29

Tôi thời trẻ đầy ước mơ, thú thật,

Yêu phát điên những đêm hội thế này.

Đây là nơi ta tỏ tình tiện nhất,

Chuyển thư từ tiện nhất cũng là đây.

Nhưng nhân thể, các ông chồng đứng đắn,

Tôi xin nhắc là hãy nên cẩn thận!

Tôi thành tâm mong giúp đỡ các ngài,

Nên điều này xin chớ bỏ ngoài tai.

Các bà mẹ, tôi cũng khuyên để mắt

Các cô con, chớ buông lỏng phút nào.

Ống nhòm đấy, xin cứ cầm thật chặt,

Không, không thì… rồi sẽ biết ra sao.

Những điều trên tôi dám khuyên, xin nói,

Vì từ lâu tôi đã không phạm tội.

30

Cuộc đời tôi, tôi làm hư có lẽ

Bằng vui chơi rất vô bổ. Nhưng đời

Nếu đạo đức không suy tàn đến thế,

Tôi sẽ còn yêu vũ hội, trò chơi,

Yêu tuổi trẻ luôn điên cuồng, hiếu động,

Yêu cái chật, cái vô tư hào phóng,

Yêu các cô trong những bộ áo quần

May hợp thời… Và yêu những đôi chân,

Nhưng rất tiếc, khắp nước Nga vĩ đại

Không kiếm đâu được dăm cặp chân dài,

Thon và thẳng. Tôi vẫn còn nhớ mãi

Chân một nàng… Buồn, lo nghĩ tương lai,

Tôi vẫn nhớ, đêm nằm mơ vẫn thấy

Chúng đến dẫm lên tim tôi máu chảy.

31

Ôi, ở đâu, bao giờ tôi quên được,

Tôi, thằng điên, quên được cặp chân này?

Đâu, ở đâu chân bây giờ đang bước,

Dẫm nhẹ nhàng lên ngọn cỏ, lá cây?

Trong cái ấm của phương Đông mê hoặc,

Trong cái lạnh của tuyết rơi phương Bắc,

Đôi chân kia không để lại vết gì,

Thích dịu dàng trong mỗi bước chân đi,

Thích khẽ chạm vào thảm dày êm mát.

Ôi, vì chân, không biết tự bao giờ

Tôi đã quên vinh quang, không thèm khát,

Quên ngục tù, quên quê cũ, ước mơ?

Và hạnh phúc những ngày xa xưa nọ

Tan như dấu chân nàng trên bãi cỏ.

32

Ngực Đian, và Flô vầng trán

Đẹp, tất nhiên, nhưng không hiểu thế nào

Tôi thấy chân Tepsi, thưa các bạn,

Có cái gì thanh thoát, dịu dàng sao.

Bằng cái đẹp như vô hình, huyền bí,

Chân nàng gợi nhiều ước mơ, suy nghĩ,

Như báo ta nên biết trước mọi điều,

Rằng khó lường phần thưởng của tình yêu.

Quả tôi yêu, Envina thân mến,

Khi mùa xuân nàng bước nhẹ giữa đồng

Bên núi đá, khi nàng ngồi trước biển,

Khi một mình bên lò sưởi mùa đông,

Khi nàng đi giữa bàn ăn từng dãy,

Hay khua giày trên mặt gương sàn nhảy.

33

Tôi còn nhớ biển trước giờ bão nổi,

Và thầm ghen những con sóng lúc này

Đang ào ạt dướn chồm lên dữ dội

Gặp chân nàng liền ngoan ngoãn lui ngay.

Chao, tôi muốn làm những con sóng đó

Để được hôn đôi bàn chân bé nhỏ.

Trong đời tôi trước đấy chẳng bao giờ,

Cả những ngày sôi nổi, đẹp, nên thơ,

Tôi thèm khát đến ngất ngây như vậy,

Muốn hôn môi Armit hiền từ,

Hôn hai má, hai bông hồng rực cháy,

Hôn tay nàng, từng ngón, mệt ưu tư.

Vâng, tình cảm, những ước mong mạnh mẽ

Chưa bao giờ làm tôi đau như thế.

34

Tôi còn nhớ một thời xưa, là lúc

Trong ước mơ bay bổng, một đôi lần

Tay từng giữ cái dây cương hạnh phúc

Từng được cầm, mơn trớn một đôi chân.

Và lần nữa, bóng hình xưa lại dậy,

Và lần nữa đôi chân xinh đẹp ấy

Dẫm lên tôi vốn đau khổ quá nhiều,

Lần nữa buồn, lần nữa lại tình yêu.

Nhưng thôi đủ, đàn thơ tôi bép xép

Về các cô kiêu hãnh… Đủ lắm rồi:

Họ không xứng những cảm tình cao đẹp,

Không xứng lời ca ngợi họ. Than ôi,

Lời và mắt những nàng xinh đẹp đó

Cũng giả dối như đôi chân của họ.

35

Ônhêgin thì sao? Sau buổi nhảy,

Đang lên xe, ngái ngủ, phóng về nhà.

Nghe tiếng trống, Pêtécbua đã dậy,

Thêm một ngày luôn náo nhiệt, phù hoa.

Người buôn bán đã mang hàng ra chợ,

Xe ngựa đứng chờ trong sân, trước sở.

Còn phố bên, cô gái giống mọi lần,

Tay xách bình, tuyết lạo xạo dưới chân.

Trời hửng sáng, phố ồn ào, sôi nổi.

Cửa từ lâu đã mở, củi bén lò,

Các ống khói đã bắt đầu nhả khói.

Ông bánh mì người Đức tính hay lo,

Chiếc mũ giấy trên đầu, kia vừa hát,

Vừa thong thả mở từng thanh vaxixđat.

36

Nhưng nhân vật của chúng ta quá mệt

Sau một đêm vui dạ hội, bây giờ

Trong chăn ấm đang ngủ say như chết,

Đêm và ngày lẫn lộn giống trong mơ.

Chàng nằm ngủ tận xế chiều mới dậy,

Rồi tất cả như hôm qua, từ đấy

Tận sáng mai sẽ lặp lại từ đầu:

Cũng ồn ào và đơn điệu như nhau.

Nhưng thử hỏi Ônhêgin vì thế

Hạnh phúc không, hay đau khổ, chán chường

Khi chàng có thừa tự do, tuổi trẻ

Cùng cuộc đời đầy khoái lạc, yêu thương?

Mà nói chung, chàng vui chơi thỏa thích

Giữa yến tiệc, phải chăng là vô ích?

37

Không, quá sớm trái tim chàng giá lạnh

Chỉ buồn thêm vì xã hội ồn ào.

Các cô gái luôn vui tươi, kiêu hãnh

Chẳng làm chàng phải vương vấn là bao.

Sự giả dối khiến chàng thêm thấm mệt,

Cả tình bạn, tình yêu chàng chán ghét,

Vì mấy ai không thấy chán, bao giờ

Cũng ngon lành chén bit-tết và bơ,

Uống sâm-panh, ăn pa-tê Strasburg,

Nói những câu hóm hỉnh, sáo hàng ngày

Khi, xin lỗi, đầu đang đau, đau buốt,

Nên dù chàng đang độ tuổi hăng say

Mà cuối cùng cũng chán chường tất cả -

Cả súng gươm, cả đánh nhau, đập phá…

38

Căn bệnh ấy, nghĩ từ lâu đáng lẽ

Nguyên cớ sao, ta phải biết. Đó là

Người Anh gọi spleen, hay có thể

Tiếng nước mình tạm gọi khandra.

Nghĩa là buồn,  mà mỗi ngày một nặng,

Nhưng tự tử, rất may, xin nói thẳng,

Ônhêgin không muốn bắn vào đầu,

Tuy với đời, chàng đã chán từ lâu.

Như Harold, chàng bước vào phòng khách,

Mệt, thờ ơ, luôn ảm đạm, chán chường –

Tiếng cười nói, những cái chào kiểu cách,

Rượu và bài, những ánh mắt yêu thương…

Không có gì còn làm chàng xúc động,

Chàng nhìn quanh như nhìn vào chỗ trống.

42

Hỡi các bà giới thượng lưu, trước nhất

Ônhêgin sẽ xa lánh các bà.

Người ta nói giới thượng lưu giàu thật

Nhưng hơi buồn, và điều đó không ngoa.

Kể đôi lúc cũng có bà nào đó

Nói về Sey, về Bentam này nọ,

Nhưng nói chung không nghe nổi, đau đầu,

Dù toàn điều vô hại, chuyện không đâu.

Thêm vào đó, họ quá ư trong sạch,

Quá ư nghiêm, quá giữ ý, giữ mình,

Quá cẩn thận, lại quá ư kiểu cách,

Và bao giờ cũng quá đỗi thông minh,

Nên đàn ông không dám gần, chính vậy

Mà nhìn họ đủ làm ta phát ngấy.

43

Cả các cô, những nàng xinh và trẻ,

Người đêm đêm cho xe phóng vội vàng

Qua các phố Pêtecbua hoa lệ,

Những chiếc cầu sương phủ trắng mênh mang –

Vâng, các cô, Ônhêgin cũng bỏ.

Xa tất cả mọi phù hoa cám dỗ,

Anh bạn tôi đóng chặt cửa ở nhà,

Vừa ngáp dài vừa cầm bút, anh ta

Định ngồi viết nhưng tiếc thay không dễ,

Viết không ra, không đủ ý, thiếu vần,

Nên lại chán. Ônhêgin vì thế

Không được đời cho nhập hội làng văn.

Hội những người tôi không chê, xin lỗi,

Vì chính tôi cũng là người của hội.

44

Vâng, lần nữa, lại chán chường, bực dọc,

Lại vô công, chàng quyết định lần này

(Một quyết định đáng được khen) là đọc

Để học người qua trang sách xưa nay.

Chàng lần giở một giá dài đầy sách,

Đọc và đọc, nhưng uổng công vô ích:

Cuốn thì khô, cuốn giả dối, buồn rầu,

Cuốn chỉ toàn chuyện nhảm nhí không đâu.

Nói tóm lại là cuốn nào cũng dở.

Cuốn chuyện xưa thì quá cổ, quá già.

Cuốn chuyện nay muốn tỏ ra sặc sỡ

Nhưng quá nhàm, nên nhân vật chúng ta

Bỏ rơi chúng như bỏ rơi phái đẹp.

Cửa phòng sách cuối cùng chàng cũng khép

45

Ai đã sống và tư duy không thể

Trong thâm tâm không khinh bỉ con người.

Ai còn biết ghét và yêu cũng thế,

Tháng và ngày không để trái tim nguôi.

Người nhớ lại thấy ăn năn hối lỗi,

Người kỷ niệm bắt ưu phiền trăm nỗi.

Nhưng đôi khi tất cả những điều này

Cũng góp phần làm câu chuyện thêm hay.

Còn ngôn ngữ Ônhêgin quả thật

Đã làm tôi có hơi ngượng lúc đầu,

Nhưng rồi quen, cả những gì gay nhất,

Cả những lời rất độc ác, thâm sâu,

Và cả lối chàng đùa pha châm biếm,

Cả những bài thơ vui mà nguy hiểm.

47

Không ít lúc những đêm dài mùa hạ,

Khi trên cao trời rất sáng, trong ngần

Và mặt nước dòng Nêva êm ả

Không soi hình khuôn mặt của Đian,

Chúng tôi đứng bên bờ sông, lặng lẽ

Nhớ cuốn sách cùng đọc chung thời bé,

Nhớ tình yêu ngày trước…bỗng bất ngờ

Lại thấy mình đầy cảm xúc bâng quơ.

Và cứ thế hai chúng tôi im lặng

Say với đêm kỳ ảo, mát, trong lành,

Như người tù đang mang gông lo lắng,

Được ra ngoài đi dạo giữa rừng xanh.

Trong ý nghĩ, chúng tôi bay trở lại

Với buổi đầu cuộc đời xưa êm ái.

48

Với tâm trạng đầy ưu tư, mệt mỏi,

Tựa một tay lên thành đá ven bờ,

Ônhêgin đứng trầm ngâm không nói,

(Như mọi người thường miêu tả nhà thơ).

Đêm yên tĩnh, bốn xung quanh bàng bạc,

Chỉ thỉnh thoảng tiếng vài anh lính gác

Và tiếng xe đang lọc cọc lăn dồn

Lại bay về từ phố cạnh Miliôn.

Chỉ dưới nước tiếng mái chèo khua nhẹ,

Con thuyền bơi trong ngái ngủ sương mù,

Chỉ tiếng hát và tiếng kèn khe khẽ

Phía chân trời, âu yếm tựa lời ru.

Nhưng đêm vắng, hay hơn và ý nhị

Là bài hát của Tassô người ý.

49

Ôi sóng biển Adriatic,

Ôi  Brenta, nhất định sẽ có ngày

Ta được thấy các ngươi trào mãnh liệt,

Nghe tiếng thần đang vẫy gọi lâu nay.

Tiếng gọi đó rất thiêng liêng, cần thiết

Cho cháu con Apôlông oanh liệt.

Qua đàn thơ của Anh Quốc kiêu kỳ

Ta đã từng nghe nhắc tới nhiều khi.

Ở nước Ý rất cổ xưa, hoa lệ

Sẽ có đêm thanh vắng dưới trăng vàng,

Cùng cô gái Vơnizơ tươi trẻ

Tôi để thuyền trôi theo nước mênh mang,

Rồi cùng cô, phút giây kia hoan lạc,

Học tiếng tình, tiếng thơ Pêtrac.

50

Giờ tự do của đời tôi đau khổ

Đến hay không? Không! Phải đến! Sắp rồi.

Đi ven biển, tôi mong trời trở gió,

Mong có tàu cặp bến đến tìm tôi.

Giữa sóng biển bao la kia cuộn sóng,

Nơi trăm đường đang thênh thang mở rộng,

Bao giờ tôi mới quyết định bắt đầu?

Bờ biển này buồn tẻ đã từ lâu

Tôi phải bỏ để về nơi nắng ấm,

Nơi giữa trưa sóng gợn, biển sáng lòa

Với bầu trời châu Phi tôi xanh thẳm

Để nhớ trời băng giá tận nước Nga,

Nơi tôi sống, từng yêu và đau khổ,

Trái tim tôi cũng từng chôn ở đó.

51

Ônhêgin và tôi đang sửa soạn

Cùng nhau đi du lịch suốt một vòng

Quanh thế giới, thì không may số phận

Chia hai người, nay đã mấy mùa đông.

Vì lúc ấy ông bố chàng bỗng mất,

Và lập tức một đám đông mặt sắt

Đến nhà ông đòi nợ kín trong ngoài,

Rất ồn ào, không ai chịu thua ai.

Ônhêgin vốn không ưa rắc rối,

Nên phóng tay chi trả hết nợ nần,

Đem tất cả các của chìm của nổi

Trao bọn này mà không chút phân vân.

Cũng có thể từ lâu chàng đoán biết

Rằng ông bác ốm, già nua sắp chết.

52

Quả thế thật, một thời gian sau đấy

Chàng được viên quản trị báo tin này,

Rằng ông bác sắp qua đời, vì vậy

Muốn gặp chàng, chàng phải sớm đi ngay.

Chàng đọc xong bức thư kia đau khổ

Liền cho xe phóng đi như ngọn gió,

Còn trên xe, như tôi nói phần đầu,

Ngáp và buồn, chàng mong đến cho mau.

Chàng biết trước: Sẽ phải làm tất cả -

Vì tiền thôi – khen ngợi bác hết lời,

Rồi đau đớn, rồi chau mày buồn bã

Trực bên giường… Nhưng xe trạm đến nơi

Chàng đã thấy bác chàng nằm che mặt

Trong áo quan, sắp làm mồi cho đất.

53

Tớ và chủ, mọi người luôn vội vã

Đang lăng xăng bên cạnh xác ông già.

Từ khắp nơi đủ khách quen, khách lạ,

Bạn và thù về đưa đám ông ta,

Ừ thì cốt nhân dịp này một bữa

Được ăn uống, được no nê thả cửa,

Để ăn xong, tất cả lại ra về

Với vẻ mình vừa vất vả rất ghê.

Còn nhân vật chúng ta xưa chỉ biết

Phá, ăn chơi và dạ hội suốt ngày,

Nay phải sống ở một làng tách biệt,

Làm chủ nhiều khu đất lớn, rừng cây…

Nhưng chàng thích, thế dù sao cũng được,

Vì cuộc sống quả ít nhiều khác trước.

54

Chỉ hai ngày Ônhêgin thấy lạ

Cảnh đồng xanh hoang vắng, cảnh núi đồi,

Cảnh rừng cây âm u luôn rợp lá,

Cảnh thì thầm con suối chảy. Than ôi,

Bước sang ngày thứ  ba, chàng đã nghĩ

Những cảnh trên mất hẳn phần thú vị.

Ngày tiếp theo chàng ngái ngủ, thấy buồn,

Và cuối cùng, chàng hiểu được: nông thôn

Cũng tẻ nhạt và chán chường như cũ,

Dù ở đây không phố xá, ánh đèn,

Không vũ hội, không ba-lê, thơ phú,

Mà cái buồn vẫn cứ cập kề bên,

Vẫn cứ bám theo chàng như bóng quỉ,

Như người vợ quá yêu chồng, chung thủy.

55

Tôi vốn được sinh ra cho cuộc sống

Ở thôn quê luôn yên tĩnh, hiền lành,

Nơi hoang vắng, đàn thơ thêm xúc động

Khiến trong đầu ý nghĩ lóe lên nhanh.

Far nient là điều tôi ưa thích,

Nên hay ra đứng bên hồ tĩnh mịch,

Nghỉ và chơi, tha thẩn dạo an nhàn,

Buổi sáng nào ngủ dậy cũng bình an

Hưởng cái quyền được tự do lười nhác.

Rất vô tư, tôi đọc ít, ngủ nhiều,

Không cay cú vì vinh quang, tiền bạc...

Nhưng bây giờ tôi cứ nghĩ: bao nhiêu,

Bao nhiêu tháng và năm đời đẹp nhất

Có phải chỉ vì lười, tôi để mất?

56

Tôi thích hoa, thích tình yêu, đồng cỏ,

Cảnh nông thôn lười biếng, cảnh núi đồi,

Nhưng sung sướng thấy khác nhau vẫn có

Giữa hai người - Ônhêgin và tôi.

Để ít ra không ai trong bạn đọc

Hay những kẻ chuyên vu oan cay độc

Có thể quên hay cố ý giả vờ

Không thấy điều khác hẳn của nhà thơ,

Rồi sau đó cứ nhắc đi nhắc lại

Như thể tôi trong cuốn tiểu thuyết này

Đang vẽ tôi, như Bairơn vĩ đại,

Như thực tình các thi sĩ xưa nay

Không thể viết về một ai khác lạ

Ngoài việc viết về bản thân tác giả.

57

Các nhà thơ, nhân đây xin được nói,

Đều thích yêu những cảm xúc mơ màng.

Tôi cũng thế, gặp cô nào xinh, nổi,

Là ra về lòng thấy nhớ, xốn xang,

Và ấp ủ, nâng niu hình bóng họ

Để làm mồi cho Nàng Thơ sau đó.

Thành ra tôi ca ngợi cũng khá nhiều:

Các cô nàng vùng rừng núi tôi yêu,

Rồi các nữ tù nhân xưa nô lệ

Sông Salghi bị giam giữ... Bây giờ

Nhiều người bạn thường hỏi tôi vì thế:

“Ai là người anh đã nói trong thơ?

Và trong số các cô nàng lơ lẳng,

Ai là người anh viết thơ đề tặng?

58

Ai ánh mắt dịu dàng hay rực cháy

Đã gợi nên những cảm xúc, đề tài

Giúp anh viết và viết buồn như vậy?

Trong thơ mình anh lý tưởng, khen ai?”

Ồ không ai, không ai đâu, quả thật,

Các bạn biết, tình yêu cay đắng nhất

Tôi đã qua, đã nếm thử khá nhiều.

Đúng, người nào biết kết hợp tình yêu

Với cái nóng của vần thơ - người đó

Sẽ làm thơ xúc động gấp hai lần,

Sẽ giải phóng trái tim mình đau khổ,

Cứ thi hào Pêtrac bám theo chân,

Rất có thể thành vinh quang, học vấn.

Còn tôi yêu, chỉ thành anh ngớ ngẩn.

59

Tình yêu qua là Nàng Thơ xuất hiện,

Đầu óc tôi tăm tối sáng lên dần,

Thêm lần nữa tự do, tôi tìm đến

Những âm từ và cảm xúc quen thân.

Tôi ngồi viết, tim đã thôi buồn tẻ,

Ngòi bút chảy say sưa, không còn vẽ

Bên bài thơ đang viết giở hình đầu,

Hình cặp dò những phụ nữ không đâu.

Đám tro bụi không còn mong cháy lại,

Vẫn buồn đau nhưng nước mắt khô rồi,

Và sắp tới trận cuồng phong rồ dại

Sẽ hoàn toàn tắt ngấm hẳn trong tôi.

Vâng, lúc ấy tôi bắt đầu sẽ viết

Một trường ca hăm lăm chương là ít.

60

Tôi đã nghĩ về tứ thơ, cấu trúc,

Về các tên nhân vật cuốn sách này…

Nhưng có lẽ tiểu thuyết ta đến lúc

Phải tạm dừng chương thứ nhất ở đây.

Nếu xem lại suốt từ đầu, chắc chắn

Ta sẽ thấy rất nhiều điều mâu thuẫn,

Nhưng tôi xin không chữa lại bây giờ,

Mà cứ trình quan kiểm duyệt phê thơ.

Tôi để mặc giới phê bình hết thẩy

Cứ thi nhau mà xâu xé, đạp chà.

Nào, đoạn thơ vừa viết xong, đứng dậy,

Hãy ra ngoài cùng sông nước Nêva,

Và hãy cố mang về đây tất cả -

Cả chửi khen, cả vinh quang, nhục nhã

Hết chương 1, còn 7 chương nữa!

Thái Bá Tân dịch