Đạo diễn nói:

“Hôm nay ta bắt đầu bộ phim ở đây, trên vùng đất thiêng liêng này. Tôi muốn nói với các bạn, với đoàn làm phim và riêng từng người, các diễn viên, người quay phim, thiết kế mỹ thuật, thư ký trường quay, bộ phận khói lửa ánh sáng… Tôi sẽ nói gì? Đó là sự trung thực, tôi đòi hỏi sự trung thực trong bộ phim này. Không màu mè, không chút yểu điệu, không một giọt làm dáng giả tạo. Trước mắt các bạn là cánh đồng nổi tiếng của vùng đất thép, nơi xảy ra trận đánh làm nền cho bộ phim. Nơi ta đang đứng đây, cái bờ đất này xưa kia là chiến tuyến, lằn ranh giữa ta và địch, giữa sự sống và cái chết. Pháo nổ cầm canh. Máy bay gầm rú trên đầu. Đám xe tăng từ từ tiến tới, nòng pháo chỉa thẳng, xích sắt cày nát mặt ruộng. Bên này bộ đội ta dàn hàng ngang. Một anh chiến sĩ trẻ, là dũng sĩ, nhân vật chính trong bộ phim, cùng tổ xung kích ghìm súng dưới chiến hào. Mắt nhìn thẳng. Không chớp. Năm phút, rồi mười phút trôi qua. Thời gian trôi đi như chảy máu. Và rồi súng lịnh nổ, anh chiến sĩ dựng dậy như mọc lên từ dưới lòng đất, lao vào đám xe tăng, rẽ đường đạn chạy lên. Do đâu anh có được lòng dũng cảm đó? Vì cái gì? Vì nhân dân tổ quốc, tất nhiên rồi. Nhưng cũng vì cái riêng. Anh chiến sĩ có người yêu là cô thanh niên xung phong bị bao vây dưới ven lá, cần phải giải cứu…”.

Đạo diễn nghẹn lời không nói được nữa. Ngưng một chút rồi hạ thấp giọng nói tiếp:

“Anh chiến sĩ thân yêu của chúng ta vì cái chung cũng vì cái tiêng, xông vào đám Mỹ để giải phóng đất nước, cũng để giải thoát cho cô người yêu của mình. Đó là chủ đề sâu xa của bộ phim, tôi nghiền ngẫm bấy lâu nay, tìm nó trong đời sống. Tôi lên đây cả tháng trời, ăn ở sống chan hòa với những người đã từng chiến đấu, chính mảnh đất này đã cho tôi cốt truyện phim. Chúng ta chiến đấu như thế nào nếu không có tình yêu? Chiến tranh là gì nếu không có những con người? Con người đó là đây, xin giới thiệu với các bạn. Anh Tám Luông, dũng sĩ, nhân vật chính của chúng ta, người đã sáng tạo ra kịch bản phim này chớ không phải tôi”.

Đạo diễn chỉ tay về một người đàn ông thấp lùn, mắt lé, tóc ngắn lưa thưa, độ bốn mươi tuổi, quần cụt chân đất, đang ngồi chồm hổm trên một mô đất. Nhìn thấy tay chỉ của người đạo diễn, mọi người nhìn đổ xô vào mình, Tám Luông hốt hoảng đứng dậy chấp tay làm động tác như vái chào, lại như xá lạy, gập người xuống mãi, cho đến lúc có người kéo anh ngồi trở xuống.

Đạo diễn hân hoan nói tiếp:

“Tôi đã gặp anh Tám Luông, điều may cho tôi, nghệ thuật đã gặp đời sống. Tôi đã cùng ăn ở với anh nhiều ngày ở đây, tìm hiểu cặn kẻ trận đánh, cả cuộc chiến tranh thu gọn trong mảnh đất con người này. Cũng chính ở đây tôi đã ngồi viết kịch bản, trên nền đất, dưới mái lá, chuyện phim thật ra là cuộc đời anh Tám Luông. Do đó tôi cũng có nhã ý mời anh tham gia đoàn làm phim, coi như cố vấn, hay chỉ đạo, phim sẽ lấy hơi thở sức sống từ anh. Đây là một bộ phim chiến tranh, cũng là một bộ phim về tình yêu. Anh Tám Luông đã chạy băng qua làn đạn đến với cô người yêu của mình, thân thể có thể tan ra từng mảnh, nhưng tình yêu vẫn nguyên vẹn, cháy bỏng trên trận địa đang nổ súng. Sau đây anh Tám Luông sẽ có vài lời với anh em”.

Tám Luông không biết nói gì cả. Anh đứng dậy cười toét miệng, vò đầu bứt tai, gải sồn sột vào hai ống chân khẳng khiu. Mãi rồi anh mới nói được vài tiếng:

“Không biết nói gì đâu… Biểu tôi làm gì cũng được, xin đừng bắt tôi nói…”.

Anh ngồi xuống, bước hụt chân té lăn ra dưới chân gò đất. Mọi người cười. Đạo diễn cũng cười. Rồi khoát tay, thế là máy quay, súng nổ, lửa cháy, xung kích lao lên... Việc làm phim bắt đầu...

Đạo diễn ngồi trên một chiếc ghế lớn màu trắng, có biển tên ở lưng ghế, đội nón rộng vành, khăn lông quấn cổ, máy nghe máy nói đặt ở tai ở miệng, ngồi một chỗ có thể chỉ huy tất cả: súng nổ chỗ này, xung kích xông lên chỗ kia, tăng càn vô đám ruộng nọ... Tám Luông chạy quẩn theo với mọi người, coi nổ bộc phá, cắm lá ngụy trang dùm cho anh xung kích, theo cô thanh niên xung phong len lõi dưới đường hào. Thỉnh thoảng đạo diễn kêu anh lại hỏi gì đó, anh cũng trả lời gì đó. Rồi anh lại chạy đi, xin phép người quay phim cho ghé mắt nhìn vào ống kính máy quay. Anh thấy vui, hào hứng, tuy không hiểu mấy công việc làm của đoàn người. Anh đã từng coi phim trên ti vi, ít thôi, coi ké hàng xóm. Đôi khi xã mời được đội chiếu phim ngoài trời căng vải chiếu trên ruộng lúa, anh coi nhiều phim có cả phim chiến tranh, nhưng chỉ coi ngắt đoạn, do trời mữa, anh tới trễ, hay máy bị hư, anh không hiểu mấy chuyện phim cũng không thấy có mối liên hệ nào với công việc làm như thế này, càng không giống với chuyện chiến đấu của anh trước kia.

Chạy lòng vòng nửa buổi anh đã thấy chán. Không có gì hay ho cả. Anh đi thêm một vòng nữa, tìm coi mặt nam nữ diễn viên chính, trai gái đều đẹp.

Một nam diễn viên đang ngồi trong bóng mát dưới tàng cây, ngửa cổ uống lon nước ngọt, cao lớn trắng trẻo, mặt đỏ hồng như con gái. Tám Luông e dè đi tới cười từ xa, ngồi xuống cạnh bên đưa tay sờ vào tay anh:

“Chà, chú em tốt tướng quá! Chắc không khi nào bị bịnh hả? Có khi nào cảm lạnh nhức đầu không?”.

Anh diễn viên quăng lon nước ngọt, quay lại nhìn Tám Luông từ đầu tới chân, thấy có dịp đùa giởn:

“Còn anh sao nhỏ con quá vậy? Đẻ thiếu tháng hả?”.

“Tại nhà tôi vậy, ba tôi nhỏ, má tôi cũng nhỏ”.

“ Tôi đọc kịch bản thấy anh cầm súng xông lên dữ dằn lắm, tưởng anh cao phải đến hai thước. Anh đánh bao nhiêu trận cả thảy?”.

“Hồi xưa hả?”.

“Chớ bây giờ đánh ai?”.

“Ôi trời đất ơi, đánh lu bù từ sáng tới chiều, ngày này qua này khác, làm sao đếm được. Mà đếm làm chi?”.

“Anh là bộ đội hả?”.

“Không, du kích thôi”.

“Ở đâu?”.

“Ở đây, tại đây nè. Đây là vùng vành đai , bom dội ngày đêm, đàn bà con gái người già cả tản cư đi hết. Chỉ có thanh niên trai tráng tụi tôi ở lại đây”.

“Rồi thành du kích hả?”.

“Chớ thành cái gì?”.

“Nói chuyện với anh thật ngộ”.

“Nói chuyện với anh cũng ngộ”.

“Bây giờ anh làm gì?”, anh diễn viên khui tiếp lon nước ngọt.

“Làm ruộng, hết giặc rồi. Nhưng nhà không có ruộng, tôi đi làm mướn”.

“Sao không có ruộng?”.

“Tại không có, vậy thôi”.

“Nói chuyện với anh ngộ lắm. Nhưng vai anh rất khó đóng”.

“Khó chỗ nào?”.

“Chỗ nào cũng khó. Nhứt chỗ cầm súng xông lên. Lúc đó anh như thế nào?”.

“Thì chạy lên thôi, lúc đó ai cũng vậy. Đạn như vãi trấu, đứng lại chịu chết hả?”. Tám Luông lại sờ vào cánh tay anh diễn viên, tìm cách nói vui: “Giờ anh chạy té xuống còn đứng lên được, hồi xưa tôi té là nằm lại luôn”.

“Nói chuyện với anh vui lắm”.

“Anh cũng vui…”.

Tới giờ nghỉ trưa. Đạo diễn ăn bánh mì kẹp thịt uống nước suối, cô thư ký ngồi kế bên cầm dù che nắng. Những người khác tìm bóng mát tàng cây ăn uống, trải khăn nằm nghỉ. Cô diễn viên quần áo ba ba đen mặt mày son phấn đến ngồi với anh diễn viên:

“Ăn uống một mình, không lo cho “người yêu” hả?”.

Anh diễn viên choàng tay qua vai cô diễn viên, giọng ngân nga:

“Lo chớ, lo chớ… Anh sẽ xả thân vì em, tan trăm nghìn mảnh vì em”. Day qua Tám Luông, anh nói tiếp: “Đây là cô nàng “người yêu” của tôi. Hồi xưa anh có người yêu thật, giờ tôi chỉ có người yêu giả”.

Cô diễn viên gạt tay anh diẽn viên, quay sang Tám Luông:

“Cô người yêu của anh ngày xưa chắc đẹp lắm?”.

“Cô người yêu nào?”.

“Cô người yêu tôi đóng vai nè. Rồi chuyện ra sao? Sao hai người không lấy nhau?”.

“Trời ơi, tôi có cô người yêu nào đâu. Tới giờ tôi còn không có vợ đây nè”

“Vậy còn kịch bản? Ong đạo diễn nói?”.

“Không biết. Ong đạo diễn bảo nói thì tôi nói”.

Ông đạo diễn thức dậy, ngủ không ngon giấc, có vẻ bực bội, bảo cô thư ký kêu mọi người làm việc. Súng lại nổ, lửa lại cháy, nhưng không còn rôm rả hào hứng như lúc sáng. Trời chiều dần. Tám Luông thấy đói bụng. Khúc bánh mì đoàn phát cho lúc sáng không thấm vào đâu. Thừa lúc mọi người không để ý (cũng không ai để ý), Tám Luông lẻn về nhà.

Tám Luông ở với bà mẹ già bảy mươi tuổi, trong căn nhà lá mục nát có từ bao đời. Hai mẹ con chẳng có nhu cầu gì nhiều. Tám Luông đi làm mướn, cuốc đất làm cỏ lúa, đôi khi có một chuyến lên rừng hầm than, bứt mây đào rễ tranh. Bà mẹ đi xúc tép đào củ, đan lát nhì nhằng, không dư dả cũng không thiếu hụt, chưa khi nào phải lảnh trợ cấp người nghèo. Việc được “trưng dụng” đi làm phim, người chủ nhiệm có ra giá sẽ trả công bằng tiền đi cuốc đất.

Trời chưa tắt nắng, bà mẹ thấy Tám Luông trở về lục cơm nguội, lo lắng:

“Sao vậy con? Sao đang quay phim lại bỏ về?”.

Tám Luông bốc cơm nguội ăn, húp canh từ trong nồi, đáp:

“Con coi người ta quay thôi”.

“Sao lại coi? Chuyện phim của con mà?”.

“Chuyện của con nhưng người ta đóng, má không biết gì hết”.

“Sao lại không biết? Không phải tao đẻ ra mày hả? Hồi mày làm du kích tao không ở đây hả? Nhưng quay phim gì cứ nghe đùng đùng ngoài đó?”.

“Quay phim chiến đâu, nhưng ông đạo diễn bảo phải có tình yêu”.

Bà mẹ la lên:

“Ôi trời đất ơi, tao có thấy mày yêu đương hồi nào đâu. Tao đẻ mày có đủ cả, tới từng tuổi này vẫn cứ trơ trơ… Mày không lấy vợ nhà này thành tuyệt tự. Thôi bỏ chuyện phim ảnh, lo cuốc đất mần ăn dành tiền cưới vợ con à. Rồi sửa lại cho má cái máng xối. Vui chơi có khi có thì, chạy theo hình với bóng không hay ho gì đâu”.

Tám Luông ăn cơm xong vục gáo uống nước, ra hàng hiên nằm lắc võng xoa bụng. Bà mẹ vẫn ca cẩm:

“Ôi trời đất ơi, phim với ảnh! Có ai sống được với hình bóng không? Hay mày có tình ý với con nhỏ nào trong đó? Không được, tao nói là không được. Yêu đương phải thành vợ chồng, sanh con đẻ cái. Còn mày thấy không, đám ấy chỉ có chơi đùa đú đởn nhau. Tao rầu lắm, chắc mày đặt chuyện gì ông đạo diễn mới làm phim”.

“Con không đặt chuyện, ông đạo diễn biểu nói con phải nói”.

Hôm đó Tám Luông đang cuốc đất có người đi xe hơi đến đón, nói có ông đạo diễn muốn gặp. Chuyện làm phim, có tiền cát-sê, giờ đi nhậu trước đã. Tám Luông lên xe đến quán, ông đạo diễn ngồi chễm chệ với các quan chức xã, đang uống bia. Tám Luông cũng được một chai bia khui đưa tới. Không quen uống bia Tám Luông vẫn uống. Ông đạo diễn thò tay ra bắt, giới thiệu với các quan chức xã ấp đây là nhân vật chính trong phim. Ông sẽ quay phim ở đây, làm vang danh xã này. Người chiến sĩ này ngày xưa chiến đấu, giờ lên phim. Rồi ông kêu anh hảy kể lại đời mình, tả lại trận đánh ngày xưa anh đã dự. Tám Luông kể. Thật ra anh đã quên hết rồi, đạo diễn gần như nhắc anh từng lời, tình tiết này nọ. Riêng chuyện tình yêu anh với cô thanh niên xung phong, hoàn toàn do ông đạo diễn đặt ra. Mù mờ hơi bia, ông đạo hỏi và anh lại kể, càng lúc càng hào hứng, do bia, cũng do nhiệt tình của ông đạo diễn. Ông ta đặt lời vào miệng anh cứ thế anh nói, không thể dừng được, càng lúc càng bị đẩy trượt đi, vùng vẫy trong câu chuyện của chính mình.

Cuối cùng ông đạo diễn nói tốt rồi, trận đánh sinh động lắm. Nhưng đó là trận đánh của ông, không phải của Tám Luông. Mối tình của anh với cô gái thanh niên xung phong cũng vậy.

Anh nằm lắc võng xoa bụng, nhớ lại tất cả những chuyện đó. Không phải anh đặt chuyện hết đâu. Cũng có lần anh gặp các cô gái thanh niên xung phong, có để ý tới một cô. Năm đó anh chỉ mới hai mươi, tuy không đẹp đẽ gì nhưng cũng trẻ trung vui vẻ. Cô gái cứ cười rúc rích nhìn anh thế là anh để ý tới cô ta. Rồi các cô đi qua, anh về chun xuống địa đạo, tối ngủ bỗng thấy lòng rạo rực, lẫn trong tiếng bom pháo có tiếng cười của cô gái, nhiều năm sau vẫn nhớ. Rồi chiến tranh ngày càng ác liệt, các cô thanh niên xung phong đi đâu hết, các anh chiến đấu ngày đêm chun dưới địa đạo tối mù, không còn biết ngày tháng trôi qua, đánh bao nhiêu trận bị thương bao nhiêu lần. Cho đến hết chiến tranh anh già đi thương tích đầy người, nghèo xơ xác, bộ dạng không còn ra làm sao…

Chuyện chỉ có vậy, trong sâu thẳm, chỉ riêng mình anh biết. Vậy sao ông đạo diễn bắt anh kể trong cuộc nhậu, mọi người cười cợt, lại còn đem quay phim?

Trời đã sụp tối bà mẹ lọ mọ nấu cơm. Tám Luông vẫn nằm lắc võng, thấy buồn bã và phiền lòng. Cơm chín, hai mẹ con ăn cơm trong bóng tối. Bà mẹ hỏi:

“Lát nữa con có đi coi quay phim nữa không?”.

“Có”, Tám Luông đáp, không chút hào hứng. “Lãnh tiền của người ta rồi. An khúc bánh mì rồi. Phim quay theo chuyện của con mà”.

Nhưng lát sau có người bạn hàng xóm đi ngang kêu vọng vào:

“Đi coi quay phim không Tám Luông? Đèn sáng lắm, vui lắm!”.

Tám Luông đáp vọng ra:

“Không. Mày đi đi! Phim quay theo chuyện tao, không hay ho gì đâu. Chút nữa về ghé tao nhậu!”.

9 – 1992

Nguồn: Tuyển tập truyện ngắn Lê Văn Thảo. NXB Văn học, 2012.

www.trieuxuan.info