TIRÉSIAS

Ngài nói ra là dại dột, tôi im lặng là khôn ngoan.

ĐỘI ĐỒNG CA (với Tirêđias).

Nhân danh các Thần, xin đừng giấu chúng tôi một điều gì cả. Đừng bỏ chúng tôi đang quỳ gối dưới chân Người!

TIRÉSIAS

Tất cả các người đều chìm sâu trong mù quáng. Các người không hiểu rằng tôi muốn im lặng và giấu nỗi đau là khỏi phải tiết lộ những lỗi đau của các người!

ÉDIPE

ông bảo sao? Ông biết hết và ông khước từ không nói ông muốn phản bội chúng ta để cho thành phố này bị hủy diệt hay sao vậy?

TIRÉSIAS

Ông không ưa làm phiền muộn các người cũng chẳng muốn làm phiền muộn lòng tôi. Vì sao? Còn hỏi tôi một cách vô ích như vậy? Các người sẽ không biết được một điều gì do miệng tôi tiết lộ ra đâu!

ÉDIPE

Ôi, con người độc địa nhất trần gian! Bởi sự cố chấp của ông,  một trái tim bằng cẩm thạch cũng phải nổi giận! Sao? Ông sẽ không nói thật ư? Ông sẽ tỏ ra hoàn toàn sắt đá không gì lay chuyển nổi thật ư?

TIRÉSIAS–

Ngài trách tôi nổi giận nhưng Ngài lại không nhìn thấy cơn giận của Ngài và Ngài xúc phạm đến tôi.

ÉDIPE

Ai có thể nghe ông nói mà không bực mình căm giận khi lời lẽ ông xúc phạm đến Tổ quốc Thành bang?

TIRÉSIAS

Điều bí mật tai ương ấy nó sẽ phơi bày ra ánh sáng ngay cả khi tôi cố tình dùng im lặng để che nó đi.

ÉDIPE

Nếu quả thật nói sẽ phơi bày ra ánh sáng thì ông càng cần phải nói rõ ta hay!

TIRÉSIAS

Tôi sẽ không nói thêm một nửa lời. Vậy đó Ngài cứ tha hồ mà giận, mà điên lên đến tột cùng nếu như Ngài thích!

ÉDIPE

A, được rồi! Trong cơn điên giận đang chiếm đoạt tâm hồn, ta không giấu giếm mảy may những điều ta suy nghĩ. Vậy ông hãy biết rằng chính là ông, ông nghe chưa, mà ta nghi đoán chính là kẻ chủ mưu ám hại nhà Vua; ông đã làm tất cả, trừ việc trực tiếp nhúng tay vào máu! Và giá ông không bị mù thì cái tội giết vua kia hoàn toàn là tội của mình ông!

TIRÉSIAS

Thật ư? Còn tôi, tôi tuyên bố rằng Ngài sẽ là nạn nhân của những điều ngài đã phán quyết! Rằng ngay hôm nay, dân chúng và tôi sẽ không nói chuyện với Ngài nữa, chúng tôi sẽ coi Ngài chính là tên vô đạo và sự hiện diện ngay giờ đây đang làm ô uế đất Thành bang này!

ÉDIPE

Ông đã láo xược vô liêm sỉ đến mức độ nào! Ông tưởng có thể coi thường sự báo thù của ta?

TIRÉSIAS

Đúng tôi đã coi thường, bởi tôi đang mang trong lòng tôi cái chân lý mạnh toàn năng.

ÉDIPE

Ai dạy cho ông? Không phải nghề nghiệp của ông ở đấy!

TIRÉSIAS

Chính Ngài dạy cho tôi, bởi chính Ngài đã cưỡng bách tôi phải nói.

ÉDIPE

Ông nói cái gì? Hãy nhắc lại lần nữa cho ta thêm rõ. Ta muốn tìm hiểu sự chính xác phân minh.

TIRÉSIAS

Ngài chẳng đã nghe tôi nói khá đầy đủ rồi là gì, hay Ngài muốn thử lòng tôi?

ÉDIPE

Ta không hiểu hết được. Ông phải giai bày lần nữa.

TIRÉSIAS

Tôi nói rằng: chính Ngài là tên thủ phạm mà Ngài đang tìm kiếm!

ÉDIPE

Ông không thể xúc phạm ta hai lần mà vô căn được đâu, ông nghe chưa?

TIRÉSIAS

Tôi có nên nói nữa hay chăng để cho Ngài thêm phẫn nộ?

ÉDIPE

Muốn nói gì cứ nói. Tất cả những lời ông nói đều là vô căn cứ!

TIRÉSIAS

Tôi nghĩ rằng Ngài không biết đến những quan hệ kinh tởm đang gắn bó Ngài với tất cả những gì Ngài yêu quý nhất trần gian, cũng không biết được cái vực sâu kinh khủng mà Ngài đang sống.

ÉDIPE

Ông tưởng những lời thóa mạ đó sẽ không bao giờ bị trừng phạt hay sao!

TIRÉSIAS

Đúng thế, nếu chân lý có ít nhiều sức mạnh.

ÉDIPE

Nó vẫn có, chắc hẳn là vậy, nhưng không phải có cho ông, một con người mù mắt, mù tai, mù cả tinh thần.

TIRÉSIAS

 Khốn nạn! Ngài sỉ nhục tôi! Nhưng mỗi người đang có mặt tại đây sẽ sỉ nhục Ngài trong chốc lát.

ÉDIPE

Trong cái bóng tối mù mịt mà ông đáng sống, ông khó lòng gây thương tổn cho ta hoặc cho bất cứ người trần thế nào được hưởng ánh sáng của vầng dương.

TIRÉSIAS

Số phận cũng không mong muốn cho Ngài ngã xuống dưới cánh tay tôi mà dưới ngón đòn trí mạng của Apôllông, là kẻ tự giành riêng cái quyền trừng phạt Ngài!

ÉDIPE

Những chuyện phản bội xảo trá của Crêông hay của ông?

TIRÉSIAS

Crêông không hề làm hại gì Ngài cả. Chỉ tự Ngài thân làm hại lấy thân.

ÉDIPE

Ôi của cải, sức mạnh của ngai vàng, ân huệ tối cao của đức tính khôn ngoan, đang dội lên cuộc sống hào quang xiết bao nguy hiểm! Hắn là tham vọng thao thức hoài quanh mi không một chút nào nghỉ, khi Crêông – vốn lúc đầu đã chiếm được lòng tin cậy của ta và đối với ta tỏ ra là người bạn – giờ đây lại ganh tị với ta về ngôi báu này, cái ngôi báu không phải tự ta đòi mà do nhân dân thành Teb tự nguyện dâng ta. Hắn không mong gì hơn là gạt ta ra khỏi ngai vàng và trong cái màng lưới âm mưu bí mật bổ vây ta, hắn dùng tay tên thầy bói giả hiệu, xảo trá, quỷ quyệt gã ăn mày đáng tởm chỉ biết có bạc vàng và mù mịt trong nghề nghiệp này để chống phá lại ta!....

Nhưng, ông hãy nói nghe: ông là một thầy bói lành nghề như vậy, lẽ nào trong thời gian con qoái vật Xphanh đặt ra những câu đó oái ăm, lại không tìm ra được một cách giải thoát nào cho dân, cho nước? Sao lại phải đợi một người khách từ phương xa tới đáp những câu đố bí hiểm này. Mà ông không chịu trổ  hết tài bói toán của ông ra? Thực tế, những đường bay của chim và của cả thần thánh nữa, cũng chẳng giúp cho ông hiểu biết một chút gì tất cả. Chính Êđip, chính ta vừa lúc đi qua đấy và tuyệt nhiên không biết một chút gì về bói toán, chính ta đã chiến thắng con quái vật Xphanh, không phải bằng đường bay của chim chóc mà bằng sự suy nghĩ theo chiều sâu của trí tuệ thông minh. Và chính ta mà hôm nay đây ông đang muốn gạt đuổi khỏi ngai vàng với hi vọng sẽ được tùy tiện ra vào một khi Crêông đã đặt đít lên trên đó. Nhưng ta mong rằng cả ông và tên tòng phạm sẽ có ngày hối hận vì đã cùng nhau âm mưu chuyện ác cho ta. Và ngay trước mắt nếu ta không nể ông về tuổi tác, chắc hẳn ông sẽ được nếm luôn cái hình phạt dành cho sự rồ dại của ông rồi!

ĐỘI ĐỒNG CA

Hỡi Êđip! Chúng tôi thấy quá rõ ràng chỉ có cơn nóng giận mới có thể đưa đến cho hai người những lời qua tiếng lại không hay. Nhưng hãy nên chấm dứt những lời suông vô bổ ấy và chỉ nên nghĩ đến cách thực hiện lời thần dạy thì hơn.

TIRÉSIAS

Hỡi Êđip! Dù ngài là vua tôi cũng xin được đáp lại Ngài như một kẻ ngang hàng, bởi về mặt này quyền lực của Ngài và quyền lực của tôi không hơn kém gì nhau cả. Tôi không phải là nô lệ của Ngài. Tôi sẽ không phải là nô lệ của Crêông, nếu một ngày nào đó ông ta có được nhấc lên ngôi báu. Chỉ duy nhất Apollông là người chủ của tôi.

Ngài đã sỉ nhục tôi. Ngài đã chê trách tôi bị mù đôi mắt. Mắt Ngài mở nhưng không nhìn thấy mình đang quần quại trong bể đau thương nào, đang sống ở nơi nào và đang sống với ai! Ngài có biết ai cho Ngài cuộc sống! Ngài không biết rằng đối với những kẻ thân tình máu mủ, kẻ đã về dưới âm ti  cũng như kẻ đang còn sống ở dương trần, Ngài là kẻ vô cùng kinh tởm. Hai nữ thần Erinny chịu trách nhiệm báo thù cho một người cha và một người mẹ sẽ giáng đòn xuống đầu Ngài cùng một lúc và đuổi Ngài đi xa vùng này. Giờ đây, Ngài còn trông thấy mặt trời, nhưng giây lát nữa Ngài chỉ thấy bóng đêm mù mịt. Sẽ không một bờ bãi nào, một bang sâu nào của dãy núi Xitêrông là không vang dậy tiếng Ngài đau thương than khóc một khi Ngài đã nhận ra thực chất cuộc hôn nhân sóng gió mà lâu nay ngài tưởng là bến lặng thuyền im! Ngài chưa biết rõ những cái chuỗi dài điều kinh tởm đã đồng hóa Ngài với các con ngài và các con ngài với Ngài đâu! Sau đó Ngài hãy tha hồ mà thóa mạ Crêông và tôi,  bởi sẽ không bao giờ có một người trần thế bị số phận dập vùi một cách tội nghiệp và đáng thương như Ngài vậy!

ÉDIPE

Ta sẽ chịu đưng những lời thóa mạ này sao? ông đi đi! đi chết đi! Xéo bước ngay lập tức và không bao giờ trở lại!

TIRÉSIAS

Tôi chẳng đến đây nếu không có lệnh của ngài mời tôi đến!.

ÉDIPE

Nếu ta mà hình dung trước được rằng miệng ngươi sẽ nói ra những điều điên rồ như thế thì ta chẳng vội vàng cho gọi ông tới bên ta!

TIRÉSIAS

Trước con mắt Ngài thì tôi rồ dại. Nhưng trước con mắt những người sinh ra Ngài thì tôi là kẻ khôn ngoan.

ÉDIPE

Họ là ai? Họ là ai?... hãy nán lại... người trần thế nào... đã sinh ra ta vậy?

TIRÉSIAS

Những người ấy đã cho Ngài cả sự sống và cái chết!

ÉDIPE

Ôi chao! Ông đã kéo quá dài những câu nói mập mờ khó hiểu!

TIRÉSIAS

Ngài xưa kia rất giỏi đi sâu vào những câu đố bí hiểm cơ mà.

ÉDIPE

Vậy giờ đây ông hãy chê trách ta cái điều làm cho ta trở lên vĩ đại.

TIRÉSIAS

Chính sự vĩ đại đó làm cho Ngài sụp đổ.

ÉDIPE

Can hại gì cái chuyện sụp đổ của ta nếu cứu được dân thành!

TIRÉSIAS

Vậy tôi xin cáo. Nhỏ, dắt ta đi!

ÉDIPE

Nó dắt ông đi ngay đi, bởi những bước chân ông chỉ đưa lại toàn hoang mang và xáo lộn: ông bước xa rồi thì sẽ hết làm phiền phức chúng ta.

TIRÉSIAS

Tôi đi đây, nhưng trước khi đi tôi sẽ nói hết với Ngài những điều tôi cần phải nói mà không sợ Ngài giận dữ, bởi trừng phạt tôi đâu có thuộc quyền lực của Ngài! Tôi xin tuyên bố với Ngài rằng: tên hung thủ mà lâu nay Ngài truy nã dọa dẫm và quyết trừng trị thích đáng cái tội giết vua Laiôx, vua ở đất nước này, người ta coi y là ngoại xứ được nhận vào hàng công dân. Nhưng chẳng bao lâu y được công nhận là người con chính thức của thành Teb, và sự thay đổi địa vị này với y không phải là điều mừng vui, bởi vì giờ đây y còn được thấy ánh mặt trời nhưng rồi sẽ không còn thấy nữa: giờ đây đang giàu có nhưng rồi lại nghèo hèn hơn; y sẽ phải sờ soạng tìm đường với chiếc gậy thay người nương tựa: y phải lang thang trên mảnh đất tha hương. Thiên hạ sẽ nhận ra y vừa là người cha vừa là người anh của những đứa con y, vừa là chồng vừa là con của người đàn bà đã cho y cuộc sống... tên hung thủ giết cha và người chồng của mẹ!

Bây giờ, Ngài hãy lui về cung thất, suy nghĩ thêm về những điều Ngài mới được nghe. Và nếu chứng minh được lời tôi nói sai sự thật, lúc đó hãy nói rằng tôi không biết mảy may gì về nghề bói toán của tôi.

(Tirêđiax bỏ ra, Êđip lui về cung thất).

ĐỘI ĐỒNG CA

Ai là kẻ mà hàng động tiên tri thành Đen phơ tố cáo tên hung thủ đã nhúng những bàn tay đẫm máu vào tội ác ghê tởm nhất trần gian kia? Chính giờ đây là lúc hắn tìm đường tẩu thoát vội vàng với đôi chân nhanh hơn những con ngựa đua nhanh nhất.

Người con trai của Dớt. Apônlông, vũ trang bằng lửa hồng và ánh chớp, đang sửa soạn lao mình vào hắn và những nàng Erinny khủng khiếp không hề ai tránh được đang theo bước vị thần.

- Tiếng nói bất tử của người vừa vang lên trên đỉnh Thi Sơn (11) tuyết phủ, ra lệnh cho chúng ta phải theo dõi khắp nơi dấu vết của tên thủ phạm vô danh, chắc hẳn giờ đây, giống hết một con bò rừng, hắn đang lang thang giữa chốn hang sâu núi vắng; và lê cuộc đời cô độc trong đau thương, hắn đang tìm cách thoát ra khỏi sự ứng nghiệm của những lời sấm thành Đen phơ báo trước: nhưng những câu sấm đó ngàn đời bất diệt vẫn theo bước chân và đang sau lưng hắn bay hoài!

 Bao ý nghĩ kinh hoàng ghê rợn người thầy bói khôn ngoan đã reo vào làm xáo động hồn ta! Ta không thể chấp nhận cũng không đành từ chối ta không còn biết nói năng sao. Ta thả hồn ta bay trên đôi cánh của niềm hi vọng, không nhìn đôi bên, không nhìn lại phía sau. Có thể có bao giờ một vấn đề tranh chấp xảy ra đến giữa dòng họ Lapđacôx với người con trai Phôlyb (12) hay không? Ta nào có biết! Dơi và Apônlông thông tỏ mọi sự, biết hết mọi hành vi của những khách trần. Nhưng không thể thuyết phục nổi cho ta tin rằng một tên thầy bói lại có thẻ sáng suốt khôn ngoan hơn kẻ khác.

-             Không, sẽ không bao giờ, trước khi được chính mắt mình chứng kiến, ta lại góp tiếng nói của ta vào tiếng nói của những người tố cáo Êđip kia đâu! Khi con quái vật có cánh, mắt đàn bà hiện ra trước mắt. Chẳng phải người đã bộc lộ qua trận thử thách này tất cả cái khôn ngoan và tấm lòng nhân ái của người đối với tổ quốc chúng ta ra sao? Người là vị cứu tinh của thành phố chúng ta và không ai có thể buộc cho người cái tội bất kính!

CRÉON

Hỡi dân chúng thành Teb!

Được biết Êđip vua các ngươi đã đổ xuống đầu ta những lời kết tội nghiêm trọng và vì không thể cúi mình chịu nhục cho cam, cho nên giờ đây ta tìm đến các người. Nếu có bao giơ, bằng việc làm hay lời noi, ta đã tìm phương làm hại ông ta, gây cho ông ta đôi điều phiền muộn, thì mang nặng một điều ô nhục như vậy, ta không còn có lòng nào vui sống nữa. Bởi đối với ta, đây là điều lăng mạ lớn lao và kinh khủng nhất họ buộc tội cho ta có hành vi phản bội các người, phản bội bạn bè và ta phản bội cả Thành bang!

ĐỘI ĐỒNG CA

Câu buộc tội đó xuất phát từ cơn nóng giận chứ có phải đâu từ một lòng tin!

CRÉON

Sao ông ta lại nghĩ rằng có thể chính ta xúi bẩy tên thầy bói kia nói những điều dối trá!

 ĐỘI ĐỒNG CA

Người có nói vậy thật, nhưng không biết rằng người căn cứ vào đâu?

CRÉON

Cái nhìn và thái độ của ông ta phải chăng báo hiệu một sự rối loạn tâm thần?

ĐỘI ĐỒNG CA

Ta chẳng rõ bởi ta không có thói quen xem xét các hành vi của các đấng làm vua.

Nhưng mà kia rồi, người đang từ trong cung thất bước ra.

                   ÉDIPE(với Crêông)

Sao, người còn dám dẫn xác tới trước mặt ta ư? Dám ngang nhiên tới gần cung điện này ư? Kẻ giết ta kẻ công khai chiếm đoạt ngai vàng của ta!

Nhân danh các thần, ngươi hãy nói xem trên người ta ngươi có nhận ra một dấu hiệu nào của sự hèn nhát hay một sự rối loạn tâm thần không? Ai xui người thi hành những âm mưu đê tiện ấy? Ngươi tưởng ta không thể nào bóc trần hết cái thủ đoạn xấu xa kia rồi, sau đó, trả thù ư? Và đối xử với ngươi phải chăng đây là một dự tính điên rồ khi với hai tay không, không bè bạn, không có sự đồng tình của nhân dân thành Teb, ngươi toan giành lấy chiếc ngai vàng mà người ta chỉ có thể có được nhờ những kho tàng đầy vật báu và sự ủng hộ của nhân dân?

CRÉON

Ngài có biết giờ đây nên làm thế nào không? Ngài hãy để tôi trả lời câu Ngài buộc tội: khi đã nghe hết sự tình thì Ngài sẽ phán xét về tôi.

ÉDIPE

Người nói giỏi lắm, còn ta thì chẳng thích nghe ngươi. Người đã tỏ ra là một kẻ thù nguy hiểm.

CRÉON

Trước hết, hãy nghe cái điều tôi định nói với Ngài.

ÉDIPE

Cần nhất là đừng có tìm cách khẳng định rằng ngươi không phải là con người xảo quyệt nhất trần gian.

CRÉON

Nếu Ngài tưởng sự ngoan cố là một ưu điểm thì quả là Ngài không khôn ngoan và rất sai lầm.

ÉDIPE

Nếu ngươi tưởng tội ác đối với một kẻ họ hàng có thể được bỏ qua không trừng phạt thì cũng sai lầm không kém!

CRÉON

Điều Ngài nói đó là rất phải, tôi nhất trí. Nhưng Ngài hãy nói tôi hay Ngài buộc tội tôi về vấn đề gì?

ÉDIPE

Ngươi chẳng đã quả quyết với ta rằng cần thiết phải mời tên thầy bói trước đây ấy sao?

CRÉON

Đúng, và tôi vẫn giữ ý kiến ấy.

ÉDIPE

Bao nhiêu năm tháng rồi kể từ khi Laiôx...

CRÉON

Ngài định nói gì tôi không hiểu.

ÉDIPE

Bị một bàn tay ám hại rồi mất tích?

CRÉON

Một thời gian khá dài đã thấm thoát trôi qua.

ÉDIPE

Thế lão thầy bói lúc bấy giờ có giống như bây giờ trong nghề nghiệp của lão ta không?

CRÉON

Cũng hành nghề và cũng được tín nhiệm như ngày nay.

ÉDIPE

Ngày đó, lão có nói gì về ta không?

CRÉON

Không chẳng bao giờ, ít ra là trước măt tôi.

ÉDIPE

Và ngươi cũng không hề mở một cuộc điều tra về vụ ám sát Laiôx à?

CRÉON

Tất nhiên co, bỏ qua sao được? Nhưng không tìm ra manh mối gì.

ÉDIPE

Thế vì lẽ gì tên thầy bói hành nghề ấy lúc đó lại không nói lên những điều mà hắn nói giờ đây?

CRÉON

Tôi không rõ, tôi không thích nói về cái tôi không biết.

ÉDIPE

Nhưng cái gì liên quan đến ngươi, hẳn ngươi có biết; ít nhất ngươi có thể nói được chứ?

CRÉON

Tôi biết nói cái gì? Nếu có biết, tôi sẽ không từ chối.

ÉDIPE

Rằng nếu Tiređiax không câu kết với người thì không bao giờ lão giám đổ vụ án mạng vua Laiôx lên đầu ta được!

CRÉON

Ông ta có nói thì Ngài tất biết. Nhưng bây giờ đến lượt tôi xin hỏi Ngài một câu.

ÉDIPE

Cứ hỏi! Ta không sợ bị quy là kẻ sát nhân.

CRÉON

Nào, trước hết, không phải Ngài đã lấy chị tôi sao?

ÉDIPE

Ta không hề phủ nhận điều đó.

CRÉON

Không phải Ngài đang cùng với chị tôi trị vì ở đây sao? Không phải Ngài đang chia quyền bính với chị tôi sao?

ÉDIPE

Tất cả  những điều nàng muốn ta đều ban cho nàng đầy đủ.

                   CRÉON

Chẳng phải cả hai người đều coi tôi như con người giữa và đối xử bình đẳng với tôi sao?

                   ÉDIPE

Và cũng chính vì đó mà được bộc lộ rõ cái tính xảo quyệt của môt người bạn như ngươi!

CRÉON

Không phải vậy, nếu Ngài cho tôi đủ thì giờ phân giải như tôi đã làm đối với Ngài vừa xong. Trước hết Ngài có nghĩ rằng chẳng ai ưa thích cái quyền lực tối cao có lẫn những điều lo sợ hơn là cũng có quyền lực ấy mà thanh bình và vắng bóng ưu tư hay không? Với tô,i cái tôi ưa thích không phải là mang danh là vua mà là được quyền vua. Và mọi người khôn ngoan đều suy nghĩ như tôi cả. Mọi thứ tôi đều có thể ước mong, tôi đều đã nhận được từ tay Ngài, không pha lẫn chút gì kinh sợ. Nếu bản thân tôi làm vua,  tôi se bị ràng buộc vì bao nhiêu công việc trái với nguyện vọng của mình. Sự hưởng thụ ngai vàng làm sao có thể thú vị hơn là khi có quyền bính tương đương mà chẳng phải lo âu vất vả? Không gì có thể quyến rũ tôi ưa thích một điều khác trên đời hơn một tài sản tập hợp được bao nhiêu ưu điểm đáng kể như vậy!

Hôm nay, mọi người đang tìm đến tôi. Mọi người đang nịnh nọt tôi chính là với tôi mà những kẻ cần đến Ngài phải dâng lời cầu cạnh, chính là nhờ tôi, qua tôi mà họ toại nguyện về những việc họ cầu xin. Vậy cớ sao tôi lại từ bỏ những điều dịu ngọt này đi để ôm ấp những điều phiền muộn khác? Chỉ cần một chút khôn ngoan là một kẻ biết điều không trở thành độc địa. Không bao giờ lòng tôi bị quyến rũ vì một âm mưu như vậy và không bao giờ tôi mơ thực hiện một âm mưu như vậy với một kẻ a tòng! Ngài có muốn tôi đưa ra đây một bằng cớ hiển nhiên? Ngài hãy sang Đen-phơ hỏi xem tôi có báo cáo lại một cách trung thành với những lời sấm dạy của Thần hay không. Nếu Ngài phát hiện ra là tôi đã ăn cánh với tên thầy bói ấy thì một bản án tử hình còn là quá ít! Hãy ký hai bản cùng một lúc, và kết hợp với lá phiếu biểu quyết của tôi vào với lá phiếu của Ngài! Ngài nên hiểu rằng: tự tước bỏ đi một người bạn chân chính tức là (tôi dám nói như vậy) tự tước bỏ cuộc sống mà người ta gắn bó xiết bao.

Nhưng thời gian sẽ giúp cho Ngài hiểu rõ những điều mà ngài cần suy nghĩ. Chỉ có thời gian làm cho con người chính trung lộ diện: một ngày thôi đủ vạch mặt đứa gian tà!

ĐỘI ĐỒNG CA

Hỡi Vua! Nếu người muốn tránh xa sự lầm lỗi thì nghe lời Crêông cũng chỉ là điều có lợi cho mình thôi. Khi ta phát biểu quá vội vàng thì thường cũng dễ sai lầm lắm.

ÉDIPE

Khi kẻ thù bí mật tấn công ta một cách khẩn cấp thì ta cũng nên khẩn cấp phản công phản công. Nếu ta nằm im, nếu ta trì hoãn thì kế hoạch của hắn được thi hành  và kế hoạch của ta bị thất bại.

CRÉON

Ngài muốn gì nào? Đầy tôi đi biệt xứ ư?

ÉDIPE

Quá nhẹ! Ta muốn tử hình ngươi chứ không phải là lưu đầy!

CRÉON

Trước hết Ngài hãy cho tôi rõ vì lý do gì mà Ngài căm ghét tôi?

ÉDIPE

Người có vẻ không tin lời đe dọa của ta hoặc tỏ vẻ coi thường.

CRÉON

Bởi tôi cảm thấy tâm tư Ngài không có sự chỉ đạo của lý trí.

ÉDIPE

Có chứ, trong những vấn đề liên quan đến ta.

CRÉON

Cũng cần thế trong những vấn đề liên quan đến tôi nữa!

ÉDIPE

Nhưng ngươi là một tên phản bội!

CRÉON

Nếu như Ngài nhầm thì sao?

ÉDIPE

Vẫn cứ phải tuân phục!

CRÉON

Không thể, nếu Ngài trị nước, trị dân không tốt.

ÉDIPE

Hỡi thành Teb! Hỡi thành Teb!

CRÉON

Không phải một mình Ngài kêu gọi thành Teb. Yôi cũng sẽ kêu gọi thành Teb cứu giúp tôi!

ĐỘI ĐỒNG CA

Thưa các vị hoàng thân, hãy gượm! Hoàng hậu Jôcaxt từ cung thất đang ra kia, rất đúng lúc… để mang đến sự dịu hòa giữa hai vị đang bừng bừng cơn tranh chấp.

JOCASTE

Ôi! Khốn khổ! Các Ngài tranh chấp nhau về chuyện chết tiệt gì đó vậy? Các Ngài không ngượng ngùng, trong khi toàn dân đang khốn khổ lại còn muốn gây thêm những thù hận gia đình nữa sao? (với Êđip) Ngài nên trở về nơi cung thất. (với Crêông) Và cậu Crêông cũng về ngay phòng riêng đi! Đừng vì những mâu thuẫn không đâu mà gây nên những tai họa lớn!

CRÉON

Thưa chị, Êđip chồng chị đang hăm dọa tôi với hai cực hình tàn bạo: trục xuất hay tử hình.

ÉDIPE

Đúng đáy, bởi ta bắt quả tang hắn đang sắp đặt một âm mưu kinh khủng, đe dọa tính mạng của ta.

CRÉON

Cầu trời cho tôi không còn thấy ánh dương trong bao lâu nữa! Cầu trời cho tôi được chết tươi ngay trong sự căm ghét của thiên đình, nếu quả thực tôi có phạm cái tội mà chồng chị buôc vào cho tôi đó!

JOCASTE

Nhân danh các thần linh, hỡi Êđip! Hãy nghe lời tôi nói. Hãy tin lời thề của Crêông trước  các vị thần bất tử! Rồi sau, hãy nghe lời cầu khẩn của vợ Ngài và những nguyện vọng thiết tha của dân chúng!

ĐỘI ĐỒNG CA

Chúng tôi đã đề đạt lên đức Vua một nguyện vọng, những lời phân giải của hoàng hậu có lý có tình. Người hãy nên theo.

ÉDIPE

Vậy các người muốn ta làm gì?

ĐỘI ĐỒNG CA

Đức Vua hãy tôn trọng một vị hoàng thân xưa nay vốn là tốt và rất xứng đáng lòng kính phục của chúng ta, mà những lời thề nghiêm túc hôm nay càng tăng thêm phần đáng kính đáng trọng.

ÉDIPE

Các người có biết các người đang đòi hỏi gì ở ta đấy không?

ĐỘI  ĐỒNG CA

Tất nhiên có biết.

ÉDIPE

Hãy giãi bày đi!

ĐỘI DỒNG CA

Với một người bạn mà lời thề thần thánh đã biến thành thiêng liêng, đức Vua đừng đối xử như đối xử với một tên tội phạm nhơ nhuốc, khi chưa có chứng cứ cụ thể về tội ác của anh ta.

ÉDIPE

Các người nên biết rằng các người xin ta ân huệ đó có nghĩa đòi hỏi ta hoặc phải chết, hoặc bị trục xuất đấy!

ĐỘI ĐỒNG CA

Ta kêu  gọi vầng dương chói lọi nhất chốn thiên đình chứng giám! Cầu mong cho các thần và nếu trong tâm hồn ta thoáng hiện đến một ý nghĩ tương tự! Than ôi! Bất hạnh biết bao trước cái cảnh non sông bị tàn lụi, tang tóc muôn vàn rồi lại còn phải đau lòng chứng kiến và than khóc cảnh gia đình chia rẽ!

ÉDIPE

Vậy hãy để hắn thoát khỏi sự trả thù của ta, dù bản thân ta có phải chết hoặc trục xuất một cách nhục nhã ra khỏi thành phố này! Ta đã để lòng ta xúc động chỉ vì lời khẩn nguyện của các ngươi chứ không phải vì lời cầu xin của hắn. Về phần hắn dù có ở phương trời nào đi nữa thì đối với ta hắn vẫn là một đối tượng căm ghét của lòng ta!

CRÉON

Tôi thấy Ngài nhượng bộ mà lòng vẫn bất bình ấy sẽ đè nặng lên mình Ngài một khi cơn giận đã nguôi. Một tính cách như tính cách Ngài đã mang lấy trong bản thân nó một sự trừng phạt công bằng thích đáng.

ÉDIPE

Hãy đi đi và để ta yên!

CRÉON

Tôi sẽ đi. Ngài không hiểu tôi, nhưng trước dân chúng ở đây tôi đã được thanh minh đầy đủ.

ĐỘI ĐỒNG CA  ( với Jocaste)

 Còn đợi gì nữa mà bà chẳng đưa Vua về cung thất?

JOCASTE

Ta muốn biết rõ nguyên nhân nào đưa đến sự tranh chấp này.

ĐỘI ĐỒNG CA

Jocaxt, những mối ghi ngờ không căn cứ và nỗi hiềm nghi về lời buộc tội bất công.

JOCASTE

Từ cả hai bên?

ĐỘI ĐỒNG CA

Dĩ nhiên là thế.

JOCASTE

Họ đã lời qua tiếng lại như thế nào?

ĐỘI ĐỒNG CA

Thôi xin miễn! Thừa đau khổ với những điều bất hạnh của thành phố rồi, ta hãy dừng lại đây khi hai bên tranh chấp đã tạm ngừng.

ÉDIPE

Này, người khôn ngoan! Người không thấy những câu người nói hướng về mục đích nào ư? Người đang từ bỏ lợi ích của ta và giầy xéo lên trái tim ta tan nát!

ĐỘI ĐỒNG CA

Tôi đã nói, hỡi Vua! Xin Người tin tưởng. Tôi đáng mang tên là một kẻ điên rồ không có khả năng tư duy lý luận nếu như tôi đã tự mình tách biệt, xa rời Người, kẻ đã chấn hưng Tổ quốc và cứu thoát dân thành chúng tôi qua hoàn cảnh đáng thương! Hôm nay đây, xin Người hãy tiếp tục dẫn đường và cứu với chúng tôi còn có the!

JOCASTE

Êđip! Nhân danh các thần, Ngài hãy nói tôi hay, do đâu mà người nổi nóng dữ dội như vậy?

ÉDIPE

Ta sẽ nói hết với nàng, hỡi vợ hiền yêu quý! bởi tấm lòng ta quý mến nàng sẽ còn đi xa hơn vậy nữa. Ta sẽ kể lại với nàng những âm mưu mà Crêông đã sắp đặt chống lại ta.

JOCASTE

 Ngài trách cứ cậu ấy điều gì?

ÉDIPE

Hắn giám cả gan nói thẳng vào mặt ta rằng là hung thủ giết vua Laiôx.

JOCASTE

Cậu ấy nói do mình tin tưởng như vậy hay dựa thế dư luận người ngoài?

ÉDIPE

Hắn nói qua miệng lưỡi của lão thầy bói quỷ quyệt do hắn rước về, nhưng tự miệng hắn ta thì không nói gì cả, không khẳng định gì cả.

JOCASTE

Hãy tạm gác lại một lúc cái điều đang làm Ngài suy nghĩ băn khoăn. Hãy nghe tôi và nhớ rằng cái nghề bói toán là chuyện viển vông vô tích sự. Tôi sẽ chứng minh cho ngài bằng một vài câu ngắn gọn. Ngày trước, một câu sấm đã được truyền đạt tới Laiôx, tôi không nói do đích thân Apôllông mà là do viên tư tế của Người, câu sấm ấy báo trước cho Vua rằng số phận người là phải chết do bàn tay của đứa con từ chính tôi đẻ ra. Thế nhưng theo tin đồn của mọi người thì Laiôx đã bị một bọn cướp người ngoại xứ giết tại một ngả đường rẽ đi ba hướng. Còn đứa con vừa được sinh ba ngày, Laiôx đã buộc cả hai chân giao cho người ngoài ném xuống thung lũng hẹp của một dãy núi cao không thể nào ai lên tới được. Vậy là câu sấm của thần Apôllông đâu có linh nghiệm! Con tôi không phải là hung thủ giết cha và Laiôx cũng không chết vì bàn tay của chính con mình như Ngài hằng lo sợ.

Đấy, tất cả những lời tiên tri, tiên đoán rốt cuộc đều là thế! Vậy Ngài hãy thôi đừng lo ngại gì nữa! Cái gì thần thánh muốn tìm thì họ khắc sẽ tìm ra không khó khăn gì.

ÉDIPE

Nghe nàng nói, vợ hiền ơi! ta bỗng thấy tâm trí rụng rời và một cảm giác tái tê.

JOCASTE

 Ngài sợ điều gì vậy?

ÉDIPE

Hình như ta có nghe nàng nói Laiôx đã bị giết tại một nga ba  đường rẽ đi ba hướng?

JOCASTE

Vâng, người ta công bố thế và nhắc đi nhắc lại thế mãi.

ÉDIPE

Vậy nơi xảy ra vụ án mạng là ở đâu, ở vùng nào?

JOCASTE

Thuộc vùng Phôxid. Hai con đường khác nhau, một từ Đen-phơ tới, một từ Đôli sang, đều đổ vào con đường cái ngay ở ngã ba này.

ÉDIPE

 Sự việc xảy ra khoảng thời gian nào?

JOCASTE

Tin  ấy truyền ra trong thành phố ít lâu trước khi gặp Ngài tới đây lên ngôi vua xứ Teb.

 ÉDIPE

Hỡi Thần Vương! Người đành cho tôi số phận nào đây?

JOCASTE

Có tâm tư gì khiến Ngài bối rối tinh thần lắm vậy?

ÉDIPE

Đừng hỏi! Hãy cho ta biết một điều, một điều thôi; mặt mũi tầm vóc Laiôx xưa như thế nào?

 JOCASTE

Tầm vóc người cao lớn, tóc bắt đầu đốm bạc. Và mắt mũi có những nét hao hao giống Ngài.

ÉDIPE

ôi, khốn nạn cái thân tôi! Vậy  phải chăng ta đã nhằm vào chính bản thân ta mà vô tình thốt ra những lời nguyền rủa kinh khủng ấy?

JOCASTE

Ngài nói gì đấy? Tôi chẳng dám ngước mắt lên nhìn ngài.

ÉDIPE

Ta e rằng gã bói kia đã nhìn thông mọi sự. Nàng sẽ xem xét kiểm tra lại chắc chắn hơn nếu như nàng chịu trả lời ta thêm một vài câu hỏi nữa.

JOCASTE

Tôi cảm thấy run sợ. Nhưng Ngài cứ nói đi, tôi sẽ nói hết với Ngài những gì tôi biết.

ÉDIPE

Laiôx đi có một mình hay có nhiều vệ binh tùy tùng theo như thường lệ của các vua?

JOCASTE

Đoàn tùy tùng có năm người, trong đó có viên truyền lệnh sứ . Người chỉ đi có một xe thôi.

ÉDIPE

Than ôi! Giờ đây thì mọi sự đều sáng rõ. Và vợ hiền ơi! ai về báo tin Laiôx chết cho nàng?

JOCASTE

Một trong những kẻ tùy tùng, người duy nhất thoát nạn.

ÉDIPE

Người đó có còn ở ngay trong thành phố này không?

JOCASTE

Không, hắn vừa về tới nơi, thấy Ngài đã làm Vua xứ này sau khi Laiôx chết thì hắn nắm tay tôi cầu xin cho hắn được về nông thôn chăm nom những đàn gia súc, để tránh nỗi đau thương phải nhìn thấy thành này. Tôi đã cho hắn đi. Hắn là một nô lệ nhưng rất trung thành, gắn bó đáng được thưởng hậu hơn.

ÉDIPE

Có thể anh ta về đây nhanh chóng được không?

JOCASTE

Tất nhiên gọi được. Nhưng Ngài có ý định gì mà gọi hắn về.

ÉDIPE

 Trong thâm tâm ta, ta sợ  rằng thiên hạ nói hoàn toàn đúng sự thật. Vì lẽ đó ta muốn được gặp anh ta.

JOCASTE

Ngài sẽ được hài lòng. Hắn sẽ tới. Nhưng hỡi vua! Ngài có thể nói cho tôi hay điều gì đang làm cho tâm trí ngài bối rối?

ÉDIPE

Ta sẽ không chối từ, bởi ta đang phó thác mình vào một mớ hỗn độn bao nhiêu hy vọng. Vả lại, ta có thể cởi lòng mình với ai hơn là với nàng, trong tình huống đặc biệt của ta giờ đây?

 Cha của ta tên gọi Pôlyb, là người Côranh, mẹ ta là người Đôriêng, tên là Mêrôp, tại Côranh ta đang được coi như người đứng đầu tất cả công dân thành bang thì số phận xui lên một sự kiện bất ngờ, không đáng gây ra những mối lo âu mà nó để lại cho ta. Số là trong một bữa tiệc, một gã say bỗng thốt ra với cái giọng lè nhè sặc mùi rượu rằng ta chỉ là đứa con hờ, thiên hạ cho cha ta đem về nuôi. Bị xúc phạm nặng nề về câu nói đó, ta đã vất vả lắm mới cầm được lòng mình cho tới lúc đêm sang. Nhưng hôm sau, ta tìm tới phàn nàn với cha mẹ ta, Cha mẹ ta rất lấy làm bất bình về câu chuyện sỉ nhục đối với ta đó. Lời lẽ của cha mẹ làm cho lòng ta vui. Dù sao thì cái mũi tên nhằm vào ta đã xuyên vào da thịt quá sâu rồi, không thể không làm cho trái tim ta tan nát. Ta bèn trốn cha mẹ đi Đen-phơ. Thần Apôllông, mà ta hỏi ý kiến, đã xua đuổi ta về không thèm trả lời những câu ta hỏi. Nhưng Người lại báo cho ta không úp mở những tai họa kinh tởm, chưa từng co, thật  hãi hùng. Người nói với ta rằng ta sẽ là tên hung thủ giết cha, là người chồng của mẹ, rằng ta sẽ sinh ra một giống nòi kinh tởm trước mắt con người trần.

Sau khi những lời thần nói đó, ta quyết định rời bỏ Côranh và từ ấy chỉ đo đoạn đường ta xa cách quê hương bằng khoảng cách giữa các vì tinh tú. Ta trốn đi một nước nào khác mà ở đó những lời tuyên đoán tương lai kia sẽ có thể không linh nghiệm nữa. Ta cứ nhằm phía trước mà đi tới, thì đến chỗ mà nàng vừa nói là nơi Laiôx đã bị giết. Và vợ hiền ơi! ta sẽ dám nói với nàng tất cả sự thật. Gần tới ngã ba, một tên truyền lệnh sứ và người đàn ông đúng như nàng mô tả ngồi trên chiếc xe xuất hiện trước mắt ta. Tên đánh xe và ông già muốn dùng sức mạnh gạt ta ra để tránh lối đi. Viên truyền lệnh sứ táo bạo đẩy ta ra rìa đường, ta nổi giận nên cho hắn một trận. Ông già đang xem xét thấy ta đi qua cạnh chiếc xe liền đánh ta một roi trúng giữa đỉnh đầu. Ông ta lập tức bị đòn roi trừng trị ; sẵn gậy trong tay, ta đánh mạnh một cái và tức thời ông già đã ngã nhào từ trên xe xuống nằm xoài giữa đám bụi; tất cả bọn đi theo đều lần lượt ngã gục dưới chiếc gậy của ta.

Nếu ông già ấy có một cái gì trùng hợp với Laiôx thì hỏi còn ai đau đớn bằng ta, còn có người trần nào bị thần linh căm ghét bằng ta? Không một công dân nào, một khách lạ nào có thể nói chuyện với ta, đón tiếp ta vào nhà mình! Mọi người sẽ xua đuổi ta ra khỏi cửa. Và bản án ấy, những lời nguyền rủa ấy lại chính là ta công bố lên chống lại bản thân ta! Bàn tay ta, những bàn tay đẫm máu này đã làm ô uế chiếc giường của chính người mà nó vừa sát hại. Vậy có phải là ta đã phạm tội ác không? Có phải ta là con quái vật ô uế không? Ta buộc lòng đã phải trốn đi, bằng cách đó tránh gặp mặt những người đã cho ta cuộc sống...

Bằng không thì ta sẽ lâm vào nguy cơ lấy mẹ bằng cuộc hôn  phối loạn luân và trở thành kẻ hung thủ giết cha ta, Pôlyb, người sinh ra ta và dày công nuôi dưỡng.

Chao ôi! Ai có thể nhìn những tai họa ghê gớm do một vị thần cay nghiệt đổ xuống đầu ta mà có thể bao che cho vị thần đó được? Hỡi các vị thần bất tử chí tôn! Hãy khiến cho một ngày tương lai như vậy đừng bao giờ rọi ánh đời tôi! Hãy cho tôi biến khuất khỏi cõi trần trước khi thấy bất hạnh in lên vầng trán tôi dấu vết một sự nhơ nhuốc như vậy!

ĐỘI ĐỒNG CA

Điều ta vừa được nghe gieo vào lòng ta bao nhiêu nỗi hãi hùng tê tái.

Dù sao, Người cũng nên giữ tận đáy lòng một chút lòng tin, hỡi vua!

ÉDIPE

Hy vọng duy nhất còn lại cho ta cũng như cho nàng chỉ còn đặt vào người chăn cừu của chúng ta đó.

JOCASTE

Ngài có thể đợi chờ gì ở sự có mặt của hắn ta?

ÉDIPE

Ta sẽ giải thích nàng nghe: nếu thực tình anh ta khẳng định rằng sự việc xảy ra đúng như nàng vừa mới kể, thì ta hết sợ rằng mình là tên hung thủ giết vua.

JOCASTE

Tôi đã nói câu gì quan trọng đến thế?

ÉDIPE

Rằng theo lời kể lại của anh ta thì Laiôx đã bị tên cướp giết. Nếu anh ta tiếp tục nói có nhiều tên cướp giết vua thì không phải là ta rồi. Nếu anh ta khẳng định có một người thì hiển nhiên thủ phạm vụ án chính là ta.

JOCASTE

Hắn đã trình bày rõ ràng, Ngài không phải nghi ngờ gì cả. Hắn sẽ không chối lời. Tôi không phải người duy nhất được nghe hắn nói, mà cả thành phố đã nghe hắn nói, như tôi. Nhưng dù khi hắn có quay lại chối cãi đi chăng nữa, thì phải đâu là một bằng chứng để kết luận rằng cái chết của Laiôx xác minh câu sấm của Apollông, câu sấm tiên đoán Laiôx sẽ chết vì tay chính con mình? Đứa con bất hạnh đó đã không giết cha, mà chính nó đã chết thê thảm trước ngày tiền định.

Như vậy, ở hiện tượng này cũng như mọi hiện tượng khác trong tương lai, tôi không thể tin lời ông thầy bói.

ÉDIPE

Nàng có lý; tuy nhiên hãy cứ cho gọi anh ta về. Đừng coi nhẹ việc đó.

JOCASTE

Tôi cho người gọi ngay. Nhưng chúng ta hãy lui vào cung thất. Tôi không muốn làm điều gì không được đẹp lòng Ngài.

(hai người cùng vào).

ĐỘI ĐỒNG CA

Ước gì ta được cái hạnh phúc  gìn giữ mãi trong hành vi và ngôn ngữ của mình, sự trắng trong bất diệt mà nguyên tắc cao đẹp tuyệt vời đã được hình thành từ cõi thiên cung! Những nguyên tắc ấy đâu phải sinh ra từ những khách trần! Chỉ duy nhất ngọn núi Ôlem đã khai sinh ra nó và giấc   lãng quên không đụng được  đến nó bao giờ. Chính nhờ nó mà Thần Vương trở thành vĩ đại và không hề biết đến già nua.

Độc đoán đẻ ra kiêu ngạo, cái kiêu ngạo say đắm một cách dại dột tất cả những cái gì dị dạng đảo điên, vươn lên những đỉnh cheo leo hiểm hóc trên đó mỗi bước chân đi đều trở lên run rẩy ngập ngừng.

Hỡi vị Thần quyền thế! Xin đừng làm gián đoạn những cuộc tranh luận gay go nhằm tìm ra sự thật ấy. Những cuộc tranh luận phải đem lại sự sống cho cả Thành bang.

Đây là những nguyện ước tôi dâng lên Người. Và sẽ không bao giờ tôi hết coi Người là vị thần bản mệnh của tôi.

Nếu một người trần nào đó không sợ điều công lý không tôn trọng nơi ở vĩnh hằng của các vị thần linh, dám bộc lộ kiêu căng của mình qua hành vi, ngôn ngữ, nếu hắn làm giàu bằng những thủ đoạn phi pháp vô lương, nếu hắn mê mải dấn thân vào con đường bất kính và lăn vào những ước vọng bị cấm đoán như một thằng điên, thì cầu mong cho hắn phải chịu lấy một số phận cực kỳ khủng khiếp như một sự trừng phạt thích đáng về cái kiêu căng tội lỗi của hắn ta, và ai lúc bấy giờ dám bảo vệ hắn ta trước cái lương tâm đang hối hận?

Nếu những hành vi như vậy mà được người ta tôn trọng thì còn có ích gì để đề cao việc kính thờ các thần?

-          Ta sẽ không mang theo những ước nguyện của ta vào thánh địa, nơi trung tâm trái đất (13) hoặc vào điện thờ thành phố Abex hay ngọn núi Ôlem nơi Dơx được tôn sùng, nếu những sấm ngôn đã được truyền ra đối với những khách trần trở thành vô bổ – hỡi Dơx, vị thần đang chi phối vũ trụ, trăng sao dưới quyền lực của mình, nếu quả thật người đoán nghe những lời khẩn nguyện của tôi, thì xin người đừng quên bản thân. Xin người đừng quên lãng những lợi ích của quyền uy bất tuyệt! Giờ đây, những lời tiên tri nói về Laiôx đã bị thiên hạ coi thường. Apôllông hết cơ sở để được người trần tôn trọng, sự thờ phụng thần linh sẽ bị tiêu tan.

(còn tiếp)

Nguồn: Bi kịch Hy lạp (Prométhée bị xiềng; Edipe làm vua; Antigone; Electre; Médée; Alceste). Hoàng Hữu Đản dịch theo bản tiếng Pháp Eschyle, théâtre complet, traduction, notices et notes par Émile Chambry, Garnier – Flammarion, Paris 1964”; và Les grands tragiques grecs của De Rochefort, collection des grands classiques français et étrangers, Paris V. Bản thảo của nhà văn Hoàng Hữu Đản gửi nhà văn Triệu Xuân.

www.trieuxuan.info