lớn mạnh. Và các văn nghệ sĩ cũng càng trưởng thành vững vàng lên. Đến năm 1948, năm thứ 2 của cuộc kháng chiến, văn nghệ sĩ ở các vùng miền kháng chiến đã tụ hội được ở chiến khu Việt Bắc để chính thức thành lập Hội Văn Nghệ Việt Nam, tập hợp đông đủ các cây bút sáng tác văn thơ, lại lập ra được các bộ phận sáng tác chuyên ngành: Đoàn nhạc sĩ Việt Nam, Đoàn sân khấu Việt Nam bên cạnh Đoàn kiến trúc sư Việt Nam đã có trước đó. Ngay từ tháng 3 năm 1948, trước khi Hội văn nghệ chính thức ra đời, Hội đã ra được số đầu tiên của tạp chí Văn Nghệ, cơ quan ngôn luận của Hội, và từ đó đều đặn những ngày 15 hàng tháng tạp chí này lại đến với đông đảo bạn đọc. Hội cũng có cả một nhà xuất bản riêng, nhà xuất bản Văn Nghệ, ngay sau khi thành lập đã ấn hành được hành chục tác phẩm văn thơ sáng tác cũng như nhiều sách văn học dịch nước ngoài.

Và đến thu - đông năm 1950, năm thứ 4 của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, sau chiến thắng rực rỡ Cao – Bắc – Lạng, giải phóng hoàn toàn 3 tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, cửa ngõ phía Bắc nước ta đi ra với hậu phương rộng lớn với các nước anh em đã rộng mở. Giới văn nghệ sĩ kháng chiến bắt đầu có cơ hội giao lưu với văn nghệ thế giới. Bước sang năm 1951 các nhà văn Việt Nam đã có đại biểu được đi ra nước ngoài hội nhập quốc tế.

Nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình văn học Hoài Thanh lúc này đang là cây bút chủ chốt trong tạp chí Văn Nghệ, đang giữ chức Giám đốc vụ Văn Học nghệ thuật, là một trong những nhà văn đầu tiên ấy.

Tháng 7 năm 1951 ông đã đi trong Đoàn đại biểu nhân dân Việt Nam đi thăm nước CHND Trung Hoa. Đoàn đại biểu gồm có các vị: Phó trưởng ban thường trực Quốc Hội linh mục Phạm Bá Trực, thứ trưởng Bộ Y Tế bác sĩ Tôn Thất Tùng, các đại biểu quân dân chính, các chiến sĩ quân đội, công nhân, nông dân gương mẫu. Trưởng Đoàn là ông Hoàng Quốc Việt, phó chủ tịch mặt trận Liên Việt, Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam.

Trong khi các vị đại biểu các ngành khác đi thăm các bộ phận, các ngành mình của Trung Quốc, nhà văn Hoài Thanh, ngày 31 tháng 7, đã tới thăm kịch viện Trung ương. Ông viện trưởng Âu Dương cùng các nhà văn, các kịch sĩ nổi tiếng của Trung Quốc đã hướng dẫn ông tham gia cơ quan trong kịch viện, các lớp dậy kịch. Sau đó tiếp tục thăm viện nghiên cứu văn học Trung Quốc. Nữ sĩ Đinh Linh (1904 - 1986) giám đốc viện đã giới thiệu các văn nghệ sĩ xuất thân trong các tầng lớp công – nông và các học viên thành phần công – nông – binh đang theo học các lớp văn nghệ. Sau đó, buổi chiều, Hội liên hiệp văn nghệ sĩ Trung Quốc tổ chức một buổi lễ thân mật tiếp đón nhà văn của chúng ta. Trong buổi tiếp đón có các nhà văn và phê bình văn học nổi tiếng Trung Quốc: Mao Thuẫn (1896 – 1981), Chu Dương, Triệu Thụ Lý (1906 – 1970) Chu Tâm Hà, Lý Bá Chiểu... Nhà văn Mao Thuẫn đã đọc diễn văn nêu rõ những mối liên quan văn hóa từ xa xưa tới nay của hai dân tộc Hoa – Việt và tinh thần đoàn kết giữa văn nghệ sĩ hai nước cùng chiến đấu chống đế quốc trên mặt trận văn nghệ chung. Nhà văn Hoài Thanh đã trình bày trong buổi lễ tình hình văn nghệ kháng chiến Việt Nam và ảnh hưởng tốt đẹp của văn hóa Trung Quốc trong văn nghệ Việt Nam.

Cũng trong dịp này hai nhà văn Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003) và Nông Quốc Chấn (1903 – 2002) tham gia trong đoàn đại biểu sinh viên và thanh niên Việt Nam đi dự Đại Hội Liên hoan sinh viên và thanh niên dân chủ quốc tế với khẩu hiệu “Đoàn kết cương quyết đấu tranh bảo vệ hòa bình”, tổ chức tại Beclin từ ngày 5 - 19 tháng 8 năm 1951. Đoàn đại biểu của ta gồm nhiều đại biểu anh hùng, chiến sĩ thi đua của các ngành. Đại diện cho văn nghệ, ngoài hai nhà văn Nguyễn Đình Thi và Nông Quốc Chấn còn có nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung, họa sĩ Diệp Minh Châu và nhạc sĩ Lưu Hữu Phước.

Nhà văn Nguyễn Đình Thi lúc đó mới ở tuổi 27, nhưng lại là đại biểu quốc Hội ngay sau cuộc bầu cử Quốc Hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1946, khi ông mới 22 tuổi, đến lúc này cũng là một trong những nhân vật chủ chốt trong làng văn nghệ Việt Nam. Ông không chỉ nổi tiếng về văn thơ, mà còn lừng danh là tác giả các ca khúc cách mạng Diệt Phátxít, Người Hà Nội. Hành trang ông mang theo đi ra với bạn bè quốc tế ngoài những ca khúc nổi tiếng trên, còn nhiều truyện ngắn, nhiều bài thơ sáng tác trong khói lửa chiến tranh và đặc biệt tiểu thuyết Xung kích mới sáng tác và sau này ít lâu đã là một trong những tác phẩm đầu tiên được giải thưởng văn nghệ Việt Nam(1951 - 1952). Cùng đi với ông là nhà thơ Nông Quốc Chấn người dân tộc Tày, 28 tuổi, bắt đầu sáng tác thơ ca bằng tiếng dân tộc từ những năm 1942 (Mưa gió), năm 1944 (Khóc Đồng Chí), trong những năm đầu kháng chiến vẫn tiếp tục sáng tác: Bộ đội ông Cụ (1948) và mới đó là Dọn về làng (1950). Sáng tác bằng tiếng dân tộc, tác giả tự dịch sang tiếng Kinh.

ở Đại Hội liên hoan quốc tế hai nhà văn đã cùng cả đoàn tham gia biểu diễn văn nghệ, giới thiệu các bài hát điệu múa của nhân dân ta với bạn bè thế giới. Đặc biệt trong những buổi biểu diễn ấy nhà thơ Nông Quốc Chấn đã ngâm bài thơ Dọn về làng của mình bằng tiếng dân tộc. Nhà văn Nguyễn Đình Thi đọc bản dịch ra tiếng Pháp. Thính giả đã nhiệt liệt hoan nghênh và bài thơ đã được giải thưởng ở Đại Hội liên hoan này. 

Lần đầu tiên ra quốc tế các nhà văn Việt Nam ta đã được gặp gỡ tiếp xúc và trao đổi với giới văn học và nghệ thuật từ 104 nước trên thế giới, trong đó có nhiều nhà văn nổi tiếng như nữ sĩ người Đức Anna Seghers (1900 - 1983), nhà thơ Thổ Nhĩ Kỳ – Nazim Hicmet (1902 - 1963), nữ nhà báo trẻ chiến sĩ anh hùng kháng chiến của Pháp chống phátxít Đức Madlen Rifo, ngay sau Đại Hội liên hoan về đã cho ra đời cuốn sách nổi tiếng Đôi đũa ngọc tràn đầy tình cảm yêu thương, kính trọng đối với đất nước và nhân dân Việt Nam đang kháng chiến. Nhà thơ Nông Quốc Chấn đã dành được giải thưởng thơ tại Đại Hội như đã nói ở trên, nhà văn Nguyễn Đình Thi nhờ đoàn đại biểu sinh viên và thanh niên Pháp chuyển cuốn tiểu thuyết Xung kích của mình về tặng cho anh Hangri Mactanh, người lính hải quân Pháp đã dũng cảm lên tiếng kêu gọi đấu tranh phản đối chính quyền thực dân hiếu chiến Pháp ngoan cố tiến hành cuộc chiến tranh Đông Dương, anh bị nhà cầm quyền đàn áp, bắt ngồi tù.

Thúy Toàn 

Bài in trên Văn nghệ Trẻ 

Phongdiep.net