101. Nobel Văn học 2008: Jean - Marie Gustave Le Clézio (1940 - …)
Tiểu thuyết gia Pháp Jean - Marie Gustave Le Clézio là cây bút thứ 14 của Pháp được Viện Hàn lâm Thụy Điển tôn vinh, trao giải Nobel Văn học năm 2008. Ông sinh năm 1940 ở Nice, Pháp. Le Clézio sáng tác từ năm lên 7 - 8 tuổi. Ông từng theo cha là bác sĩ người Anh tới Nigeria, châu Phi trong thế chiến thứ hai, rồi học Anh ngữ tại đại học Bristol. Sau khi có bằng tiến sĩ về Lịch sử Mexico, Le Clézio làm giảng viên đại học ở khắp thế giới. Ông nhập ngũ năm 1967, sống trong quân ngũ ở Thái Lan, ở Mexico. Thời gian từ năm 1970 đến năm 1974, ông sống cùng những người thổ dân ở Panama. Sau khi ly hôn, ông lập gia đình lần thứ hai năm 1975. Ông và người vợ sau của mình - Jemia - không định cư tại một nơi mà thường xuyên di chuyển giữa Nice, Mauritius và Albuquerque. Mặc dù thường xuyên di chuyển, nhưng ông vẫn liên tục sáng tác. Le Clezio nổi tiếng ngay từ khi bước vào văn đàn. Tác phẩm Phế truất (Le Procès - verbal, 1963) đoạt giải thưởng Prix Renaudot 1963 và lọt vào chung khảo giải Concourt năm đó. Bước ngoặt trong sự nghiệp văn chương của ông là cuốn Hoang mạc (Desert, 1980). Tác phẩm này được Viện Hàn lâm Thụy Điển đánh giá là “chứa đựng những hình ảnh kỳ diệu về một nền văn hóa đã biến mất trên hoang mạc Bắc Phi, trái ngược với những miêu tả của châu Âu thông qua con mắt của những người di cư”. Le Clézio còn nổi tiếng với những cuốn tiểu thuyết như: Terra Amata, Chiến tranh (War), Những người khổng lồ (The Gigants). Những bài viết và sách của Le Clézio phản ánh khuynh hướng mới của những nhăm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI. Ông viết về thời gian lưu trú ở những quốc gia khác nhau, về sự tìm hiểu bản ngã, về sự biến đổi của nền văn hóa và toàn cầu hóa, về sự mâu thuẫn giữa nền văn minh hiện đại và những nền văn hóa truyền thống.
Le Clézio được bình chọn là một trong những nhà văn lớn đương đại của văn học Pháp, người duy nhất trong số họ còn sống. Le Clézio nhận giải Nobel Văn học năm 2008, vì ông là “tác giả của những điểm xuất phát mới, của cuộc phiêu lưu đầy chất thơ và những trạng thái xuất thần của cảm xúc, người khám phá một nhân loại nằm ẩn sâu và bên ngoài nền văn minh đang ngự trị” (đánh giá của Viện Hàn lâm Thụy Điển).
Le Clézio và lối sống thế kỷ XXI
Le Clézio hiện sống ở Mexico và nhà mình tại Nice nước Pháp, nhưng Tổ quốc bé nhỏ của ông là Mauritius. Vào những năm 80 thế kỷ XX, mốt ở châu Âu của tầng lớp trung lưu là nhà - ô tô - du lịch (Haus - Auto - Reise). Cuộc sống với những di chuyển - không ở một nơi cố định là một trong những đặc điểm của thế kỷ XXI: di chuyển (còn gọi là di dân); tôn giáo và sắc tộc; toàn cầu hóa kinh tế - văn hóa. Giải Nobel Văn học từ năm 2000 tới nay đã mang tính toàn cầu hóa văn hóa, không còn là giải dành riêng cho lục địa châu Âu. Có bốn nhà văn đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Phi, Trung Quốc, Trinidad cũng đoạt giải. Đoạt giải Nobel Văn học năm 2008 là nhà văn Pháp luôn di chuyển, từng cư trú ở rất nhiều nước trên thế giới. Ông từng sống ở Nigeria, châu Phi trong thế chiến thứ hai, học Ngữ văn Anh ở Đại học Bristol nước Anh, tốt nghiệp Đại học Văn khoa ở Nice nước Pháp. Cuộc gặp gỡ giữa Le Clézio với xã hội thổ dân châu Mỹ Latinh thể hiện trong hai tác phẩm: Giấc mơ Mexico (Le rêve mexicain), một tiểu thuyết kể về cuộc tàn sát thổ dân khi đạo quân Tây Ban Nha đổ vào đây tìm vàng; Các lời tiên tri của Chilam Balam (Les prophétties du Chilam Balam) vừa là Kinh Thánh của dân Maya, vừa là sách sử, mô tả nền văn hóa rực rỡ một thời đã bị tiêu vong. Trả lời nhà báo Smith, tổng biên tập trang web Nobelprize.org, Le Clézio nói:
- Nói thực, tôi sáng tác như đi du lịch (không có thư phòng), cứ ngồi vào bàn là bắt đầu cuộc hành trình du lịch.
(còn tiếp)
Nguồn: Thiên chức của Văn học: Giải Nobel văn học từ 1901-2011. Lương Văn Hồng biên soạn. NXB Văn học & Doanh nghiệp sách Thành Nghĩa xuất bản, 2011.
www.trieuxuan.info |
