Nhà văn Margaret Atwood sinh năm 1939 ở Ottawa (Canada). Trong số 13 cuốn tiểu thuyết đã xuất bản của bà, có 5 cuốn từng được đề cử giải Booker. Mới đây tiểu thuyết “Chuyện người tùy nữ” của bà đã được xuất bản tại Việt Nam. Margaret Atwood chia sẻ câu chuyện văn chương của mình với báo chí. Nhã Thuyên dịch từ bài Mortifications, Margaret Atwood, trong cuốn Writing with Intent, Carroll & Graf, New York xuất bản, 2005.
Những nỗi nhục không bao giờ hết. Luôn có một nỗi nhục chưa-bao-giờ-trải-nghiệm lẩn quất chực chờ. Scarlett O’ Hara lẽ ra phải nói thế này, “Ngày mai là một nỗi nhục khác.” Những cảnh giác như vậy mang lại cho ta hi vọng: Chúa chưa thôi trừng phạt chúng ta, bởi vì những điều này được gửi tới để thử ta. Tôi không bao giờ hoàn toàn chắc chắn điều đó có nghĩa là gì. Nơi nào có sự xấu hổ, nơi đó có cuộc đời? Đại loại như vậy.
Trong khi chờ đợi những nỗi nhục sắp đến, giả như tôi mang răng giả và chúng bắn ra khỏi miệng tôi giữa một dịp trang trọng nơi công cộng, nếu không thì tôi ngã nhào khỏi khán đài hoặc phát ốm vì người giới thiệu, tôi sẽ nói về ba nỗi nhục đã qua.
Thời đầu
Lâu, rất lâu về trước, khi tôi chỉ mới hai mươi chín và tiểu thuyết đầu tiên của tôi được xuất bản, lúc đó tôi sống ở Edmonton, Alberta, Canada. Đó là năm 1969. Phong trào giải phóng phụ nữ đã bắt đầu, ở New York, nhưng nó chưa lan tới Edmonton, Alberta. Đó là vào tháng Mười Một. Trời giá băng. Tôi giá băng, và tôi bắt đầu mặc lên người chiếc áo khoác lông thú, lông chuột xạ - hàng đã qua tay, tôi nghĩ vậy – chiếc áo tôi đã mua ở Salvation Army[1] với 25 USD. Tôi cũng đội một cái mũ lông tôi tạo ra từ một chiếc áo khoác lông thỏ - một kiểu áo khoác lửng không khuy cài – bằng cách cắt bỏ tay và khâu phần ống tay lại.
Nhà xuất bản sắp xếp buổi kí tặng sách đầu tiên trong đời tôi. Tôi cực kì phấn khích. Ngay khi tôi cởi bỏ những lùng tùng áo mũ lông chuột lông thỏ này, tôi sẽ ở đó, trong cửa hàng của tập đoàn Hudson’s Bay Company, một nơi ấm áp dễ chịu – điều này tự nó đã kích thích – với những hàng dài người đọc mỉm cười, nóng lòng đợi mua sách và đề nghị tôi ngoáy bút lên đó.
Buổi kí tặng được sắp đặt với một cái bàn trong khu Tất và Đồ Lót Nam. Tôi không biết có ẩn ý gì đằng sau việc này. Tôi ngồi đó, giờ cơm trưa, đổi nụ cười, bao quanh là hàng chồng tiểu thuyết The Edible Woman. Những người đàn ông trong những chiếc áo khoác và những đôi ủng và giày cao su và khăn choàng và bao tai ngang qua bàn tôi, chăm chăm vào việc mua quần lót. Họ nhìn tôi, rồi nhìn nhan đề cuốn tiểu thuyết của tôi. Nỗi hoang mang nhẹ vỡ ra. Âm thanh của một dòng xô đẩy nghẹt lại như hàng tá ủng và giày cao su lê bước gấp gáp về một hướng khác.
Tôi bán được hai cuốn.
Thời giữa
Lúc này tôi đã có chút thành tựu hay gây ra đôi điều tai tiếng, đủ để nhà xuất bản Mỹ của tôi có thể sắp xếp tôi nói chuyện trong một chương trình trò chuyện trên truyền hình Mỹ. Một chương trình buổi chiều, mà trong những ngày này – có thể là cuối những năm bảy mươi? – có thể hiểu là sự đa dạng. Đó là kiểu chương trình mà ở đó người ta chơi nhạc Pop và rồi bạn khệnh khạng bước qua một tấm rèm sân khấu kết chuỗi, mang theo con gấu đã được huấn luyện, hay cắm hoa kiểu Nhật Bản hay sách.
Tôi đợi đằng sau bức màn này. Có một phần trước tôi. Đó là một nhóm từ Hiệp hội Hậu môn Nhân tạo, nói về những cái hậu môn nhân tạo của họ, và về cách sử dụng túi hậu môn nhân tạo.
Tôi biết thôi thế là xong. Không cuốn sách nào có thể thu hút sự chú ý nữa. W.C.Fields đã thề không bao giờ chung sân khấu với một đứa trẻ hay một con chó; tôi có thể thêm vào, “Đừng bao giờ theo sau một Hiệp hội Hậu môn Nhân tạo.” (Hoặc bất cứ cái gì khác liên quan tới những hạng mục thân thể đáng sợ, chẳng hạn như kĩ thuật xoá bỏ vết chàm đã từng diễn ra trước phần của tôi ở Australia.) Vấn đề là, bạn đánh mất mọi quan tâm về chính mình và cái gọi là tác phẩm của mình – “Cô nói tên cô là gì nhỉ? Và xin kể chúng tôi nghe cốt truyện của cuốn sách của cô, chỉ trong một đôi câu thôi nhé.” – và đánh đắm bạn trong việc vẽ ra những sự phức tạp đáng sợ của… thôi không hề gì.
Thời nay
Gần đây tôi lên một chương trình truyền hình ở Mexico. Lúc này tôi đã nổi tiếng, như các nhà văn, dù ở Mexico có thể không hẳn quá nổi tiếng như những nơi khác. Đây là một kiểu chương trình mà bạn phải để họ trang điểm, và tôi đeo mi, trông nổi bật như những cái giá sách đen bé xíu.
Người phỏng vấn là một người rất thông minh, người này – như sau tôi biết - chỉ sống cách vài chỏm từ nhà tôi ở Toronto, khi anh ta là sinh viên và tôi thì đang ở nơi khác, nhục nhã trong lần kí tặng sách đầu tiên, ở Edmonton. Chúng tôi đã vui vẻ suốt cuộc phỏng vấn, trò chuyện về những vấn đề thế giới và những thứ như vậy, cho tới khi anh ta hạ tôi bằng một câu hỏi - F. Câu hỏi bà-có-xem-mình-là-một-nhà-nữ-quyền. Tôi lốp mạnh bóng qua lưới. (“Phụ nữ là những cá thể người, anh không đồng ý vậy ư?), nhưng sau đó anh ta làm tôi mù loà. Đó là cặp mi mắt: chúng quá dày đến nỗi tôi chẳng thấy được cái gì đang tới.
“Bà có tự thấy mình nữ tính?” anh ta nói.
Một người phụ nữ Canada trung niên dễ mến trở nên hoàn toàn lạ lẫm khi được hỏi điều này bởi người điều khiển talk-show người Mexico trẻ hơn họ một chút, hay ít nhất là tôi đã cảm thấy như vậy. “Cái gì cơ, ở tuổi tôi?” Tôi buột miệng. Nghĩa là: Tôi đã từng được hỏi điều này năm 1969, một phần của nỗi nhục ở Edmonton, và sau ba mươi tư năm, đáng lẽ tôi không cần phải tiếp tục giải quyết vấn đề này! Nhưng với cặp mi như thế, tôi có thể trông mong gì?
“Chắc chắn rồi, tại sao không?”. Anh ta nói.
Tôi kiềm chế không bật ra cụm từ tại sao không. Tôi đã không nói: Này Geez, này Louise, tôi đã sáu mươi ba và anh vẫn mong tôi mặc váy hồng, với diềm xếp nếp? Tôi đã không nói: Nữ tính (feminine), hay tính mèo (feline), anh bạn? Grrr, meo-eo. Tôi đã không nói: Một câu hỏi nông nổi.
Khép bộ mi mệt mỏi, tôi nói: “Thực sự anh không nên hỏi tôi. Anh nên hỏi những người đàn ông trong đời tôi chứ.” (ám chỉ có cả đám người như vậy.) “Cũng như tôi sẽ hỏi những người phụ nữ trong cuộc đời anh xem anh có nam tính không. Họ sẽ nói cho tôi sự thật.”
Thời gian dành cho quảng cáo.
Một đôi ngày sau, vẫn suy nghĩ liên miên về chủ đề này, tôi đã nói, nơi công cộng “Những người bạn trai của tôi đã trở nên hói trơn hói trụi rồi họ chết.” Rồi tôi nói, “Hẳn đó sẽ là nhan đề hay ho cho một truyện ngắn.” Sau tôi ân hận đã nói cả hai điều ấy.
Một vài nỗi nhục, cuối cùng, tự giáng vào mình.
M.A.
Nhã Thuyên dịch
phongdiep.net
_________
[1] Nhà thờ Thiên chúa giáo nổi tiếng với mạng lưới các cửa hàng từ thiện, nơi đó, họ bán các đồ cũ được hiến tặng như quần áo, đồ chơi, đồ gia dụng… để quyên tiền cho các hoạt động tôn giáo và từ thiện. |