Một hôm vào giữa khuya ngồi lâu mệt mỏi, tôi ra ban-công làm vài động tác thư giãn, ngó xuống thấy có chiếc xích-lô đậu ngủ, chỗ góc khuất cặp bờ tường bên hông quán cà-phê sát cạnh nhà tôi. Ở đó có chiếc cửa sau của quán, cô cháu bà chủ thường dậy sớm bưng bê dọn dẹp.

Một chiếc xich-lô đậu ngủ vậy thôi, không có gì khác thường. Người đạp xe say rượu hoặc đi xa lỡ chuyến, hoặc có mối khách nào trong hẻm cần rước sớm.

Sáng hôm sau thức dậy chiếc xích-lô đã đi mất. Nhưng tối đến lại thấy đến đậu ngủ nữa. Rồi hôm sau, hôm sau nữa cũng vậy. Gần giữa đêm ngó xuống thấy chiếc xích-lô đậu ngủ mui che kín, người đạp xe nằm thò chân ra ngoài.

Tuần lễ trôi qua. Có vẻ chiếc xích-lô lấy góc khuất đầu hẻm làm chỗ ngủ lâu dài. Vậy là đã có vấn đề.

Quán cà-phê chỉ có bà chủ quán đứng tuổi không thấy có chồng con, thường gõ mõ tụng kinh vào sáng sớm hoặc giữa khuya. Và cô cháu gái từ dưới quê lên, mặt đầy tàng nhang làm việc giỏi giang, mồm miệng cũng lanh lợi không kém.

Đã mười ngày trôi qua, chiếc xích-lô vẫn đậu ngủ, tôi thấy cần phải đặt vấn đề. Trước tiên với bà chủ quán, “địa bàn liên đới” với nhà tôi. Một buổi sáng rảnh việc tôi xuống quán. Bà chủ quán ra tiếp, hai bên ngồi đối diện nhau, hơi e dè một chút. Tôi không vợ, bà chủ quán không chồng, tuy đã lớn tuổi nhưng chúng tôi cũng cần phải giữ gìn chừng mực. Tôi hỏi bà chủ quán có thấy chiếc xích-lô đậu ngủ không. Bà chủ quán nói có thấy. Và hỏi tôi muốn gì? Tôi nói không muốn gì cả. Tôi đâu có đi xích-lô, thấy có người lạ tới ngủ hỏi vậy thôi. Bà chủ quán nói sao lại hỏi tôi? Tôi là người độc thân tu hành, sao không hỏi người khác? Tôi nói tôi sẽ hỏi người khác, nhưng bà là chỗ gần gủi tôi hỏi trước... Có lẻ chữ “gần gủi” tôi nói với giọng điệu khá thân tình, bà chủ quán làm thinh.

Cô cháu gái đang bưng bê lanh chanh chen vào:

“Cháu cũng thấy nữa. Chiếc xích-lô đẹp lắm, anh xích-lô ăn diện như tài tử điện ảnh”.

Bà chủ quán nạt:

“Tao nói chuyện với ông Ba, không với mày. Đi ra sau châm nước sôi vô bình thủy đi”.

Bà chủ quán đổi giọng than thở:

“Tôi tu hành một thân một mình không lo gì, chỉ lo cho con cháu. Thằng xích-lô đậu xe ngủ ngay sát cạnh cửa sau, con cháu sáng thức dậy mở cửa đụng ngay mặt nó. Nghe nói nó còn trẻ ăn bận rất diện, tóc uốn quăn mặt mày không đến nổi nào. Nè Thủy à, mày nói nó còn đeo dây chuyền vàng nữa hả?”.

Cô cháu cười khúc khích từ sau bếp:

“Ảnh nói ảnh là con nhà giàu, đạp xích-lô chỉ để rong chơi thôi”.

Bà chủ quán nạt:

“Tao cấm mày không được nói chuyện với nó. Chuyện vãn cái gì? Dân ngoài đường ngoài sá biết thế nào mà nói chuyện? Mày thấy mặt mủi nó thế nào, có đúng là dân du đãng không?”.

“Con không biết. Con chỉ dòm quần áo không dòm mặt”.

Con hẻm chúng tôi là một con hẻm cụt, chừng vai chục căn hộ. Ngoài tôi và ông tổ trưởng là cán bộ mới tới ở, những hộ khác đã có từ lâu, nề nếp sinh hoạt gắn bó. Không thể có chuyện anh xích-lô ở đâu tới đậu ngủ như thế này. Phải gặp anh ta nói chuyện. Có khi phải báo công an. Nhưng phải bàn nhau trước đã. Ông tổ trưởng có đức tính quí báu là không có ý kiến trong bất cứ chuyện gì. Bà chủ quán bận gõ mõ tụng kinh. Chỉ có tôi là “ông Ba” phải chủ động mọi việc.

Tôi đợi thêm vài bữa để biết chắc anh xích-lô đậu ngủ lâu dài, tổ chức cuộc họp mặt. Anh xích lô ngồi giữa, ông tổ trưởng ngồi kế bên, bà chủ quán ngồi đằng xa, cô cháu gái thập thò ở cửa. Tôi không nhìn thấy sợi dây chuyền vàng, nhưng quả anh ăn bận rất diện, quần gin áo sơ mi kẻ sọc, tóc quăn, không biết tự nhiên hay uốn sấy. Nói chung coi khá bảnh trai. Còn chiếc xích-lô thì cực kỳ. Nệm mới tinh. Tấm chắn bùn, tay cầm mạ kền láng bóng. Những chỗ  khác sơn xanh đỏ. Có chiếc hộc nhỏ sau lưng ghế đựng đồ đạc. Nói chung tiện nghi đầy đủ, như một chiếc tắc-xi đạp bằng chân.

Sau khi nghe những câu hỏi của chúng tôi, trừ ông tổ trưởng, về việc anh đến ngủ ở đây. Anh xích-lô từ tốn trả lời, giọng nhũn nhặn nhưng tự tin:

“Cô bác cho tôi đậu xe ngủ nhờ một thời gian. Hay lâu hơn một chút cũng được. Hiện tôi không có nhà cửa gì cả. Tôi chỉ đậu xe ngủ có làm phiền gì đâu?”.

Ông tổ trưởng làm thinh. Bà chủ quán bận canh cô cháu gái. Tôi là cán bộ, nhà báo, phải hiểu thế nào là giai cấp. Anh xich-lô dù có sang trọng diêm dúa cũng là thành phần cấp thấp của xã hội, lao động chân tay, cần phải thông cảm giúp đỡ.

Tôi nói bà con khu phố hỏi thăm vậy thôi, chưa đặt vấn đề gì. Anh cứ tạm ngủ ở đó, một cách không chính thức, trong thời gian tạm ngủ phải giữ vệ sinh chung, không được ồn ào rủ rê bạn bè, đêm hôm hẻm có người bịnh tích cực đưa đi cứu chửa, bằng phương tiện là chiếc xích lô của mình.

Như vậy là tốt quá rồi, tôi nói thêm. Tuy quốc hội có qui định quyền tự do cứ trú, nhưng không phải ai muốn ở đâu thì ở.

Như vậy là tạm ổn, về phía tôi và ông tổ trưởng. Nhưng với bà chủ quán thì không. Bà thấy có sự thiệt hại nào đó riêng bà phải gánh chịu. Đó là cô cháu gái của bà sáng sớm mở cưa đụng ngay anh chàng xích-lô. Vậy là sao?

Bà hạch hỏi cô cháu:

“Mày nói nó bị cha mẹ từ hả? Tại sao cha mẹ lại từ con, nó kể với mày thế nào?”.

Cô cháu cười khúc khích:

“Cháu gặng hỏi lắm anh ấy mới nói. Nhà anh ấy khá giả, lập hãng buôn, ông bà già bận kiếm tiền để mặc anh ấy rong chơi không học hành gì cả, sa vào đám thanh niên hư hỏng, đánh bạc trộm cắp, bị bắt đi cải tạo”.

“Đi tù hả?”.

“Lên rừng làm rẫy thôi. Anh ấy cải tạo tốt được khen thưởng, ra trại sớm. Nhưng hôm ra trại dẫn theo một cô gái, đúng ra là một mụ bia ôm, già hơn anh ấy tám tuổi. Anh ấy lẳng lơ đĩ thỏa lắm dì ơi!”.

“Mày khỏi nói tao cũng biết”.

“Anh ấy bị bắt lại cùng với mụ bia ôm, cải tạo thêm một năm nữa. Ra trại về nhà thấy nhà cửa bị tịch biên, hãng buôn vướng vào một vụ buôn lậu trốn thuế. Ông bà già trốn mất, anh ấy bơ vơ, tìm được người thân vay ít tiền mua chiếc xích-lô, bắt đầu cuộc đời lang thang. Đêm ngủ ngoài công viên đường lớn người ta không cho, phải chun vào hẻm như vầy”.

“Kể cũng tội! Do đâu hai ông bà từ thằng nhỏ?”.

“Ba má anh ấy nói, do anh dẫn mụ bia ôm về nhà, công an theo dấu bắt gặp hàng lậu trong nhà”.

“Vậy cũng đáng đời nó. Mày không việc gì phải quan tâm. Đừng nói chuyện với nó. Hay mày đợi tao tụng kinh xong rồi hảy mở cửa?”.

“Dì cứ tụng kinh. Con mở cửa đánh thức anh ấy mới dậy, anh ấy ngủ say lắm”.

Cô cháu gái quán xuyến công việc của quán. Giờ thêm anh xích-lô, chẳng tốn công gì, gọi anh ta dậy cho vào nhà đi toa-lét rửa mặt chải tóc, một cách không chính thức, không phiền tốn gì. Chỉ có điều cô bỗng nhớ ra, không biết trước đây hàng ngày anh ấy đi vệ sinh toa-lét ở đâu, có một mụ bia ôm nào đó làm chỗ “tạm trú” không? Nhưng chuyện đó để sau, cô sẽ tìm ra. Phụ nữ có giác quan thứ tám, không gì dấu được. Giờ hảy giúp đỡ anh ta cái đã.

Mỗi ngày cô cháu gái biết thêm một chuyện về anh chàng xích-lô, tâu lên bà chủ quán. Bà truyền xuống tôi và ông tổ trưởng, rằng từ đó tới giờ anh xích-lô chưa về nhà, ông bà già cũng không gặp anh, biết đâu mà gặp, mớ hàng lậu cũng không biết là thứ gì.

Một buổi trưa có một bà mập mạp trắng trẻo, bận quần áo lụa màu mỡ gà, đến đứng chống nạnh tay trước cửa quán cất giọng rổn rảng hỏi:

“Có thằng xích-lô ngủ đêm ở đây phải không? Thằng con hư bỏ cha mẹ lang thang đến đây nương náu. Phải nó không?”.

Bà chủ quán đáp:

“Tôi không biết. Nhà này chỉ có hai dì cháu tôi, không có đàn ông con trai nào ở đây”.

“Hay nó ở ngoài kia?”.

“Ngoài kia là hẻm, đường sá của nhà nước, bà tìm công an mà hỏi”.

Bà mập nghe công an tỏ vẻ hoảng sợ, đổi giọng than thở:

“Ôi trời đất ơi, thằng con hư bỏ cha mẹ! Vợ chồng tôi bận mần ăn để nó đi lang thang, ngủ bờ ngủ bụi như thế này”.

“Đây là khu phố văn hóa, không phải bờ bụi”, bà chủ quán nói. “Sao nghe bà từ nó rồi?”.

“Giận quá nói vậy thôi, con cái đẻ ra từ thế nào. Nó là con cũng phải biết phận mình…”.

Cô cháu gái đứng ở cửa nghe thấy tất cả, nhìn bà mập với vẻ oán giận, nhưng lại không chịu bỏ đi.

Một bữa anh xích-lô có được món khách sộp, đạp xe về sớm rủ đám thanh niên trong hẻm đi uống bia, gọi là lễ ra mắt. Đám thanh niên trong hẻm hâm mộ anh chàng lãng tử từ lâu. Họ chọn quán bình dân bên kia đường, bia hơi nghêu sò cốc ổi. Bàn kê lại ngồi hai hàng hai bên, bia cụng ly từng đôi, rượu thuốc rót ly nhỏ chuyền vòng tròn. Màn một chuyện trò thăm hỏi. Màn hai tranh cãi om sòm. Tới màn ba, không biết rượu có pha thuốc trừ sâu hay sao, mọi người đứng dựng lên đập cổ chai bia xin nhau tí huyết. Riêng anh xích-lô vì là khách lạ, chạy ra đường phanh ngực đón xe tải đang lao tới: “Mày cán tao đi! Mày cán tao đi!”.

Mất uy tín quá đỗi! Tiếng xầm xì râm ran. Quyết định tạm trú có nguy cơ bị thu lại. Nhưng rồi cũng êm. Bứt dây động rừng, nhiều nhà trong hẻm có con em trong cuộc nhậu, không muốn bị mang tiếng, đã làm lơ như không nghe thấy. Ông tổ trưởng dĩ nhiên không có ý kiến gì. Bà chủ quán bị cô cháu dọa bỏ về quê, cũng làm thinh.

Cuộc sống trở lại như cũ. Anh xích lô vẫn đi sớm về khuya. Một hôm có chuyện khiến anh phục hồi phần nào danh dự. Trong một chuyến chở khách người nước ngoài, khách làm rớt chiếc bóp có hơn ngàn đô, anh tìm đến trả. Khách khen mãi, trầm trồ chiếc xích lô, báo chí được dịp làm rùm lên. Cô cháu cầm tờ báo có in hình anh xích-lô nhét vào tay bà chủ. Bà đang tụng kinh, không đọc kỷ nói: “Tao đã nói rồi, thằng này sớm muộn gì cũng bị truy  nã thôi”.

Anh còn làm nhiều việc khác cho hẻm. Cô giáo nhà ở cuối hẻm đột nhiên nghỉ dạy học chuyển sang buôn bán chén dĩa, có một sạp hàng trong nhà lồng chợ, cần chiếc xích lô chở hàng đi về, anh đảm nhận việc đó. Một đứa con cưng nhà kế đó bỗng đòi xe xích lô đưa rước, đơn  giản vì chán đi xe gắn máy, anh cũng đảm nhận việc đó. Công việc gắn bó anh với hẻm. Và rồi phường kêu anh đi học bổ túc văn hóa. Té ra anh không biết chữ! Cô cháu đòi đi học với anh. Cô cũng không biết chữ. Bà chủ quán có hơi phiền lòng, nhưng chuyện văn  hóa là quốc sách, không thể không chấp hành. Hai cô cậu ngồi ở bàn cuối, cao nghều, gò lưng vặn vẹo nắn nót viết từng con chữ, trên tập vơ cong queo vì nhét ở túi quần sau. Họ học ba tối mỗi tuần, đi trên chiếc xích-lô, vì không thể để chiếc xe lại ở hẻm. Bà chủ quán rầu rĩ quá đỗi, giờ giấc tụnh kinh bị xáo trộn. Nhưng cô cháu nói: “Con không học thì về quê, đây là dịp cho con tiến thân, không chịu dốt nát hoài đâu”.

Nhưng nhiệt tình học hành của cô cháu bị phá vỡ. Một hôm có người báo tin anh xích-lô chở thầy giáo đi nhậu, cả hai say bét nhè hát nghêu ngao ngoài đường.

Tối hôm đó nghe có tiềng rì rầm chỗ chiếc xích-lô. Tiếng cô cháu gái:

“Anh không đi học cũng được, nhưng đừng rủ thầy giáo đi nhậu. Hay anh bán chiếc xích-lô đi, nghe lời em, mướn căn nhà mần ăn. Con trai đạp xích-lô kỳ lắm. Lại còn chở mấy mụ mắt xanh mỏ đỏ ở nhà hàng khách sạn, anh không ngán hay sao? Anh làm thợ mộc được không? Hay thợ đóng giày? Em biết một chỗ nhận hàng may gia công, anh chịu em cùng làm với anh…”.

Có tiếng ậm ừ day trở trên chiếc xích-lô. Cô gái nói tiếp:

“Anh rong chơi đã đời rồi, còn thiếu nhà hàng khách sanh nào không đứng đợi suốt ngày đêm? Anh muốn ra ngoại thành trồng rau không? Sống giữa vườn rau xanh tươi hơn suốt ngày gò lưng đạp xe, chỉ nhìn thấy lưng người ta như thế này”.

Tôi bỏ đi vào trong. Tôi đã quá tuổi để nghe chuyện tương lai, đổi đời, cuộc sống phía trước.

Anh xích-lô tiếp tục cuộc sống rong chơi, lãng tử của mình. Nhưng cũng không dễ dàng gì. Không phải lúc nào cũng tìm được mối rước khách người nước ngoài, không phải ai cũng rộng rãi trong việc móc bóp của mình ra. Chiếc xe cũ đi cần phải sửa chửa, thay vỏ ruột, sên líp, quần áo rách cần phải mua bộ mới, tiền ăn thuốc hút, phạt vi cảnh chạy ngược chiều... Anh xích-lô còng lưng đạp xe ngày càng gầy rạc đi, da xạm đen, mái tóc quăn không còn bóng láng, óng mượt nữa.

Rồi xảy ra một chuyện, làm dấu chấm hết. Cô cháu âm thầm theo dõi anh xích-lô từ hồi nào. Hóa ra chuyện chở mụ xanh đỏ là có thật. Cô theo anh đến núp sau gốc cây trước cổng khách sạn. Anh đạp xe đến ghếch càng xe ngồi chờ, mụ xanh đỏ từ trong khách sạn đi ra leo lên ngồi, anh còng lưng đạp. Cô cháu từ sau gốc cây bước ra tay chống nạnh tay chỉ vào mặt anh quát: “Đi về!”. Anh xích-lô tiu nghỉu sững sờ. Mụ xanh đỏ hoảng hốt tưởng dính vào vụ đánh ghen gì đây, có thể bị nguyên một chậu sơn dội lên đầu, nhanh chân lủi mất.

Chuyện đó không ai biết. Nếu sau đó mụ xanh đỏ không trở lại, không phải ở khách sạn mà ngay tại quán, sau khi biết chuyện, làm rùm lên. Thì sao nào, mày là cái gì? Tao đi xích-lô mắc mớ gì tới ai? Tưởng quí giá lắm hả? Không ai đáp lại mụ cả. Cô cháu đang đi chợ. Bà chủ quán bận cầu kinh. Ông tổ trưởng không ló mặt ra trong những trường hợp như thế này. Còn tôi đang bận viết bài nghị luận văn chương. Mụ xanh đỏ nói mỏi miệng rồi về. Chuyện chẳng ra làm sao, nhưng kết quả thật đáng tiếc. Chuyện đến tai công an phường, tội gây rối không phải nhỏ. Mấy ngày sau anh xích-lô được mời ra khỏi hẻm. Hơn tuần sau cô cháu cũng ra đi, nói là về quê, chấm dứt một màn kịch, không biết vui hay buồn.

***

Năm năm trôi qua. Một buổi chiều đi làm về chợt nghe có tiếng cười nói vui vẻ trong quán,  tiếng con nít khóc, tiếng kêu gọi tên tôi giọng quen quen:

“Vô uống cà-phê chú Ba ơi!”.

Tôi suýt không nhận ra cô cháu. Vẫn khuôn mặt tàng nhang nhưng trông nở nang, trắng trẻo thêm ra, tay nách đứa nhỏ, tươi cười chào tôi rồi vén áo vạch vú cho con bú. Anh xích-lô ngồi một góc, cùng với ông tổ trưởng. Bà chủ quán ngồi chính giữa, nói với tôi:

“Tụi nó về thú tội đó ông Ba à, đợi đẻ con đem về để mình thương con nít không rầy la chúng. Có con cái nào hư quá đổi như vậy không? Dắt nhau đi không cưới xin gì cả! Mà lại đi trên chiếc xích-lô. Nè tao nói cho tụi bây biết, tụi bây sống thế nào thây kệ, nhưng để cháu tao cực khổ tụi bây chết với tao!”.

Tôi ngồi xuống với anh xích-lô, thấy cần phải góp vào đôi câu:

“Sao mần ăn thế nào? Có vợ con rồi bớt bay nhảy chớ?”.

Anh xích-lô cười cười. Cô cháu nói:

“Chưa đâu chú ơi! Cháu bán chiếc xích-lô cất căn nhà ngoài ngoại thành, không có nhà hàng khách sạn nào ngoài đó, vậy mà anh ấy…”.

Anh xích-lô lại cười, ông tổ trưởng cười theo, bà chủ quán tiếp tục chì chiết. Còn tôi cứ phân vân không biết trong trường hợp như thế này, có nên trả tiền ly cà phê không.

4 – 1997

Nguồn: Tuyển tập truyện ngắn Lê Văn Thảo. NXB Văn học, 2012.

www.trieuxuan.info