Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội (từ năm 1946 đến năm 1954)

Năm 1946

1 - 1

- Thành lập Chính phủ Liên hiệp lâm thời. Ba vạn người dự lễ ra mắt của Chính phủ tại quảng trường Nhà hát Lớn. Chính phủ gồm 14 bộ. Nguyễn Hải Thần, Nguyễn Tường Tam, Vũ Hồng Khanh (Việt Quốc, Việt Cách) được tham gia Chính phủ.

5 - 1

- Chủ tịch Hồ Chí Minh dự mít tinh lớn ủng hộ Tổng tuyển cử tại khu Việt Nam học xá.

6 - 1

- Tổng tuyển cử đầu tiên ở Việt Nam, cũng là lần đầu tiên ở châu Á và lần đầu tiên ở các nước thuộc địa trên thế giới có một Quốc hội dân chủ, tiến bộ.

- Các cuộc bỏ phiếu tấp nập từ 7 giờ đến 10 giờ sáng, 92,4 % cử tri Thủ đô trong số 194.880 cử tri đã đi bỏ phiếu. Chủ tịch Hồ Chí Minh được bầu với số phiếu cao nhất: 98,4%. Hà Nội được bầu 6 đại biểu. Cùng ngày, Người đi thăm các phòng bỏ phiếu ở Hồ Khẩu, Hàng Bạc, Hàng Gai, Hàng Trống, Thụy Khuê, ô Đông Mác.

7 - 1

- Khai giảng trường Cán bộ tự vệ Hồ Chí Minh ở 2F Quang Trung. Chủ tịch Hồ Chí Minh tới dự.

12 - 1

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự cuộc mít tinh chào mừng thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử và 6 đại biểu của Hà Nội trúng cử vào Quốc hội khóa 1 tại khu Việt Nam học xá.

31 - 1

- Chính phủ ra sắc lệnh phát hành tiền Việt Nam thay cho giấy bạc Ngân hàng Đông Dương.

Tháng giêng

- Thành lập Trung ương quân ủy.

1 - 2 (30 Tết Bính Tuất)

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm và chúc tết gia đình một đại đội trưởng tự vệ ở phố Cửa Nam, một gia đình lao động ở ngõ Hàng Đũa (nay là phố Ngô Sĩ Liên), một viên chức nghèo ở phố Hàng Lọng.

- Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm đền Ngọc Sơn vào lúc giao thừa. Người gửi thư chúc Tết chiến sĩ và đồng bào nhân dịp năm mới.

2 - 2 (1 Tết)

- Bác Hồ vui Tết với các cháu thiếu nhi tại Ấu Trĩ viên (nay là Cung Thiếu nhi Hà Nội). Người dự bữa cơm mừng xuân với các chiến sĩ bảo vệ Bắc Bộ phủ.

3 - 2 (2 Tết)

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Hội chợ, mở tại chùa Láng, xã Yên Lãng (nay thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa) nhân dịp Tết để lấy tiền ủng hộ Nam Bộ kháng chiến.

20 - 2

- Bọn phản cách mạng tổ chức biểu tình từ phố Quán Thánh ra hồ Gươm có quân Tưởng đi hộ vệ, chống Chính phủ ta, bị quần chúng phá tan.

2 - 3

- Quốc hội khóa I họp kỳ thứ nhất. Quốc hội công nhận Chính phủ Liên hiệp kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập có 10 bộ. Cụ Hồ Chí Minh được bầu làm làm Chủ tịch nước kiêm Thủ tướng Chính phủ. Cụ Bùi Bằng Đoàn làm Trưởng ban và cụ Tôn Đức Thắng là Phó trưởng ban thường trực Quốc hội. Quốc hội đã bầu Ban Thường trực Quốc hội, Ban dự thảo Hiến pháp, kháng chiến ủy viên hội và đoàn cố vấn tối cao. Theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quốc hội thông qua việc mở rộng thêm 70 ghế trong Quốc hội và một số ghế trong Chính phủ cho Việt Quốc và Việt Cách.

6 - 3

- Hiệp định sơ bộ Việt - Pháp được ký tại số nhà 38 phố Lý Thái Tổ, Hà Nội, nhằm hòa hoãn với Pháp để gạt 18 vạn quân Tưởng ra khỏi nước ta. Nội dung chủ yếu của Hiệp định sơ bộ là:

+ Nước Pháp công nhận nước Cộng hòa dân chủ Việt Nam là một nước tự do, có 3 Kỳ, ở trong Liên bang Đông Dương và khối Liên hiệp Pháp.

+ Nước Việt Nam thỏa thuận để quân đội Pháp vào thay quân đội Tàu, hạn quân Pháp ở Đông Dương không quá 5 năm.

+ Hai bên đình chiến để mở cuộc đàm phán chính thức, trong khi đàm phán quân 2 bên đóng ở đâu vẫn cứ đóng đấy.

7 - 3

- Mít tinh của 10 vạn nhân dân Thủ đô tại quảng trường Nhà hát Lớn nhân việc ký Hiệp định sơ bộ Việt - Pháp. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với đồng bào “Tôi, Hồ Chí Minh, suốt đời đã cùng đồng bào chiến đấu cho độc lập của Tổ Quốc. Tôi thà chết chứ không bao giờ bán nước”.

10 - 3

- Bầu cử Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội lần đầu tiên.

11 - 3

- Do phía Pháp không chịu thi hành đúng Hiệp định sơ bộ Việt - Pháp, nhân dân ta phẫn uất, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi đồng bào bình tĩnh, sẵn sàng chờ lệnh Chính phủ.

18 - 3

- 1.200 quân Pháp bắt đầu vào đóng tại Hà Nội theo Hiệp định sơ bộ 6 - 3. Phái đoàn hữu nghị của chính phủ ta lên đường đi Trùng Khánh, cố vấn Vĩnh Thụy (Bảo Đại) cùng đi, sau đó Bảo Đại bỏ trốn, không trở về nước nữa.

29 - 3

- Nửa ngày bất hợp tác với giặc Pháp. Nhân dân Hà Nội biểu tình thị uy phản đối việc chúng chiếm đóng trái phép Nha Tài chính Việt Nam (nay là trụ sở Bộ Ngoại giao) ngày 27 - 3, phản đối âm mưu cắt Nam Bộ ra khỏi Việt Nam. Đòi mở ngay cuộc đàm phán chính thức.

11 - 4

- Giỗ tổ Hùng Vương tổ chức tại Việt Nam học xá. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tới dự.

13 - 4

- Chủ tịch Hồ Chí Minh tới thăm một lớp học bình dân buổi tối của khu 21, trường Hoài Đức, phố Hàng Trống.

16 - 4

- Tiễn đưa phái đoàn Quốc hội ta do đồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu sang thăm Quốc hội và nhân dân Pháp, rời Hà Nội.

- Chính thức thành lập ngành Quân y Việt Nam.

25 - 4

- Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm thị xã Sơn Tây.

29 - 4

- Ban hành sắc lệnh quy định công nhân được hưởng lương ngày nghỉ lễ Quốc tế Lao động 1 - 5. Lần đầu tiên ngày 1 - 5 được công nhận là ngày hội chính thức của những người lao động Việt Nam.

1 - 5

- Mít tinh lớn lần đầu tiên kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động sau cách mạng với gần 20 vạn người dự ở Việt Nam học xá.

2 - 5

- Pháp bắt giam 15 anh em công nhân ở trong thành, 2000 thợ làm với chúng lập tức đình công. Ngày 18 - 5 chúng phải thả tất cả.

22 - 5

- Toàn thành phố đóng đủ “đảm phụ quốc phòng” trong 2 ngày 21 và 22 - 5.

25 - 5

- Hội nghị toàn quốc Việt Nam công nhân cứu quốc hội họp tại Hà Nội, quyết định thành lập Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và gia nhập Liên hiệp Công đoàn thế giới.

26 - 5

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đốt lửa truyền thống khai mạc dạ hội của thanh niên Hà Nội. Cùng ngày, người tới thăm khóa đầu tiên của trường võ bị Trần Quốc Tuấn tại Sơn Tây.

28 - 5

- Thành lập Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (gọi tắt là Liên Việt) tại Hà Nội. Chủ tịch Hồ Chí Minh được bầu làm Chủ tịch danh dự. Ban chấp hành Hội do cụ Huỳnh Thúc Kháng làm Chủ tịch, cụ Tôn Đức Thắng làm Phó chủ tịch.

30 - 5

- Hơn 5 vạn người đến quảng trường Việt Nam Học xá tiễn đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm nước Pháp với danh nghĩa là thượng khách.

31 - 5

- Chủ tịch Hồ Chí Minh dời sân bay Gia Lâm sang Pháp.

Tháng 5

- Hà Nội chính thức chia lại làm 17 khu phố nội thành và 5 khu hành chính ngoại thành (xem thêm ngày 21 - 12 - 1945) là Làng Bạc, Đại La, Đống Đa, Đồ Thám, Mê Linh.

16 - 6

- Bầu cử Ủy ban Hành chính 17 khu phố.

25 - 6

- Thực dân Pháp đóng chiếm trái phép phủ Toàn quyền cũ ở Hà Nội.

27 - 6

- Ngày tổng bãi công, bãi chợ, bãi học phản đối thực dân Pháp.

29 - 6

- Đơn vị pháo binh đầu tiên của Vệ quốc đoàn thành lập tại Hà Nội.

30 - 6

- Bầu cử Ủy ban hành chính các xã ngoại thành.

Tháng 6

- Quân Tưởng Giới Thạch phải rút hết khỏi Hà Nội.

12 - 7

- Quét sạch bọn phản động Việt Nam quốc dân Đảng ở Hà Nội. Phá tan các sào huyệt của chúng chuyên đi bắt cóc, tống tiền, in bạc giả, giết người… ở số 7 phố Ôn Như Hầu (nay là phố Nguyễn Gia Thiều), Hàng Bún, Quán Thánh, Hàng Đẫy, Hàng Than… Bao vây và khám trụ sở Việt Nam quốc dân Đảng ở số nhà 132 phố Đuy-vi-nhô (nay là phố Bùi Thị Xuân).

22 - 7

- Thành lập Đảng Xã hội Việt Nam, tập hợp những người trí thức yêu nước.

31 - 7

- Thành lập Liên hiệp Công đoàn Hà Nội.

19 - 8

- Hội Văn hóa Cứu quốc xuất bản tại Hà Nội lần đầu tập thơ  “Từ ấy” của Tố Hữu.

25 - 8

- Thống nhất đội tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu và đội tự vệ thành đội Thanh niên tự vệ Hà Nội.

Cuối tháng 8

- Thanh toán xong nạn mù chữ ở Thủ đô.

Đầu tháng 10

- Thành lập Hội mùa đông binh sĩ của Hà Nội.

19 - 10

- Hội nghị Quân sự toàn quốc của Đảng nhận định “Không sớm thì muộn, Pháp sẽ đánh mình và mình cũng nhất định phải đánh Pháp”.

20 - 10

- Kỷ niệm thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tại Nhà hát Lớn Hà Nội.

21 - 10

- Sau khi ký Tạm ước Việt - Pháp 14 - 9 - 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từ Pháp trở về Hà Nội trên chiến hạm Đuy-mông Đuyếc-vin, rời Pháp ngày 18 - 9. Người về tới Hải Phòng ngày 20 - 10. Từ đó, Người đáp xe lửa đặc biệt về tới ga Hà Nội lúc 15 giờ 30.

28 - 10 đến 9 - 11

- Quốc hội khóa I khai mạc kỳ họp thứ hai. Bọn phản động Việt Quốc, Việt Cách bị đuổi ra khỏi Chính phủ. Chính phủ mới gồm 12 bộ. Tại phiên họp ngày 8 - 11, Quốc hội thông qua Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

17 - 11

- Chỉ trong 2 ngày (16 và 17 - 11) nhân dân Thủ đô đã quyên góp được trên 30 vạn đồng và một số lớn bông, len đủ làm 50.000 áo trấn thủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi chiếc áo len của Người để bán đấu giá lấy tiền góp vào quỹ “Mùa đông binh sĩ”.

21 - 11

- Khai giảng lớp Quân y đầu tiên ở trường Quân y, phố Y-ec-xanh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Võ Nguyên Giáp đã tới dự.

23 - 11

- Quốc hội quyết định dùng tiền Việt Nam trong cả nước.

24 - 11

- Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm thôn Phú Gia, xã Phú Thượng (Từ Liêm).

- Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Hà Nội. Trong lời khai mạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tôi mong muốn chúng ta đem văn hóa lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập tự cường và tự chủ…”

26 - 11 đến 3 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh về ở và làm việc tại làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức.

Tháng 11

- Thành lập Ủy ban Bảo vệ, Ban Chỉ huy và Đảng ủy Mặt trận Hà Nội. Đồng chí Nguyễn Văn Trân làm bí thư đảng ủy Mặt trận Hà Nội kiêm chủ tịch Ủy ban Bảo vệ Thành phố. Đồng chí Vương Thừa Vũ làm Trưởng ban Chỉ huy Mặt trận Hà Nội. Hà Nội lúc này có 5 tiểu đoàn Vệ quốc quân và 9.000 tự vệ chiến đấu, tự vệ thành (trước gọi là Việt Dũng đoàn).

- Cả nước chia thành 12 khu hành chính và quân sự. Hà Nội là khu XI đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương. Nội thành chia chia làm 3 Liên khu phố. Liên khu I ở giữa và ở phía đông bắc thành phố, Liên khu II ở phía nam và Liên khu III ở phía tây. Ngoại thành vẫn giữ nguyên 5 khu hành chính (5 - 46).

2 - 12

- Bọn Tây “mũ đỏ” phá phòng Thông tin phố Tràng Tiền. Chiều hôm sau, 3 - 12, chúng lại phá lần nữa.

3 - 12 đến 20 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh về ở và làm việc ở làng Vạn Phúc (huyện Hoài Đức, nay là quận Hà Đông). Tại đây, Bác đã họp với thường vụ trung ương Đảng quyết định phát động toàn quốc kháng chiến và viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.

7 - 12

- Quân Pháp tự tiện chiếm đóng ngân hàng Pháp - Hoa (nay là trụ sở Bộ Ngoại thương) phố Tràng Tiền. Giăng Sanh-tơ-ni (Jean sainteny), đại diện Pháp tuyên bố: “Đã đến lúc giải quyết thời cuộc bằng quân sự”.

8 - 12

- Thành bộ Việt Minh kêu gọi nhân dân Thủ đô bình tĩnh và chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu.

13 - 12

- Hội nghị các khu trưởng họp tại Hà Đông quán triệt nhận định của Trung ương Đảng về tình hình phản động Pháp đẩy ta vào chiến tranh.

16 - 12

- Thành lập đội cảm tử quân Hà Nội: Khắp nơi treo khẩu hiệu: “Thà chết không trở lại đời nô lệ”.

- Tại khu Đống Đa (ngoại thành), Bộ Tổng chỉ huy nghe Ban Chỉ huy Mặt trận Hà Nội báo cáo lần cuối cùng về tình hình chuẩn bị chiến đấu.

17 - 12

- Quân Pháp gây hấn ở các phố: Lò Đúc, Trúc Bạch, Cửa Bắc, Hàng Đậu, đầu cầu Long Biên. Riêng ở Hàng Bún, Yên Ninh chúng dã man tàn sát 50 người dân, bắt đi 15 phụ nữ. Máy bay thám thính của Pháp bay trên bầu trời Hà Nội.

18 và 19 - 12

- Thường vụ Trung ương Đảng họp mở rộng tại làng Vạn Phúc (Hà Đông) quyết định phát động toàn quốc kháng chiến.

18 - 12

- Lính Pháp bao vây trụ sở công an Hàng Đậu, chiếm trụ sở Bộ Tài chính và Bộ Giao thông công chính. Đêm, chúng hạ tối hậu thư đòi tước vũ khí tự vệ và đòi chiếm Sở Công an Hà Nội.

- Thanh niên tự vệ thành họp quyết nghị.: “Sẵn sàng đợi lệnh, thề sống chết với Thủ đô”.

19 -12

- Buổi trưa, Ban thường vụ Trung ương Đảng điện cho các mặt trận, các chiến khu: “Tất cả hãy sẵn sàng”!

- 20 giờ, công nhân nhà máy điện Yên Phụ được lệnh phá máy. Đèn điện phụt tắt. 20 giờ 3 phút, pháo đài Láng nổ súng mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc. Pháo lớn của ta từ Xuân Canh, Xuân Tảo, Đào Xuyên đồng thời bắn vào các trại lính Pháp. Hà Nội vùng đứng lên.

- 22 giờ, mệnh lệnh tác chiến của đồng chí Võ Nguyên Giáp đến tay các đơn vị tự vệ và Vệ quốc đoàn.

- Ủy ban Bảo vệ Hà Nội trở thành Ủy ban Kháng chiến Hà Nội. Đồng chí Nguyễn Văn Trân, bí thư thành ủy, làm chủ tịch ủy ban.

20 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi toàn quốc kháng chiến: “Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Lời kêu gọi được Người viết ở làng Vạn Phúc (Hà Đông).

- Tấn công giặc Pháp ở vị trí nhà Đê-lê-vô (Déléveaux) đầu phố Cát Linh.

- Quân Pháp tấn công Bắc Bộ phủ (nay là nhà khách Chính phủ). Đại đội Vệ quốc đoàn ở đây cùng với 20 công nhân Sở Bưu điện đã chống trả quyết liệt. Chính trị viên Lê Gia Đỉnh, người ở lại cuối cùng đã anh dũng hy sinh cùng với quả bom lớn cho nổ chôn vùi quân giặc. Kết quả: Trong trận này 150 tên Pháp bị giết, 4 xe tăng bị phá.

- Máy bay Pháp ném bom pháo đài Láng, một máy bay trinh sát địch bị quân ta dùng 2 khẩu súng 76,2 mm từ pháo đài Láng bắn lên, bốc cháy, rơi xuống phố Hàng Bột.

21 - 12

- Bộ đội ngoại thành bắn rơi 2 máy bay địch.

- Máy bay giặc Pháp ném bom dọc phố Hàng Bài, mở đường cho bộ binh của chúng đánh trại Vệ quốc đoàn trung ương.

- Pháp nống ra đê Yên Phụ và Khu Nhà Tiền bị quân ta đẩy lui.

22 - 12

- Ban Thường vụ trung ương Đảng ra chỉ thị Toàn dân kháng chiến.

- Báo “Thủ đô” cơ quan tuyên truyền của Ủy ban kháng chiến khu 11 ra số đầu.

23 - 12

- Tấn công vị trí Lò Lợn (Lương Yên) của giặc Pháp, diệt 15 tên giặc.

24 - 12

- Quân Pháp tiến theo đường Hàng Bột (nay là phố Tôn Đức Thắng) định xuống Ô Chợ Dừa bị quân ta chặn đánh phải rút lui.

26 - 12

- Xe tăng, xe bọc thép của Pháp mở đường xuống Ô Cầu Dền bị tiểu đội trưởng Đê dùng súng Ba-dô-ca đốt cháy một xe tăng.

30 - 12

- 600 quân giặc với 50 xe cơ giới, được máy bay yểm trợ, lại mở đường Hàng Bột xuống Ô Chợ Dừa nhưng sau 5 giờ chiến đấu vẫn không đi đến được cửa Ô.

Từ cuối tháng 12

- Cuộc kháng chiến của quân và dân Thủ đô tập trung vào Liên khu I, địa bàn lúc này gồm: phía bắc: Hàng Đậu; phía tây: Phùng Hưng; phía nam: Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ, Hàng Thùng; phía đông: từ gầm cầu Long Biên đến phố Lò Sũ. Lực lượng vũ trang của Liên khu gồm 2 đại đội Vệ quốc đoàn, 1 trung đội tự vệ chiến đấu và hơn 2000 tự vệ thành và công an xung phong; chi bộ Đảng có 32 đồng chí. Ngoài ra, có 4 vạn dân (cả ngoại kiều) chưa kịp tản cư.

- Ngoài bãi sông Hồng có đại đội Hồng Hà gồm 100 người là tự vệ các làng Phúc Xá, Tân Lập, Nghĩa An, Nghĩa Dũng. Tiểu đội nữ giao thông Lãng Bạc giữ liên lạc với hậu phương.

Năm 1947

3 - 1

- Trận Lương Yên, chặn đánh quân Pháp có cơ giới, không cho chúng từ Lò Lợn mở đường ra Vĩnh Tuy. Chặn đánh cuộc tấn công của địch lên phía Bắc ở Yên Phụ, Đội Cấn.

4 - 1

- Trận chiến đấu chống địch bao vây ở Trung Phụng, Trung Tự, Mỹ Đức (quanh ngõ chợ Khâm Thiên).

6 - 1

- Thống nhất các lực lượng tự vệ, công an, Vệ quốc quân ở Liên khu I lập thành trung đoàn liên khu I. Các đơn vị vệ quốc quân và tự vệ chiến đấu ở các cửa ô được tổ chức thành hai quân đoàn 48 và 52.

7  - 1

- Chặn đánh địch ở Giảng Võ.

13 - 1 đến 2 - 2

- Trên đường lên Việt Bắc lãnh đạo cuộc trường kỳ kháng chiến chống Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng chân ở lại xóm Lai Cài, xã Cần Kiệm, huyện Thạch Thất 19 ngày.

14 - 1

- Trung đoàn liên khu I làm lễ tuyên thệ ở rạp Tố Như (nay là rạp Chuông Vàng, phố Hàng Bạc). Ngày này trở thành ngày truyền thống “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” của lực lượng vũ trang thủ đô.

- Ra đời tờ báo “Chiến thắng” của Uỷ ban kháng chiến Liên khu I.

15 - 1

- Hai bên ngừng súng để đồng bào và ngoại kiều tản cư. 10.000 người đã ra khỏi thành phố. Ta chủ trương chỉ để lại 500 người, nhưng nhiều anh chị em không chịu ra. Cuối cùng ở Liên khu I còn 1200 người, trong đó có 200 phụ nữ và 100 thiếu niên liên lạc “Vệ út”.

19 - 1

- Hội nghị Quân sự toàn quốc lần I tặng Trung đoàn Liên khu I danh hiệu “Trung đoàn thủ đô”. Cùng thời gian này Ban thường vụ Quốc hội tặng trung đoàn 48 danh hiệu “Trung đoàn Thăng Long”.

21 - 1 (30 Tết)

- Một tổ cảm tử bơi ra giữa hồ Hoàn Kiếm cắm quốc kỳ lên tháp Rùa chào mừng xuân Đinh Hợi vào giữa đêm giao thừa.

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc lời chúc Tết đồng bào cả nước trên đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam đặt tại chùa Trầm (xã Phụng Châu, nay thuộc huyện Chương Mỹ):

Chúc năm mới Đinh Hợi (1947)

Cờ đỏ sao vàng tung bay trước gió.

Tiếng kèn kháng chiến vang dậy non sông

Toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến

Chí ta đã quyết, lòng ta đã đồng.

Tiến lên chiến sĩ! Tiến lên đồng bào!

Sức ta đã mạnh, người ta đã đông

Trường kỳ kháng chiến, nhất định thắng lợi.

Thống nhất độc lập nhất định thành công.

22 - 1 (Mồng 1 Tết)

- Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô họp mặt đầu năm với các đại biểu ngoại kiều ở Liên khu I tại số nhà 85 Hàng Chiếu.

23 - 1

- Pháp huy động hai tiểu đoàn bộ binh có 34 xe tăng và xe bọc thép tấn công khu nhà tiền (nay là khu vực Công ty in Tiến Bộ ở 175 phố Nguyễn Thái Học). Quân ta chặn đứng địch giữa rạp Tam Kỳ và chợ Kim Mã.

25 - 1

- Pháo binh ta bắn cháy hai máy bay Spit - phai của Pháp đi oanh tạc trở về Gia Lâm.

- Pháp chiếm được Nhật Tân.

27 - 1

- Chủ tịch Hồ Chí Minh từ xã Cần Kiệm, huyện Thạch Thất gửi thư cho các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô: “Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại. Cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau”.

Tháng Giêng

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư chia buồn cùng gia đình liệt sĩ Vũ Văn Thành, tự vệ thành Hà Nội.

6 - 2

- Pháp mở đầu cuộc tổng công kích vào Liên khu I. 5giờ30, xe tăng địch từ phía bờ sông tiến đánh quân ta ở vị trí nhà Xô-va (Sauvage) (nay là trường Nguyễn Huệ, phố Trần Quang Khải). Cuộc chiến đấu kéo dài tới 10giờ, ta chỉ còn một chiến sĩ bị thương ra thoát. Nhưng, Ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô đã cho tập kích, chiếm lại ngay vị trí quan trọng này sau 15phút chiến đấu.

7 - 2

- Chống trả cuộc tấn công của địch vào Trường Ke (Quai Clémenceau) (nay là trường Trần Nhật Duật)

- Địch tấn công khu Hàng Thiếc, dùng súng lớn bắn đổ sập nhiều nhà. Đến 2giờ chiều, mỗi bên chiếm giữ một bên phố. Hàng trăm tên Pháp bỏ mạng tại đây.

11 đến 13 - 2

- Máy bay Pháp ném bom khu vực Hàng Đường, Đồng Xuân.

14 - 2

- Ngay từ sáng, giặc Pháp mở cuộc tấn công vào khu Đồng Xuân. Ta với địch quần nhau giữa chợ Đồng Xuân, trên các phản xi măng của Hàng Thịt, trên các mái nhà của phố Hàng Mã. Ngay từ giờ đầu, địch đã chết 80 tên. Đến chiều, lực lượng ta yếu dần, hết đạn, phải rút khỏi chợ. 14giờ, giặc mới chiếm được.

16 - 2

- Tại Đông Thành, đồng chí Bạch Ngọc Liễn và đơn vị dùng súng trường và súng liên thanh bắn rơi một máy bay khu trục của Pháp trên bầu trời Hà Nội. Đây là máy bay địch đầu tiên bị hạ bằng súng bộ binh.

Giữa tháng Hai

- Thành lập đội thiếu niên trinh sát thành Hoàng Diệu gồm 23 em tại đình Huỳnh Cung, xã Tam Hiệp, Thanh Trì

17 - 2

- Cuộc rút lui kì diệu của Trung đoàn thủ đô ra khỏi Hà Nội bắt đầu lúc 19giờ, vượt qua gầm cầu Long Biên, lên Nghi Tàm. Người chiến sĩ cuối cùng rút khỏi Hà Nội lúc 24giờ. 20 chiếc thuyền từ tả ngạn vượt sông Hồng sang đón quân ta. 3giờ sáng ngày 18 tháng 2, đại bộ phận Trung đoàn đã đến đất tự do ở Phúc Yên. Sau 60 ngày đêm chiến đấu anh dũng, Trung đoàn thủ đô đã tiêu diệt gần 2000 địch, hoàn thành nhiệm vụ tiêu hao lực lượng địch và giam chân chúng ở Hà Nội.

18 - 2

- Địch lồng lộn huy động quân đuổi theo Trung đoàn thủ đô. Một tiểu đội 7 người của đại đội Hồng Hà (tự vệ các làng Phúc Xá, Tân Lập, Nghĩa An, Nghĩa Dũng) do đồng chí Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy, làm nhiệm vụ yểm hộ Trung đoàn thủ đô sang sông, đã chặn đánh địch ở bãi Giữa, diệt 17 tên giặc. Toàn  tiểu đội đã hi sinh anh dũng.

22 - 2

- Trung đoàn thủ đô chuyển quân qua sông về Thượng Hội (Gối - Đan Phượng)

2 - 3

- Giặc Pháp tiến công về phía Tây Hà Nội, đánh chiếm thị xã Hà Đông.

21 - 3 đến 6 - 4

- Địch tiến công lớn ở phía Nam thành phố, đánh chiếm Vân Đình, Phủ Lý, chợ Bến, Miếu Môn.

27 - 3

- Trận chống càn ở thôn Cự Đà (Hà Đông) của một tiểu đội du kích thủ đô chống 200 tên địch suốt 1 ngày, diệt 57 tên. Chỉ huy trận đánh là Vũ Văn Sự được anh em tặng danh hiệu “Hùm xám Cự Đà”.

2 - 4

- Một trung đội du kích thủ đô phục kích trên đê Sấu Giá (Hoài Đức) chặn đánh một cánh quân địch, diệt 50 tên, giải thoát hàng trăm đồng bào và nhiều trâu bò bị giặc bắt.

19 - 5

- Du kích quân khu 5 tập kích tiêu diệt bốt Mậu Lương, Đa Sĩ (Hà Đông), giết và bắt sống 24 tên địch.

25 - 5

- Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi đồng bào cả nước: “Mỗi công dân phải là một chiến sĩ. Mỗi làng phải là một chiến hào” .

- Trương Đình Tri, một tên phản động Quốc dân đảng theo Pháp đứng ra lập Hội đồng an dân Bắc Việt.

29 - 7

- Địch chiếm đóng thị trấn Phùng (Đan Phượng).

20 - 9

- Thành lập Thành đội Bộ dân quân Hà Nội.

Tháng Chín

- Khu XI (lúc này gồm: Hà Nội, Hà Đông, Sơn Tây) quyết định tách Hà Nội riêng ra gồm nội thành cộng ba quận ngoại thành(quận 4 gồm hai khu: Đại La và Lãng Bạc cũ, quận 5 tức khu Đống Đa, quận 6 gồm 2 khu Đề Thám và Mê Linh cũ) cùng với 4 huyện: Hoài Đức, Đan Phượng, Thanh Oai, Thanh Trì, nằm trong 3 liên quận huyện. Liên quận - huyện IV: quận 4, Hoài Đức, Đan Phượng. Liên quận - huyện V: quận 5, Thanh Oai. Liên quận huyện VI: quận 6, Thanh Trì.

10 - 10

- Công an Hà Nội trừng trị tên Trương Đình Tri, tổng trấn Bắc Việt ở phố Cổng Đục.

- Địch tấn công lên Việt Bắc. Một cánh quân đánh lên Sơn Tây bị du kích quận 4 chặn đánh tại Phú Lễ, Cần Kiệm (Thạch Thất) diệt 82 tên.

13 - 10

- Thành lập Ban vận động Liên Việt Hà Nội.

Tháng Mười

- Hợp nhất Uỷ ban Kháng chiến và Uỷ ban Hành chính thành Uỷ ban Kháng chiến - Hành chính Hà Nội.

- Thành lập Ty Thông tin Hà Nội.

13 - 11

- Tổ chức trận tổng phá tề ở các xã ngoại thành phía Nam Hà Nội.

22 - 12

- Toán quân Pháp bị thất bại sau chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947) kéo qua cầu Đuống về Hà Nội.

26 - 12

- Khu uỷ XI ra nghị quyết phá kế hoạch lập phòng tuyến bảo vệ Hà Nội của địch.

Năm 1948

Tháng Hai

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đoàn 29 (Trung đoàn Thủ đô) cảm ơn Đoàn đã gửi chiến lợi phẩm biếu Người .

Tháng Ba

- Địch chia nội thành thành 36 khu phố, đặt các trưởng khu, dưới có trưởng phố. Ngoại thành tổ chức thành Đại lý Hoàn Long gồm năm quận hành chính, 136 làng. Thị trưởng bù nhìn đầu tiên là Bùi Văn Quý, một sĩ quan quân y trong quân đội nguỵ Số dân nội thành lúc này là 15 vạn người.

- Hội nghị cán bộ Đảng bộ Hà Nội họp đề ra chủ trương: Phát triển cơ sở Đảng, dùng ngoại thành làm bàn đạp tấn công nội thành, phát động phong trào du kích chiến tranh làm thất bại kế hoạch lập phòng tuyến bao vây của địch.

30 - 5

- Đột kích sân bay Gia Lâm, phá hỏng 2 máy bay địch

Tháng Năm

- Theo chỉ thị của Liên khu uỷ khu III: Hà Nội sáp nhập với Hà Đông thành Liên tỉnh Lưỡng Hà. Hà Nội chia làm hai huyện Trấn Tây và Trấn Nam (gồm nội thành và ba quận ngoại thành).

- Địch thành lập chính phủ bù nhìn toàn quốc tại Hà Nội.

6 - 7

- Du kích quận 5 đánh bốt nhà dầu Sen (shell) ở đầu phố khâm Thiên, bắn vào sở Hoả Xa, phố Ha-le (nay là đoạn giữa phố Nguyễn Du) và đồn công an quận III của địch.

Tháng Bảy

- Thành lập đội biệt động Hà Nội.

5 - 8

- Quân ta đánh vị trí Yên Thái, đánh đắm một ca nô địch.

25 - 8

- Dân quân ngoại thành phối hợp với Vệ quốc quân tấn công các vị trí địch ở Nhật Tân, Yên Thái, Cầu Giấy, Thành Hà Nội, trường Yên Phụ, nhà máy đèn, nhà máy nước, bắn súng cối vào phi trường Bạch Mai, nhà Tiền: đánh chìm một ca nô địch ở Hồ Tây.

28 - 8

- Đánh mìn phá một xe bọc thép từ Sơn Tây về Hà Nội, cách bốt Cầu Giấy 1,2km.

Tháng 9 - 10

- Địch mở liên tiếp 33 trận càn quét ở miền tây nam Hà Nội, tàn sát hơn 100 đồng bào ở làng Yên Mỹ, triệt hạ làng Khương Trung, đốt cháy làng Thanh Trì, Kim Lũ.

1 - 10

- Hà Nội tách khỏi tỉnh Lưỡng Hà thành khu đặc biệt do Liên khu ủy Liên khu III phụ trách.

3 - 11

- Quân ta đột kích cầu Đuống, đột nhập sân bay Gia Lâm, phá 6 đầu máy ô tô, đốt 66.000 lít xăng dầu.

8 - 11

- Du kích xã Hữu Hưng (gồm Đại Mỗ và Tây Mỗ) và khu Phú Đô tiêu diệt đồn Đại Mỗ của địch (ở Hà Đông - nay thuộc huyện Từ Liêm) mở đầu đánh thắng chiến dịch thu đông của địch.

15 - 11

- Tấn công địch diệt bốt Bến Tre (Tương Mai), Cầu Vọng, phá huỷ một quãng cầu Long Biên và bốt điện Chợ Dừa.

20 - 11

- Thành lập Ban chấp hành Đảng bộ Hà Nội.

Tháng 11

- 52 công nhân xưởng Stai nghỉ việc, phản đối chủ đuổi một công nhân.

4 - 12

- Đốt 36 000 lít xăng  ở kho Cầu Đất

 23 - 12

- Phá xe điện trên đường Bưởi

Từ 23 - 12 - 1948 đến 6 - 1 - 1949

-  Ta mở chiến dịch phá tề, phá được 25 hội tề, bắt 83 tên tay sai giặc đưa ra vùng tự do.

27 - 12

- Bắn phá nhà máy đèn, nhà máy nước.

Năm 1949

Tháng 1

- Công nhân nhà máy A-vi-a đấu tranh đòi tăng lương

Từ tháng 1 đến tháng 4

- Địch mở 512 trận càn quét lớn nhỏ ở ngoại thành.

Tháng 2

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đội du kích thủ đô: “Hà Nội là quả tim quân sự, chính trị, kinh tế của địch, du kích và Vệ quốc quân cần phải thường quấy rối quả tim của địch cho đến ngày ta tổng phản công…”

- Tách hai huyện Trấn Tây và Trấn Nam thành: Liên khu phố I và Liên khu phố II ở nội thành, quận IV và quận VI ở ngoại thành (sau lại chia làm ba quận: IV, V, VI).

27 - 3

- Du kích Nam Dư Hạ (Lĩnh Nam - Thanh Trì) được Chính phủ tặng Huân chương Quân công hạng ba về thành tích diệt địch

1 - 5

- Công nhân lái xe nhà máy bia rải truyền đơn.

Tháng Năm

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào Hà Nội: “Đồng bào Hà Nội đang nêu gương dũng cảm cho toàn quốc. Ngày nay chịu đựng càng nhiều, mai sau kết quả càng to”.

- Thành lập Ban chỉ huy Mặt trận Hà Nội, lấy tiểu đoàn 108 làm tiểu đoàn bộ đội chủ lực Hà Nội.

1 -  6

- Trung ương Đảng chỉ thị đặc biệt cho Đảng bộ Hà Nội về nhiệm vụ chuẩn bị chiến trường thủ đô cho Tổng phản công.

17 - 6

- Công nhân nhà máy in Văn Hồng Thịnh (Hàng Bông) đòi tăng lương.

Tháng Sáu

- Thành uỷ Hà Nội chuyển hai liên khu phố thành quận I và quận II.

Tháng Bảy

- Bảo Đại đến Hà Nội lần thứ nhất, sau khi ký hiệp ước bán nước cho Pháp ngày 8 tháng 3 năm 1949 tại Paris.

12 - 7

- Đốt cháy phòng thông tin Bờ Hồ , đốt và phá hầu hết các cổng chào đón Bảo Đại. Cắm cờ đỏ sao vàng ở Tháp Rùa làm Bảo Đại phải cút ngay khỏi Hà Nội, không dám ở lâu như kế hoạch đã định.

27 - 7

- Bắn súng lớn vào trường bay Bạch Mai làm hư hỏng hai máy bay Đa-cô-ta (Dakota).

18 - 8

- Quân Pháp mở chiến dịch đánh Phúc Yên.

30 - 8

- Chôn mìn ở trường bắn Tương Mai, giết 25 tên địch.

2 - 9

- Công nhân sở xe điện Thuỵ Khuê đòi chủ tăng lương tháng lên 500 đồng.

15 đến 18 - 9

- Thành uỷ triệu tập Hội nghị Cán bộ dân vận toàn thành.

Tháng Mười Một

- Một phái đoàn quân sự Mỹ đến Hà Nội.

- Đảng Đại Việt quốc dân có xu hướng thân Mỹ ra đời (cầm đầu là các tên Lê Thăng, Đặng Văn Sung, Phan Huy Quát, Vũ Đình Lý… ) và nhảy lên vũ đài chính trị làm tay sai cho giặc.

- Ta sáp nhập ba quận IV, V, VI thành quận ngoại thành gồm 34 liên xã mới, hai quận I, II thành quận nội thành gồm 17 khu phố.

25 - 11 đến 7 - 12

- Học sinh Hà Nội bãi khoá phản đối giặc Pháp khủng bố học sinh. Phong trào khởi đầu tư trường Chu Văn An.

Cuối năm 1949

- Thành lập Đoàn thanh niên kháng chiến Lạc Long. Những hoạt động đầu tiên phá tiệm nhảy ga (bar de la gare) của sĩ quan Pháp, câu lạc bộ sĩ quan Pháp và năm toa xe điện.

Từ 1949

- Hàng loạt báo chí bí mật được xuất bản và phát hành ở Hà Nội. Nội san “Tiền phong” của Đảng bộ, “Cứu quốc Thủ đô” của Mặt trận Việt Minh - Liên Việt, “Quân Thủ đô” của Ban chỉ huy Mặt trận Hà Nội, “Công an hồ Gươm” của công an, “Quăng Súng” và “Non à la guerre” của Ban Địch vận, tập san “Tuyên huấn” của Ty Thông tin, “Tiến lên” của Quận uỷ nội thành, “Nhựa sống” của học sinh kháng chiến, “Lao động” của Ban Công vận…

Năm 1950

13 - 1 đến 20 - 1

- Bãi khoá của học sinh, sinh viên Hà Nội tỏ tình đoàn kết với các bạn học sinh Sài Gòn xuống đường phản đối chính quyền bù nhìn Nam phần đàn áp học sinh và giết hại anh Trần Văn Ơn ngày 9 tháng 1 ở Sài Gòn. Sáng 20 tháng 1 tại chùa Quán Sứ, tổ chức lễ cầu hồn cho học sinh bị địch sát hại.

17 - 1

- Trừng trị tên đầu sỏ Đại Việt Đặng Trần Học, Phó Giám đốc Công an Bắc Việt.

18 - 1

- Một đơn vị biệt động của tiểu đoàn 108 - Bộ đội chủ lực Hà Nội - phối hợp với du kích đột nhập sân bay Bạch Mai, phá huỷ 22 máy bay, đốt cháy hai kho xăng và 60 vạn lít dầu.

24 - 1

- Bảo Đại ra Hà Nội lần thứ 2 cùng với tên đặc sứ Mỹ Giét - sớp (Jessup) được đón bằng vụ gài mìn làm nổ tung tám trạm biến thế điện và hư hại nặng bảy trại khác trong thành phố.

- Phòng thông tin Mỹ bắt đầu hoạt động ở Hà Nội.

Tháng một

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen du kích Hà Nội đánh sân bay Bạch Mai.

Cuối tháng hai

- Đốt cháy một số gian hàng của địch ở chợ phiên Đống Đa.

1 - 3

- Đột nhập Sở xe điện Thuỵ Khê, phá 16 đầu tầu, làm hư hỏng 10 chiếc khác, đốt 250 m­­3 đạn ở kho Đồn Thuỷ.

29 - 3 đến 3 - 4

- Hội nghị Cán bộ Đảng bộ Hà Nội họp đề ra nhiệm vụ: “Gấp rút chuẩn bị chiến trường, tiến lên giải phóng Thủ đô”.

21 - 7

- Thành uỷ ra chỉ thị xây dựng “Khu kháng chiến liên hoàn” ở ngoại thành.

Tháng bảy

- Học sinh bãi khoá 3 ngày liền với khẩu hiệu: “Chống văn hoá dâm ô truỵ lạc, trả tự do cho học sinh bị bắt, phải bảo đảm quyền lợi cho học sinh”. Địch phải thả hai học sinh bị chúng bắt.

Từ 13 đến 19 - 8

- Chị em tiểu thương các chợ dẫn đầu là chợ Đồng Xuân mở đợt đấu tranh chống thuế thương vụ, đòi giảm thuế chỗ ngồi; 35 người trong ủy ban đấu tranh đến Toà Thị chính trao đơn. Ngày 18 tháng 9, thả chim và bóng bay mang quốc kỳ ở chợ Đồng Xuân.

27 - 9

- Nữ điệp viên công an Hà Nội Nguyễn Thị Lợi tham gia trận đánh chìm thông báo hạm A-mi-ô Đanh-vin (Amiot d’ Inville) tiêu diệt 200 tên địch ở cửa biển Sầm Sơn.

25 - 12

- Đảng bộ Hà Nội chủ trương chuyển hướng công tác: che dấu lực lượng, tạo điều kiện đưa cán bộ ra sống công khai hợp pháp.

Đêm 26 và 27 - 12

- Đại đoàn 308 diệt các cứ điểm boong ke ở Kim Anh, Đa Phúc, mở đầu chiến dịch Trần Hưng Đạo.

Tháng 12

- Đơlát đờ Tátxinhi (Delattre de Tassigny) đến Hà Nội nhậm chức Cao uỷ Pháp. Hắn cách chức hai tên chỉ huy quân sự ở Hà Nội là Mátxăng và Côngtăng.

Năm 1951

15 - 1

- Ta tấn công tiêu diệt các vị trí dọc đường 11 từ Sơn Tây đi Trung Hà để phối hợp với chiến dịch Trung du.

14 đến 24 - 4

- Hội nghị Ban chấp hành Đảng bộ Hà Nội kiểm điểm và bổ sung các chủ trương, biện pháp để duy trì và phát triển phong trào kháng chiến ở Hà Nội trong tình hình mới, dưới ánh sáng của nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 (2 - 1951).

Tháng 11

- Hội nghị của bọn phản động đội lốt tôn giáo do Đu-lây (Dolley) triệu tập họp ở Hà Nội.

6 - 12

- Tiêu diệt đồn La-ri-vê ở Đa Phúc (nay ở huyện Sóc Sơn).

10 - 12

- Mở đầu chiến dịch Hoà Bình, quân ta diệt tiểu đoàn dù địch ở Tây Nam núi Ba Vì, tiến công tiêu diệt vị trí Tu Vũ.

29 - 12

- Diệt gọn hai đại đội địch trên hai mỏm cao 400 mét và 600 mét núi Ba Vì.

- Dân số nội thành tới năm 1951 đã lên khoảng 30 vạn. Địch chia làm 34 khu phố.

Năm 1952

15 đến 25 - 1

- Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ Hà Nội ra nghị quyết về nhiệm vụ và phương châm chuyển hướng hoạt động cách mạng ở Hà Nội: “Phải lâu dài tích trữ lực lượng đợi thời cơ; đấu tranh có lý, có lợi, có chừng mực”

- Đúc pho tượng Di Đà bằng đồng ở chùa Ngũ Xã. Đây là pho tượng hạng lớn ở nước ta. Tượng cao 3,95m, chu vi 11,6m. nặng 10 tấn. Toà sen 96 cánh, dùng đến 16 tạ đồng.

Tháng bảy

- Công nhân nhà máy đèn Bờ Hồ đấu tranh đòi ấn định lương tối thiểu và bán gạo rẻ.

Tháng 12

- Địch lấy trường Sinh Từ (nay là trường Lý Thường Kiệt ở phố Nguyễn Khuyến) làm trại tập trung thanh niên bị bắt đi lính, 400 người trong trại tuyệt thực phản đối.

Năm 1953

25 - 1

- Địch tiến hành bầu cử Hội đồng bù nhìn thành phố và Hội đồng hương chính ở các xã ngoại thành.

Tháng ba

- Địch bắt thanh niên từ 18 tuổi trở lên phải khai và lĩnh thẻ kiểm tra. Tiến hành bắt lính hàng loạt.

1 - 5

- Rải truyền đơn, treo cờ đỏ sao vàng ở Hàng Than, Cửa Nam, ngã tư phố Lê Thái Tổ.

12 - 5

- Địch tuyên bố phá giá đồng bạc Đông Dương từ 1 đồng ăn 17 phờ răng (Franc) xuống còn 10 phờ răng.

Tháng 5 đến tháng 8

- Đấu tranh của tiểu thương các chợ, thu hút gần 3000 chị em tham gia, dẫn đầu là chị em chợ Đồng Xuân. Ngày 28 tháng 8, chính quyền phải nhượng bộ những yêu sách chủ yếu: không tăng thuế cũ, bỏ thuế mới, hoãn tăng thuế chỗ ngồi.

23 - 12

- Hàng nghìn chị em tiểu thương lại kéo đến Toà Thị chính yêu cầu giữ lời hứa không tăng thuế.

Năm 1954

Đêm 3 rạng 4 - 3

- Tấn công sân bay Gia Lâm. Sau gần 1 năm chuẩn bị, 19giờ30 ngày 3 tháng 3, đơn vị biệt động xuất phát. 23giờ30 đột nhập sân bay, địch vẫn không hay biết, mặc dù chúng đã đặt nhiều hàng rào kẽm gai, dựng 8 lô cốt, 4 ụ đại bác 75 mm và tập trung hàng ngàn quân đóng dọc đường 5, sát sân bay. Kết quả: ta phá huỷ 18 máy bay gồm 5 chiếc B26, 10 chiếc Đa-cô-ta, 3 chiếc chở hành khách; đốt cháy  kho xăng dầu và 2 máy phát điện, diệt 10 địch.

27- 3

- Ta tiến công tiêu diệt 511 tên địch thuộc đơn vị MG4 tại Hạ Bằng (huyện Thạch Thất), giải thoát 108 chị em ở hn bị địch bắt đưa lên đây làm phu mở đường 15.

21 - 4

- Hơn 100 trí thức và thân sĩ ở Hà Nội gửi kiến nghị cho Chính phủ Pháp yêu cầu phải thương lượng với Chính phủ Kháng chiến Hồ Chí Minh để chấm dứt chiến tranh.

Tháng tư

- Anh em làm ở đoàn xe vận tải của Pháp ở Đấu Xảo phá hàng trăm xe, bỏ ra với kháng chiến.

2 - 5

- Phong trào địch bắt lính lên cao. 70 thanh niên bị địch tập trung ở trại Lâm Do (Gia Lâm) phá trại bỏ về.

8 - 5

- Cả Hà Nội xôn xao mừng đón tin quân ta chiến thắng ở Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5.

9 - 5

- Tiêu diệt hoàn toàn vị trí ở làng Vạn Phúc (Hà Đông).

11 đến 1 - 5

- Trên 800 học sinh các trường: Minh Tân, Tây Sơn, Khai Thành, Chu Văn An bãi khoá chống động viên đi lính cho địch, chống học tập quân sự.

14 đến 16 - 5

- Hàng trăm phụ nữ kéo đến trại Ngọc Hà đấu tranh đòi chống con, anh em bị địch bắt động viên đi lính.

14 - 5

- Một số nhân dân đến Toà Thị chính đòi bỏ luật động viên đi lính trong lúc ta và Pháp đang thương lượng hoà bình ở Giơ-ne-vơ.

20 - 5

- Xã chiến đấu Nam Hồng (Đông Anh) đẩy lui trận càn lớn của giặc Pháp.

25 - 5

- Bãi thị ở các chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, Cửa Nam, Hàng Da.

2 - 6

- Thành uỷ ra chỉ thị tiếp tục đẩy mạnh phong trào quần chúng đấu tranh.

30 - 6

- Ngô Đình Diệm ra Hà Nội trấn an bọn tay sai và vạch âm mưu phá hoại ta. Chúng lập Uỷ ban Bắc Việt do tên Hoàng Cơ Bình cầm đầu.

Tháng sáu

- Mỹ đặt trụ sở “Phái đoàn quân sự Sài Gòn” (SMM) ở Hà Nội, để huấn luyện biệt kích, gián điệp.

3 - 7

- Trung ương Đảng ra chỉ thị: “Bảo hộ các thành phố mới được giải phóng” và ban hành “Tám chính sách đối với thành phố mới giải phóng”, “10 điều kỷ luật” đối với cán bộ, bộ đội, nhân viên công tác khi vào thành phố mới giải phóng.

4 - 7

- Khai mạc Hội nghị quân sự Việt - Pháp ở Trung Giã (Sóc Sơn). Hội nghị họp đến 27 - 7 giải quyết những vấn đề cụ thể về quân sự do Hiệp nghị Giơ-ne-vơ đặt ra để thực hiện ngừng bắn, chuyển quân. Đoàn ta do thiếu tướng Văn Tiến Dũng dẫn đầu. Thành lập Uỷ ban liên hiệp đình chiến làm việc ở Phù Lỗ.

6 và 7 - 7

- Hội nghị thường vụ Thành ủy Hà Nội đề ra nhiệm vụ đẩy mạnh tuyên truyền thắng lợi của ta và chủ trương chính sách mới, giải thích nhiệm vụ đấu tranh của quần chúng.

11 - 7

- Chính quyền bù nhìn cho ra đời cái gọi là “Ủy ban Bảo vệ Bắc Việt” ở Hà Nội.

26 - 7

- Địch chuyển 300 tù chính trị ở Nhà Tiền và trại an trí Thanh Liệt xuống Hải Phòng, định đưa đi Nam. Do anh em đấu tranh cương quyết và phái đoàn ta trong Ủy ban Liên hợp đình chiến can thiệp kịp thời, chúng phải trao trả Chính phủ ta 156 anh em bị giam ở trại.

27 - 7

- Lệnh ngừng bắn được thi hành trên các chiến trường Bắc Bộ.

- Chính quyền ngụy thành lập Ủy ban di cư do Nguyễn Xuân Chữ làm chủ tịch và đưa ra luận điệu “để tang hòa bình”, thông tư cho các công sở đóng hòm hồ sơ, vật liệu, chuẩn bị chuyển đi Nam.

29 - 7

- Thường vụ Thành ủy ra chỉ thị số 6 “Tuyên truyền giáo dục về đình chiến và nhiệm vụ trước mắt”.

- Hoàng Cơ Bình và một số tên trong “Ủy ban Bảo vệ Bắc Việt” tổ chức mít tinh ở Nhà hát Lớn Hà Nội phản đối chia sẻ đất nước và biểu tình tuần hành ở các phố trung tâm. Một số tên cầm đầu biểu tình đã bị tư lệnh quân Pháp ở Bắc Đông Dương (Cô-nhi) bắt giam.

1 - 8

- Thanh niên học sinh treo cờ,  diễn thuyết, rải truyền đơn, trên xe điện chợ Mơ - Bưởi.

2 - 8

- Thanh niên xung phong vào Nhà hát Lớn vận động 49 gia đình ở Hưng Yên bỏ về quê cũ không di cư đi Nam.

- Ban liên lạc học sinh - sinh viên họp tại trụ sở 35 Hàng Cân bàn về tổ chức việc đấu tranh bảo vệ trường sở.

- Ngô Đình Diệm ra Hà Nội thúc đẩy kế hoạch cưỡng ép, dụ dỗ đồng bào di cư vào Nam và đưa Lê Quang Luật lên thay Hoàng Cơ Bình cầm đầu “Ủy ban Bảo vệ Việt Bắc”.

10 - 8

- Đô đốc Mỹ Xa-bin ra Hà Nội trực tiếp điều khiển việc di cư. Đại sứ Ấn Độ Đờ-sai, chủ tịch Ủy ban Kiểm soát và Giám sát đình chiến đến Hà Nội.

Đầu tháng 8

- Ngân hàng Đông Dương chuyển tiền vào Sài Gòn buộc những người có tiền gửi, phải vào đó lĩnh.

11 - 8

- 6 bác sĩ quân y ngụy chống lệnh cưỡng bức di cư, trốn ra vùng tự do.

10 đến 12 - 8

- Công nhân xưởng Xtai đấu tranh chống chủ tháo dỡ máy.

14 - 8

- Công nhân Công ty Công chính đấu tranh đòi trả lương nửa tháng 7 và tháng 8, cứ 15 ngày trả 1 lần.

15 đến 25 - 8

- Địch vây ráp lính đào ngũ và bắt thanh niên đi Nam ở các khu xóm lao động: Khâm Thiên, Bạch Mai, Ô Đống Mác, Bờ Sông, Bến Nứa, Ngũ Xã, Yên Phụ, Mễ Trì, Nhật Tân, Chèm, Bãi Giữa (Trung Hà), Quảng Bá.

20 - 8

- Địch ra lệnh đóng cửa tất cả các cơ quan hành chính ngụy quyền.

- Địch ra thông tri buộc các viên chức, bác sĩ, kỹ sư, nhà buôn lớn phải đi Nam, ngày 15 -   9 là hạn cuối cùng.

27 - 8 đến 8 - 9

- Công nhân nhà máy Bia đấu tranh chống chủ sa thải thợ và đòi trả lương 1 tháng buộc nghỉ việc.

29 - 8

- Trung ương Đảng ra nghị quyết tăng cường Thành ủy Hà Nội, thêm các đồng chí Trần Danh Tuyên, Vương Thừa Vũ, Lê Quốc Thân, Khuất Duy Tiến, Trần Duy Hưng vào Thành ủy.

31 - 8

- Ủy ban quốc tế buộc ngụy quyền phải ra thông cáo tôn trọng tự do của dân, không được cưỡng ép người di cư.

Cuối tháng tám

- Thành lập Đảng ủy tiếp quản thành phố, đồng chí Trần Quốc Hoàn được Trung ương chỉ định làm bí thư (đầu tháng 9).

4 - 9

- Tù chính trị nhà giam Hỏa Lò tuyệt thực chống cưỡng ép đi Hải Phòng để đưa vào Nam.

5 - 9

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư căn dặn cán bộ, chiến sĩ các đơn vị vào tiếp quản Thủ đô.

8 - 9

- Công nhân cơ xưởng Bưu điện đấu tranh không cho Bảo Chính đoàn chuyển máy. Anh em ở lại nhà máy đuổi công nhân, anh em nhất định không rời nhà máy. Cuộc đấu tranh kéo dài tới 25 - 9, địch phải chịu nhượng bộ để anh em lại làm việc và phải trả lương họ đến ngày 10 - 10 - 1954.

10 - 9

- Địch nổ mìn phá Chùa Một Cột lúc 19 giờ.

11 - 9

- Hàng nghìn em học sinh từ Ấu Trĩ Viên và rạp Lửa Hồng tỏa ra tổ chức rước đèn quanh Hồ Gươm mừng “Trung thu hòa bình”.

12 - 9

- Địch định tháo 2 máy phát điện ở nhà máy điện Bờ Hồ. 400 người gồm công nhân và gia đình kéo đến giữ máy thắng lợi. Ở nhà máy điện Yên Phụ, anh em công nhân đòi chủ phải trả đủ 4000 tấn than dự trữ. Ngày 8 - 10 đấu tranh không cho địch chở tài liệu ra khỏi nhà máy.

17 - 9

- Thành lập Ủy ban Quân chính Hà Nội để làm nhiệm vụ tiếp thu và quản lý Thành phố Hà Nội. Đồng chí Vương Thừa Vũ làm chủ tịch ủy ban. Đại đoàn 308 (trong đó có Trung đoàn Thủ đô) được lệnh sẽ vào tiếp quản Thủ đô.

17 - 9 đến 29 - 9

- Hội nghị Ủy ban Liên hiệp đình chiến thảo luận những vấn đề cụ thể về ngày và thể thức.

- Pháp rút quân và chuyển giao cho ta từng khu vực ở Hà Nội.

Tháng chín

- Trên đường về tiếp quản Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh dừng lại và làm việc ở thôn Phù Sa, thị xã Sơn Tây.

- Địch rút bỏ các bốt Đồng Trì, Khương Thượng, Nhân Chính, Cầu Mới, Nhổn…

21 - 9 đến 10 - 10

- Cuộc đấu tranh bảo vệ không cho địch đưa máy móc, tài sản đi Nam của công nhân ga Hà Nội lên cao.

21 - 9

- Từ chối không cho máy móc lên tàu chở đi Hải Phòng.

29 - 9

- Đấu tranh giữ than.

8 - 10

- Địch dồn đầu máy xe lửa và xếp máy móc lên toa tàu định chở đi, anh em công nhân tháo nước, tắt lửa, rút “chốt chí” ở tất cả các đầu máy, giữ lại được toàn bộ.

Sáng 9 - 10

- Anh em dấu các chìa khóa cửa nhà ga. Sáng sớm 10 - 10, cho chạy chuyến tầu đầu tiên ra ga Văn Điển đón bộ đội về giải phóng Thủ đô.

30 - 9 và 2 - 10

- Ký các hiệp nghị chuyển giao Hà Nội tại Ủy ban Liên hợp đình chiến trung ương ở Phù Lỗ.

2 đến 5 - 10

- Các đội hành chính và trật tự của ta vào trước chuẩn bị tiếp quản.

5 - 10

- Báo ảnh Việt Nam ra số đầu tiên.

6 - 10

- Pháp bắt đầu rút quân khỏi chu vi Hà Nội thị xã Hà Đông, tả ngạn sông Đuống, Văn Điển. 8 giờ sáng ta tiếp thu xong quận lỵ đầu tiên ở ngoại thành là Văn Điển.

8 - 10

- Các đơn vị đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam chia nhiều đường tiến vào ngoại thành.

- 16 giờ các đơn vị bộ đội đến sát vành đê La Thành từ Vĩnh Tuy, Bạch Mai, Ngã Tư Sở, Cầu Giấy, Nhật Tân. Pháp rút hết khỏi ngoại thành.

- 18 giờ 30, tên tướng Pháp Mát-xông làm lễ cuốn cờ tam tài ở Cột Cờ Hà Nội trong bầu trời mưa ảm đạm.

- 214 cán bộ và chiến sĩ của đơn vị bộ đội cảnh vệ vào thành phố phối hợp với lực lượng nhân dân, công nhân viên chức canh gác các cơ quan, xí nghiệp, giữ vững an ninh đường phố.

9 - 10

-  Cuộc tiếp quản thành phố bắt đầu. 5 giờ 45 giao nhận 4 quận lỵ. 6 giờ tiếp quản nhà máy điện Yên Phụ, khu vực Quần Ngựa. 8 giờ 15: tiếp quản ga  Hà Nội. 9 giờ 25: tiếp quản phủ Toàn quyền cũ. 10 giờ 30: khu Đồn Thủy, Bờ Hồ, tòa nhà 12 phố Ngô Quyền. 11 giờ 20: các phố và đại lý Hoàn Long. 16 giờ: quân đội Liên hiệp Pháp rút hết sang phía đông cầu Long Biên, chấm dứt 81 năm chiếm đóng Hà Nội. 16 giờ 30: quân ta hoàn toàn làm chủ Thành phố.

- Ban hành lệnh giới nghiêm trong đêm.

10 - 10

- Từ sáng sớm, Sư đoàn Quân Tiên Phong (đại đoàn 308) tiến vào 5 cửa ô. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ, tư lệnh sư đoàn, Chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố và bác sĩ Trần Duy Hưng, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính đã dẫn đầu đoàn quân cơ giới, cao xạ, pháo binh từ khu vực quân sự Bạch Mai tiến qua Bờ Hồ, chợ Đồng Xuân, vào thành bằng đường Cửa Bắc.

- Trung đoàn Thủ đô do trung đoàn trưởng Nguyễn Quốc Trị tiến vào từ hướng tây bắc, khu Quần Ngựa, qua ô Kim Mã vào Cửa Nam, Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Đào… vào thành Hà Nội bằng đường Cửa Đông. Liên quân của trung đoàn Tu Vũ và trung đoàn Bắc Bắc tiến vào từ hướng Nam, qua Việt Nam học xá, Ô Cầu Dền, phố Huế, Tràng Tiền… rồi chia vào Đồn Thủy và Đấu Xảo.

- Nhân dân Thủ đô đổ ra đường, cầm cờ đỏ sao vàng và hoa đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về. Hàng chục vạn người đã tham dự lễ chào cờ tại Cột Cờ Hà Nội do Ủy ban Quân chính tổ chức vào lúc 15 giờ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi nhân ngày giải phóng Thủ đô: “Tám năm qua Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay, do nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi, Chính phủ ta lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng không xiết kể. … Sau cuộc biến đổi lớn, việc khôi phục lại đời sống bình thường sẽ phức tạp, khó khăn. Nhưng Chính phủ cố gắng, quyết tâm, toàn thể đồng bào Hà Nội đồng tâm nhất trí góp sức với Chính phủ, thì nhất định chúng ta vượt được mọi khó khăn và đạt được mục đích chung: làm cho Hà Nội thành một Thủ đô yên ổn, tươi vui và phồn thịnh”.

- “Tin tức” (tiền thân của báo Hà Nội Mới) ra số đầu tiên. Báo “Tia sáng” đổi tên là “Thời mới” ra số mừng giải phóng Thủ đô.

- Buổi trưa: Quân Pháp rút khỏi các vị trí ở Gia Lâm, những điểm cuối cùng trong khu chu vi Hà Nội. Ta tiếp quản thị trấn, ga, sân bay Gia Lâm.

Giữa tháng 10

- Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Hà Nội sau gần 8 năm cách xa.

- Bắt đầu thu đổi tiền Đông Dương. Tới ngày 30 - 10, Ủy ban Quân chính quyết định cấm chỉ việc lưu hành tiền Đông Dương ở Hà Nội.

- Mở hai tuyến đường xe lửa: Hà Nội - Văn Điển và Hà Nội - Đồng Xá.

12 - 10

- Hội đồng Chính phủ, dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, họp phiên đầu tiên tại Thủ đô Hà Nội.

- Cuộc họp báo đầu tiên của Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội, tuyên bố chính sách tuyên truyền báo chí của Chính phủ ta.

- Cuộc họp mặt đầu tiên của giới văn nghệ tại Thủ đô giải phóng.

14 - 10

- Thiếu tướng Vương Thừa Vũ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Thành phố gặp gỡ lần đầu và nói chuyện với các đại biểu tầng lớp nhân dân Thủ đô tại Nhà hát Lớn.

- Chương trình truyền thanh đầu tiên sau ngày giải phóng, phát từ Hà Nội, nhà Thủy tọa.

15 - 10

- Các trường tiểu học khai giảng năm học mới.

16 - 10

- Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp đoàn đại biểu các tầng lớp nhân dân Thủ đô tại Bắc Bộ phủ vào lúc 17 giờ. Người căn dặn đồng bào: “hăng hái phấn đấu làm cho mọi ngành hoạt động của Thủ đô ngày thêm phát triển…”

17 - 10

- Ban chấp hành Đảng bộ họp quyết định hoàn thành công tác tiếp quản, chuyển sang tổ chức quản lý thành phố, đẩy mạnh việc phục hồi các mặt sinh hoạt của nhân dân.

18 - 10

- Các trường trung học khai giảng năm học mới. Lúc này, số học sinh các trường phổ thông có 44.618 học sinh.

20 - 10

- Báo “Nhân dân” bắt đầu xuất bản hằng ngày tại Hà Nội.

- Mở các lớp bình dân học vụ ở các khu lao động Lương Yên, Bờ Sông, Lò Đúc với 6.418 học viên.

21 - 10

- Khai mạc triển lãm tranh chào mừng Thủ đô giải phóng.

22 - 10

- Khởi công khôi phục đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn

23 - 10

- Mở cửa nhà Thông tin Bờ Hồ.

28 - 10

- Mở lại tuyến đường xe lửa Hà Nội - Yên Viên.

Tháng Mười

- Đổi tên 8 đường phố và vườn hoa.

1 - 11

- Các trường đại học mở cửa trở lại.

10 - 11

- Thành lập Ủy ban hành chính Hà Nội do bác sĩ Trần Duy Hưng làm Chủ tịch.

11 - 11

- Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen các chiến sĩ và cán bộ của các đơn vị tiếp quản Thủ đô.

14 - 11

- Khai mạc triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 1954 tại Nhà hát Lớn.

- 5000 thanh niên Thủ đô tuần hành ở sân Hàng Đẫy chào mừng Ngày thanh niên và Tuần lễ sinh viên thế giới.

15 - 11

- Thành lập Ban cán sự Đảng ở 4 quận nội thành. Lúc này tổ chức hành chính của Hà Nội gồm có: 4 quận nội thành gồm 36 khu phố; 4 quận ngoại thành gồm 46 xã.

17 - 11

- Đại hội sinh viên thành phố tại Nhà hát Lớn

30 - 11

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm công chức, trí thức Thủ đô tại cuộc họp thân mật do Bộ Nội vụ tổ chức.

3 - 12

- Thành ủy Hà Nội ra chỉ thị mở cuộc vận động chính trị chống hành động của địch phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ và cưỡng ép, dụ dỗ đồng bào di cư đi Nam.

15 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm bệnh viện Bạch Mai.

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm và nói chuyện với các đơn vị quân đội nhân dân Việt Nam đang chuẩn bị tham dự lễ duyệt binh ngày 1 - 1 - 1955.

16 - 12

- Khai mạc Đại hội văn công toàn quốc tại Hà Nội. Đây là hội diễn nghệ thuật lớn nhất sau khi hòa bình lập lại.

17 - 12

- Thành ủy Hà Nội ra nghị quyết về phục hồi sản xuất công nghiệp.

- Khánh thành Nhà hát Nhân dân tại khu vực Đấu Xảo cũ.

18 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm các trường trung học Chu Văn An, Trưng Vương, Nguyễn Trãi.

19 - 12

- Báo “Tiền phong thiếu nhi" ra số đầu tại Hà Nội.

21 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm và nói chuyện với cán bộ công nhân nhà máy điện Yên Phụ và nhà máy đèn Bờ Hồ. Người nói với công nhân: “Nhà máy này bây giờ là của nhân dân, của Chính phủ, của các cô, các chú. Các cô, các chú là chủ thì phải giữ gìn nhà máy, làm cho nó phát triển hơn nữa”.

25 - 12

- Thành lập Đội thiếu Niên tiền phong đầu tiên ở Thủ đô gồm 160 đội viên.

31 - 12

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đến viếng và đọc điều từ trong buổi lễ đặt vòng hoa ở Đài liệt sĩ. “Máu nóng của các liệt sĩ đã nhuốm lá quốc kỳ vẻ vang càng thêm thắm đỏ. Tiếng thơm của các liệt sĩ sẽ muôn đời lưu truyền với sử xanh”.

- Số dân của Hà Nội mới giải phóng là 38 vạn người.

Giang Quân

thanglonghanoi.gov.vn