Hơn một thế kỷ nay người Hải Phòng đã quen gọi ngọn núi ở phường Phù Liễn, quận Kiến An, thành phố Hải Phòng là núi Thiên Văn, bởi trên đó có Đài thiên văn Phù Liễn.
Năm 1902, toàn quyền Đông Dương Pôn Đume theo đề nghị của Giám đốc Nông nghiệp và Thương mại M. Kapuýt, đã quyết định xây dựng “Sở khí tượng và đài quan trắc trung tâm Đông Dương”. P. Phrôxơ, Giám đốc đài thiên vănZikawei (Thượng Hải) được giao trách nhiệm và chọn địa điểm xây dựng đài trung tâm tại đỉnh núi Phù Liễn ở độ cao 116 mét so với mặt biển, ngay tại quận Kiến An, cách trung tâm Hải Phòng 8 km về phía Tây Nam. Toàn bộ công trình là một quần thể kiến trúc hiện đại, được chia thành khu làm việc trung tâm và khu biệt thự cho sinh hoạt.
Trên mặt bằng rộng 2 ha tại đỉnh núi, trung tâm đài gồm 2 toà nhà lớn. Toà chính là một tòa nhà xây bằng đá xanh dày 60 cm; mặt tiền có ba tầng quay về hướng Đông với những khuôn cửa cong chạm khắc hoa văn trang nhã, trong nhà có trụ hình khối cân xứng, sàn rộng lát đá men màu hồng ngọc hình lục lăng.
Phần giữa gồm hai tầng cấu trúc thành một hội trường trang trọng thông với hai đường hành lang được cấu tạo thành các phòng đặt máy khí tượng. Phần hậu là một tháp cao 6 tầng có cầu thang xoáy trên đỉnh tháp đặt kính kinh vĩ dùng để hiệu chỉnh giờ cho địa phương, toà nhà nhỏ hơn ở phía Bắc gồm 2 tầng, 8 phòng để làm việc và nghiên cứu khoa học.
Công trình nền móng cho cả khu đồng thời cũng là một hệ thống bể ngầm chứa nước đồ sộ chia thành nhiều ngăn sâu 6-8 mét, đủ trữ nước mưa phục vụ cho toàn đài trên đỉnh núi làm việc và sinh hoạt quanh năm. Vườn khí tượng đặt sau tháp 6 tầng, đất bằng phẳng rộng 20 mét, dài 30 mét trồng cỏ thấp, hai bên là lối đi lát bê tông. Xung quanh toàn khu vực trung tâm có tường hoa bao bọc.
Bên cạnh các công trình kiến trúc đồ sộ trên đỉnh núi, hàng trăm cây lưu niên như phượng vĩ, đa, sấu, bàng, bồ hòn, vải đã được ươm trồng tạo nên cảnh thiên nhiêu hài hoà, bốn mùa xanh tốt, tới nay cây cối trở thành đại thụ và đây cũng là bộ máy nghiên cứu khí hậu sinh học trong suốt gần một thế kỷ nay.
Ngoài kiến trúc Tây phương, còn có công trình xây cất theo kiểu dáng phương Đông cổ kính. Đó là cổng Rồng (từ quận lỵ lên núi) và cổng Phượng qua đó vào Đài trung tâm. Với kiến trúc các tầng mái cong cách điệu, trang trí hoa văn cổ và mặt nguyệt với đôi rồng hướng lên mặt trăng kiểu “lưỡng long chầu nguyệt”. Du khách qua đây có cảm giác được bước vào một cảnh sắc thiên nhiên thanh lịch, tách biệt với cát bụi trần gian...
Tới năm 1905, toàn bộ quần thể kiến trúc đồ sộ và tinh tế tại núi Phù Liễn đã hoàn thành, chứng minh tài năng lao động của bàn tay người thợ Kiến An - Hải Phòng trong những năm khởi đầu của thế kỷ XX.
Ngay từ những ngày mới thành lập, Đài Phù Liễn hàng ngày đã tổ chức thu và phát tin bằng điện tín và vô tuyến điện tới các trạm khí tượng tại Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia và các đài quốc tế trong vùng Đông Nam Á, Thái Bình Dương để lập bản đồ dự báo thời tiết, bão, gió mùa đông bắc phục vụ tàu thủy đi lại trên biển Đông, đồng thời tích luỹ số liệu nghiên cứu khí hậu nhằm góp phần mở mang đồn điền, trồng cây nhiệt đới.
Đài Phù Liễn thời đó được tự hào sánh ngang với đài khí tượng của Mỹ đặt tại Manila (Philippin), đài khí tượng của Anh tại Hồng Kông, đài Thượng Hải, Trung Quốc, đài Tôkyô Nhật Bản. Với các loại máy móc hiện đại nhất tới năm 1930, Đài Phù Liễn đã xây dựng được các ngành dự báo thời tiết, nghiên cứu khí hậu nông nghiệp, động đất, quản lý giờ...
Các bản tin thời tiết phục vụ hàng hải hàng ngày được phát bằng vô tuyến điện, điện thoại, thông báo ở cảng, ở các phòng bưu điện ven biển và phát trên các cột tín hiệu biển (Sema Phariques). Khi có bão các bản tin được phát liên tục nhiều lần trong ngày.
Từ sau ngày Hải Phòng giải phóng (13-5-1955), Nhà nước ta đã chú trọng khôi phục và phát triển hoạt động của đài Phù Liễn, khôi phục và xây dựng lại một phần các công trình kiến trúc bị tiêu thổ trong chiến tranh, trang bị nhiều chủng loại máy móc mới.
Ngày 1-8-1957, Đài chính thức mang tên Đài vật lý địa cầu Phù Liễn. Năm 1963 lập lại công tác dự báo thời tiết khu vực, năm 1970 lắp kính thiên văn quang học cỡ lớn và hiện đại nhất Đông Dương, năm 1978 xây nhà vòm thiên văn; đồng thời những năm này lập 9 trạm khí tượng, khí hậu và khí tượng nông nghiệp trực thuộc đài, trong đó xa nhất là trạm Bạch Long Vĩ.
Năm 1976, Nhà nước ta quyết định sáp nhập công tác khí tượng và thuỷ văn, Đài có thêm 10 trạm thủy văn đo mức nước lưu lượng, độ mặn và một đội khảo sát thủy văn. Đài đổi tên là Đài khí tượng thuỷ văn Phù Liễn cho tới ngày nay.
Cuối năm 2002, vào dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đài thiên văn Phù Liễn, Bảo tàng thiên văn Việt Nam được đưa vào sử dụng. Tại đây còn lưu giữ được khá nhiều văn bản, tư liệu tái hiện quá trình 100 năm hoạt động phát triển của ngành khí tượng thuỷ văn Việt Nam phục vụ công tác nghiên cứu và giáo dục truyền thống.
Đài thiên văn Phù Liễn theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết khí hậu thuỷ văn, dự báo cảnh báo kịp thời các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như: bão, áp thấp nhiệt đới, lũ... đặc biệt là cung cấp số liệu cho bản tin dự báo tổng hợp của bản tin dự báo quốc gia nhất là dự báo các cơn bão như bão số 1,6,9 năm 2009.
Năm 2002, Đài được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba, hàng năm đều được UBND thành phố Hải Phòng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Tài nguyên Môi trường tặng nhiều bằng khen, giấy khen.
Ngày 18-6-2001, UBND thành phố Hải Phòng ra quyết định 1212/QĐ-UB phê duyệt quy hoạch dự án chi tiết công viên rừng đồi thiên văn rộng 115 ha trên độ cao 35 - 116 mét. Đài thiên văn Phù Liễn và Bảo tàng thiên văn Việt Nam là một điểm nhấn quan trọng cho du khách đến với du lịch sinh thái đồi Thiên Văn - Kiến An nằm trong quần thể du lịch thung lũng Tây Sơn, núi Thiên Văn, đồi Đấu Đong, Đồi 68.
Đức Toàn
Nguồn: anninhhaiphong.vn
|
