LÃNG DU TRONG ÂM NHẠC PHÁP        

   Claude Debussy (1862-1918)  sáng tác  ca khúc, dạ khúc (nocturne), nhạc cho ca vũ kịch (opera). Giống như hội họa Ấn tượng, nhạc của Debussy tinh tế và khó hiểu.

Chủ nghĩa ấn tượng trong âm nhạc

    Tính chất của Những đám mây, Những ngày hội,  “Những nàng tiên cá” hoàn toàn khác nhau, nhưng nó tạo thành một liên khúc về thiên nhiên và cuộc sống con người  (không khí hội hè).

    Âm nhạc của  Những đám mây  là bản phác  họa tinh tế mầu sắc mùa thu êm dịu thuộc chủ nghĩa ấn tượng.

     Những ngày hội vẽ lên toàn cảnh tưng bừng với “ đèn hoa rực rỡ và đông người”. Âm thanh tràn đầy ánh sáng và mầu sắc.

      Những nàng tiên cá  thì thầm kín, huyền ảo, xúc động và hào hứng  đầy thi vị.

      Về liên khúc này, Debussy giải thích:

-  Toàn bộ bao hàm ấn tượng và cảm giác ánh sáng. Đó là bầu trời với những đám mây xám mỏng đang chậm rãi và buồn bã trôi. Đó là những chuyển động theo nhịp của điệu nhảy trong không khí hội hè. Đó là nhịp điệu muôn màu muôn vẻ của biển  dưới ánh trăng  cùng tiếng cười, tiếng hát huyền bí của các nàng tiên cá.

  Maurice Ravel (1875-1937) học ở nhạc viện Paris (Pariser Konservatorium).

  Những tác phẩm tiêu biểu của Ravel là   Rhapsodie espanole” ,  “Boléro”, “Valsơ, khúc thơ múa”, Conzert số 1 cho đàn dương cầm”v.v…

Không chỉ trái tim…

      Âm nhạc dân gian là nguồn cảm hứng vô tận đối với Ravel. Ông trung thành với truyền thống cổ điển, mạnh dạn cởi mở, nên tuy là người Pháp nhưng chủ đề, giai điệu Tây Ban Nha chiếm vị trí quan trọng trong sáng tác của ông. Sự  vĩ đại của Ravel ở chỗ ông  bắt mạch được nhịp sống của thời đại và thể hiện nó trong âm nhạc của mình. Ông quan niệm:

-    Âm nhạc kêu gọi không chỉ trái tim (tình cảm), mà cả khối óc (lý trí) nữa.

Georges Bizet (1838-1875)  sinh ở Paris, Pháp. Lên bốn tuổi, Bizet đã biết các nốt nhạc. Năm 9 tuổi , Bizet vào học ở Nhạc viện Paris. George Bizet sáng tác giao hưởng, viết nhạc cho opera, viết nhạc dành cho đàn dương cầm và thanh nhạc.

        Những tác phẩm tiêu biểu của Bizet là  “ Người đẹp thành Perth”  ( La jolie Fille de Perth, 1867),   “Những người mò ngọc “  (Les Pécheurs de perles, 1863),  “Cô gái Arles”  (L Arlesienne), cantat “Clovis và Clotilde”, nhạc kịch  “Arlesienne” v.v…

Tình cảm chân thành- hình ảnh tương phản

    Tên tuổi của Bizet gắn liền với một trong những trang chói lọi của lịch sử sân khấu nhạc kịch. Ông đã kết hợp nhuần nhuyễn  sự sâu sắc về tâm lý  và tính chất khúc chiết cổ điển, tình cảm chân thành với vẻ duyên dáng thuần túy Pháp. Ông biết cách dựng lại  những điều say mê thầm kín, những tính cách mạnh mẽ và tương phản, những cảnh sinh họat dân dã và những cảnh thiên nhiên nên thơ. Về nhạc của Bizet,  Scholertinski nhận xét:

-   Bản lĩnh nghệ thuật thông minh, trong sáng và chân thật của Bizet mãi mãi  là mẫu mực tuyệt vời của sự kết hợp  tính chất súc tích , sâu sắc của âm nhạc với sức mạnh tác động quần chúng thực sự của nó.

LỜI BÌNH: Trong khi thủ đô âm nhạc của thế giới Viên tràn ngập âm thanh và hương vị cà phê thì Paris là kinh đô ánh sáng của thế giới với hoa thơm dị thảo, là nơi hội tụ, là vườn ươm cho những tài năng từ khắp bốn phương trời, nơi các công dân quốc tế đến để phát triển tài năng và đua tài mà Chopin của Ba Lan là một ví dụ. Sân khấu ca vũ kịch thành Viên chỉ dành cho tài năng nước Áo và nước Đức. Nước Đức hầu như (có ngoại lệ như Franz Liszt người Hungary Felix Bartholdy Mendelssohn người Do Thái) chỉ là  nơi phát triển, đua tài của người Đức. Nhạc Pháp chỉ sau Đức, Áo. Nền âm nhạc Pháp  nổi tiếng thế giới với những tên tuổi George Bizet, Claude Debussy,  Maurice Ravel.

Vở opera  “Carmen” (sáng tác theo tác phẩm cùng tên của Mérimée)  được coi là tác phẩm hay nhất của George Bizet và cũng là tác phẩm âm nhạc hay nhất  nước Pháp thế kỷ 19. Nó cũng là bản nhạc được ưa thích trong giới sành điệu âm nhạc ngày nay. Bizet được coi là một trong những nhà soạn nhạc cho opera  lớn nhất của mọi thời đại- một trong những đỉnh cao nhất  của nghệ thuật opera theo chủ nghĩa hiện thực Pháp và thế giới ở thế kỷ 19.

Claude Debussy  là đại biểu xuất sắc của Trường phái Ấn tượng Pháp.

Kế thừa và phát huy

Âm nhạc dân gian Pháp và phương Đông

    Debussy sống và sáng tác trong giai đoạn nước Pháp khó khăn, đình trệ về chính trị và văn nghệ, nhưng ông luôn tìm tòi, ông tìm những âm thanh mới, hình thức mới, những phương tiện biểu hiện mới. Ông dựa vào truyền thống của âm nhạc cổ điển Pháp, biết hút nhựa sống của âm nhạc dân gian Pháp, biết  sử dụng những họa tiết đầy mầu sắc của âm nhạc phương Đông, vì vậy âm nhạc của ông  mảnh dẻ huyền ảo, tinh tế, đầy mầu sắc. Về âm nhạc của Debussy, nhà văn có năng khiếu âm nhạc  Romain Rolland nhận xét:

-   Debussy đã làm cho âm nhạc Pháp nhớ đến bản chất thật sự của nó, đến lý tưởng đã bị lãng quên: tính chất rõ ràng , sự mộc mạc đáng yêu, tính chất tự nhiên, nét duyên dáng và sự uyển chuyển nhịp nhàng của nó.

Khi Ravel còn sống, người ta  chỉ  đánh giá cao sự hiểu biết về dàn nhạc của ông mà không thấy những nét mới táo bạo trong âm nhạc của ông. Thời gian đã làm công việc của mình, nó cho người ta thấy tính hiện đại trong âm nhạc của Ravel:  tính cô đọng trong thể hiện, tính chát nồng, tính chạm trổ trong âm nhạc cùng trạng thái cảm xúc thay đổi nhanh với những cơn cảm hứng mãnh liệt.

Ravel và Debussy là hai nhạc sĩ đặt nền móng cho âm nhạc mới  ở đầu thế kỷ  20 trên đất Pháp.

(còn tiếp)

Nguồn: Lãng du trong các nền văn hóa. Biên soạn: Lương Văn Hồng. NXB Văn học sắp xuất bản.