Đàn chim sẻ

Trời lạnh lắm. Những đám mây xám rách tơi tả ào ạt trôi về phía cuối trời, hết lớp này đến lớp khác. Gió ù ù lướt trên mặt hồ, làm ngả rạp những đám lau sậy đã héo khô từ độ cuối thu.

Trên bờ hồ, ở chỗ mỏm đất cao nhất có một cây gạo cổ thụ. Cây gạo sống ở đây đã lâu đời lắm. Thân cây to mấy người ôm, gốc cây xù xì, nổi u nổi bướu, rễ bò lan ra cả một vùng đất rộng. Dưới gốc gần sát mặt đất, thân cây nứt toác, tạo thành một cái hang nhỏ một người ngồi lọt thỏm. Cây gạo rụng hết lá, trần trụi đứng giữa trời, phơi những nhánh cành lực lưỡng, gân guốc.

Từ phiá bờ bên kia, một đàn sẻ nâu đang soải cánh vượt hồ. Chúng kêu ríu ran và bị gió thổi bạt. Gió lạnh xô chúng về một phía, cản đường bay của chúng. Sắp tối rồi, đàn sẻ còn mải bay về đâu?

Trong tiếng gió rú rít, vẫn vang lên lời động viên của sẻ đầu đàn:

- Cố lên! Cố lên! Sắp tới bờ rồi!

Một giọng sẻ yếu ớt:

- Đâu? Đã trông thấy cây gạo đâu mà bảo sắp tới? Khi nào trông thấy cây gạo thì mới tới bờ!

- Kia thôi! Kia thôi! Chẳng phải cây gạo thì là cây gì kia?

- Không phải! Cây gạo to hơn nhiều cơ! Cây gạo xùm xòa che kín cả một góc trời cơ!

Quả thật, cây gạo bây giờ khác quá. Hồi mùa hè, bay ngang qua đây, đàn sẻ thấy cây gạo to lớn hơn nhiều. Lá cây xanh mướt, ken dày, một tia nắng mặt trời cũng không chui lọt. Lần ấy, cũng vào lúc chạng vạng như thế này, bọn sẻ đã ngủ nhờ cây gạo một đêm. Gió hồ lộng thổi, có lúc ào ào như bão, nhưng cả đêm bọn sẻ ngủ ngon giấc nhờ được sự che chở của những vòm lá kín mít. Thế mà bây giờ, không hiểu sao cây gạo khẳng khiu đến mức không nhận ra như thế này?

Khi đã tới bờ rồi, bay hai ba vòng quan sát kỹ lưỡng bọn sẻ mới dám tin đúng là cây gạo ấy thật. Thương quá! Chẳng còn lấy một chiếc lá! Khắp thân mình chỉ toàn những cục bướu tròn khô ráp.

Đàn sẻ im lặng lượn vòng quanh cây gạo, tưởng nhớ đến tòa nhà xanh kỳ vĩ mà chúng đã từng trú nhờ một đêm hồi đầu mùa hè năm trước. Chúng thương cây gạo quá. Chẳng hiểu vì tai họa gì mà bây giờ cây gạo đến nông nỗi này?

Đàn sẻ quyết định đêm nay ngủ lại với cây gạo. Gió dữ quá, không thể ngủ trên cành như hồi trước. Chúng liền kéo nhau chen chúc trong hốc cây. Cái hang đầy lá mục, ẩm mốc, lạnh lẽo bỗng ấm sực lên nhờ hơi ấm của đàn sẻ. Suốt đêm, đàn chim không ngủ. Chúng liến láu trò chuyện. Chúng kể lại những kỷ niệm đẹp đẽ của buổi tối mùa hè ấy, khi cây gạo đang thời trẻ trung. Dạo ấy cây gạo vui tính quá. Suốt đêm nô đùa với gió và hát những bài hát thật hay. Đàn sẻ ao ước giá có một phép lạ nào làm cho cây gạo xanh tốt trở lại thì dù có phải đổi bằng giá đắt mấy, chúng cũng không từ. Chúng nói đến cây gạo với tất cả lòng yêu thương và biết ơn…

Cây gạo cổ thụ nghe thấy hết. Những điều bọn sẻ ao ước làm cho cây gạo thực sự cảm động. Những dòng nhựa trong thân cây rạo rực chảy mạnh. Thật ra, vì bọn trẻ thơ ngây không biết đấy thôi. Mùa đông cây gạo trút hết lá, tích nhựa nuôi nụ hoa để sang xuân bừng nở, chứ đâu phải cây gạo bị tai họa gì! Trông cây chỉ toàn những cành khô cứng, cứ tưởng như cây đã chết. Thực ra cây vẫn đang âm thầm tích nhựa. Cứ thử chích vào thân cây một tí mà xem! Dòng nhựa trắng như sữa sẽ tứa ra mãi không hết.

“Thôi được, mình sẽ đem lại cho bọn sẻ dễ thương này một nguồn vui thật bất ngờ. Cũng vừa đúng dịp, mùa xuân cũng bắt đầu trở về rồi. Trong gió lạnh đã thoáng thấy có hơi nước mát mẻ…” - cây gạo nhủ thầm như thế và suốt đêm, những dòng nhựa rạo rực tuôn trào trong thân cây, thôi thúc những nụ hoa sớm nở hơn.

Sáng tinh mơ, sẻ đầu đàn vừa ló ra khỏi hốc cây đã sửng sốt kêu lên: khắp mình cây gạo phủ đầy hoa đỏ. Những cục bướu tròn mà hôm qua bầy sẻ tưởng là những nốt sần tật bệnh, nay nở bung thành những bông hoa đỏ tươi lập lòe như những đốm lửa. Đàn sẻ bay ra khỏi gốc cây, lượn vòng cao vòng thấp, ríu ran trò chuyện, hỉ hả vui sướng. Chúng cứ tin một cách chắc chắn là nhờ hơi ấm của chúng sưởi cho cây gạo mà cây gạo sống lại và không cần trổ lá, đơm nụ, cây gạo lập tức nở hoa.

Đàn sẻ lượn vòng quanh cây gạo một hồi lâu nữa, cho tới khi trời sáng hẳn thì chúng lại tiếp tục lên đường.

CÂU CHUYỆN CÒN GIẤU KÍN TRONG LỚP VỎ

Chú bé lục lọi trong hộp đồ chơi một lúc rồi reo lên:

- A! Đây rồi! Đây rồi! Vân ơi!

- Đâu? Đâu? Có bị mọt không?

- Không, chỉ hơi quắt lại một tí thôi!

Cô bé chạy đến bên chú bé, sẽ rướn người lên, đưa bàn tay nhỏ xinh ra đỡ lấy mấy hạt nhỏ màu đen từ trong tay anh. Cô bé khum khum bàn tay lại như một cánh hoa sen, thận trọng, khẽ khàng đưa ra phía ánh sáng. Mấy hạt đỗ màu đen như than, ở giữa có đốm trắng nằm gọn trong bàn tay hồng hồng của cô bé. Cô bé xuýt xoa:

- Chúng chỉ hơi héo đi thôi anh Dũng nhỉ. Ta đem gieo ở góc sân kia anh ạ.

Mấy hạt đỗ trong lòng bàn tay cô bé lăn qua lăn lại. Cô bé rụt cổ, nắm nhanh bàn tay lại, sợ đỗ vãi tung ra sàn nhà. Nhưng rồi cũng không tránh khỏi vương vãi. Mấy hạt đỗ rơi xuống sàn nhà lách cách, rơi vào hộp đồ chơi lanh canh. Cô bé quỳ thụp xuống, luống cuống tìm những hạt đỗ. Cô chăm chú tìm. Mỗi khi thấy một hạt, cô bé lại khẽ reo lên mừng rỡ. Một lúc sau, cô bé hớn hở đưa cho anh nắm hạt đỗ. Cô bé tưởng đã tìm thấy hết những hạt rơi vãi. Nhưng không, cô đã để sót một hạt nằm lọt thỏm trong chiếc lọ thuỷ tinh nơi góc hộp đồ chơi.

*

Cái hạt đỗ nằm lọt thỏm trong lọ thủy tinh kia không phải là vô tình mà là cố ý. Nó đang ẩn nấp trước con mắt tìm kiếm của cô bé. Ngày trước, khi còn nằm trong quả đỗ, nó cũng đã từng chịu mưa chịu nắng, suốt ngày này sang đêm khác phơi mình trên giàn. Nhưng gần một năm nay, nằm yên trong góc hộp đồ chơi, nó đâm ra ngại sương gió. Nhiều đêm nằm nghe gió rú rít bên ngoài, mưa quật rát rạt vào mái ngói, nó thấy ngại ghê! Nó cảm thấy nơi góc hộp đồ chơi mà nó trú ngụ thật đúng là một tổ ấm, mưa không ướt vỏ, nắng không rát mình. Nó cứ muốn sống ung dung nhàn nhã như thế cho đến hết đời. Thỉnh thoảng cô bé mang hộp đồ chơi ra kiểm lại “mặt hàng” của mình, hạt đỗ lại giật mình thon thót. Nó rất sợ phải chuyển đi sống ở bất kỳ một chỗ nào khác. Lúc cô bé nói: “Ta đem gieo ở góc sân…” hạt đỗ co giúm người lại. Nó nghĩ đến cảnh phải nằm trong đất lạnh, những trận mưa xối xả, những cơn gió tê buốt, những ngày nắng gay gắt… Thừa lúc cô bé đưa tay ra phía cửa, hạt đỗ liền xô đẩy các bạn, chạy trốn. Nó nhảy phóc vào chiếc lọ thuỷ tinh rồi nằm im thin thít. Chao ôi, nó đã phải sống những giờ phút phấp phỏng, hồi hộp, người lạnh rồi lại nóng, nóng rồi lại lạnh, đầu óc chao đi đảo lại thật khổ sở vô cùng. “Nhưng thế là mình thoát!”- Nó mỉm cười thú vị nghĩ rằng mình sẽ sống yên tĩnh như thế mãi mãi.

*

Những hạt đỗ khác được gieo xuống góc sân. Hai anh em cô bé đã lụi hụi bẩy mấy viên gạch ở đó lên, mượn chiếc cuốc xới đất tơi ra như bột, như tro. Không ngờ đất ở đây lại tốt đến thế. Cứ đen và anh ánh nhìn thật thích mắt. Vùi những hạt đỗ xuống rồi, cô bé lấy nước vẩy đều một lượt. Đất ngấm nước rào rạo, rào rạo. Những hạt đỗ nằm trong đất ẩm, thấy trong người rạo rực, râm ran cảm giác của sự sinh nở. Ngày này tiếp sang ngày khác, những hạt đỗ phồng to lên, nứt cái vỏ và nẩy những cái mầm mập mạp, ban đầu thì trắng, rồi ngả dần sang màu vàng và cuối cùng có màu xanh rất non, rất trong, tưởng bấm vào là nhựa sẽ ròng ròng chảy mãi không hết. Hai nửa hạt đỗ tách ngả ra hé lộ chiếc lá đầu tiên còn gấp nếp như lim dim ngỡ ngàng dưới ánh nắng trời. Rồi chiếc lá từ từ xòe nở, rõ hình xẻ ba như chân vịt. Chiếc lá thứ nhất… Chiếc lá thứ hai… Chiếc lá thứ ba… Cho đến chiếc lá thứ năm, thứ sáu thì đã ra dáng một cây leo thật sự, dáng thanh mảnh, lả lướt, ngọn vươn dài lúc nào cũng lắc la lắc lư đung đưa như tìm kiếm một cái gì.

Từ khi những cây đỗ mọc lên, góc sân khác hẳn trước. Trẻ em đến nhiều hơn, lúc nào cũng rộn rã tiếng cười đùa, bàn tán. Đứa nhận cây này của mình, đứa nhận cây kia của mình. Đứa lấy que rào cắm cho đỗ leo, đứa bắt muội cho cây… Mảnh sân ngày trước khô không khốc, toàn những gạch nhẵn bóng thì nay bắt đầu đã có tiếng lá non loạt soạt. Ngày trước chỉ có chim sẻ chành chỏe cãi nhau trên nóc nhà thì nay lần đầu tiên trong hàng chục năm từ khi có mảnh sân nhỏ, đã có bóng vài ba chú chim sâu thấy bóng cây xanh liền sà xuống đậu. Trong tiếng gió loạt soạt, có thể nghe thấy tiếng những ngọn cây khoe với nhau:

- Ô! Em đã vươn lên tới nóc nhà rồi! Trong hốc tường kia có tổ chim sẻ, có hai quả trứng bé tí xíu!

- Em đã ló lên bờ tường rồi! Nhà bên kia có đàn gà con đông vui quá! Đấy! Đấy! Một chú gà con nhảy lên lưng mẹ, trượt chân ngã bổ chửng…

- Những cậu bé, cô bé ở nhà bên cạnh chạy sang chơi dưới bóng mát của chúng ta! Họ kéo theo cả chiếc ô tô nhựa màu đỏ và bế theo một cô búp bê to gần bằng em bé mới sinh…

- Ôi! Mưa! Mưa! Những hạt mưa lạnh buốt, thích quá! Thích quá!

- Em bắt đầu thấy nụ hoa cựa quậy dưới nhánh lá rồi!

Lăn mình vào trong đất, tắm trong mưa nắng bão dông, những hạt đỗ dũng cảm kia lớn lên. Riêng hạt đỗ ngại nắng ngại gió vẫn nằm trong lọ thuỷ tinh, chẳng lớn thêm chút nào mà có phần còn héo hắt quắt queo hơn trước. Nằm trong lọ, nghe bạn bè hớn hở kể những niềm vui của mình, hạt đỗ buồn lắm. “Giá mình cũng sống dũng cảm như mọi người… Bây giờ thì muộn rồi. Họ đã là những cây đỗ mập mạp, còn mình thì vẫn chỉ là một hạt đỗ quắt queo”. Hạt đỗ rấm rứt khóc.

Nghe thấy tiếng khóc, một ngọn cây khẽ thì thào với cây bên cạnh:

- Ai khóc thế nhỉ? Trăng sáng thế này, gió mát thế này mà lại khóc!

- Lặng yên! Lặng yên! Các bạn đừng sột soạt nữa để nghe xem ai khóc?

Những cây đỗ ngừng trò chuyện, lá cành im phắc. Một cây tò mò vươn ngọn đến bên cửa sổ, lắc la lắc lư nhòm ngó, lắng nghe. Dưới ánh sáng xanh dịu, nó trông thấy hạt đỗ trong lọ thủy tinh. Nheo nheo con mắt lá quan sát một chặp rồi nó reo lên:

- Ô, Đỗ con! Đỗ con, các cậu ơi!

- Đỗ con nào?

- Đỗ con ngày trước ở cùng chúng mình ấy! Cái hồi đem gieo cứ nháo nhác lên là cậu ấy đi đâu mất tích, bây giờ cậu ấy lại về đây này!

- Đâu? Đâu?

Những cây đỗ xôn xao hẳn lên, đua nhau vươn ngọn nhòm qua cửa sổ. Khi trông thấy hạt đỗ, chúng nhao nhao:

- A! Chào Đỗ con nhé! Chào Đỗ con nhé! Đi đâu mà mất tăm mất tích thế? Bọn mình rất nhớ.

Trước cử chỉ vồn vã ân cần của bạn bè, mặc dù rất ngượng, nhưng hạt đỗ cũng thành thật kể hết lỗi lầm của mình. Nó tỏ ra rất ân hận và bối rối không biết bây giờ nên sống như thế nào. Có lẽ chẳng bao giờ nó có được niềm hạnh phúc như bạn bè. Nhiều cây đỗ ủ rũ, tỏ vẻ ái ngại thay cho nó.

Làn gió thoảng qua, mang theo hương thơm của lá và hoa. Thấy các cây đỗ buồn bã, lá cành rầu rĩ, Gió hỏi:

- Làm sao mà ỉu xìu thế hở các bạn đỗ? Mọi khi tôi đến, các bạn vồn vã hớn hở lắm kia mà?

- Chúng tôi đang có chuyện buồn! Không thể nào vui được khi bạn mình đang có chuyện buồn!

- Chuyện gì vậy?

- Chuyện buồn lắm Gió ạ. Có một hạt đỗ, bạn cũ của chúng tôi…

Những cây đỗ đua nhau kể cho Gió nghe về nỗi băn khoăn của bạn mình. Nghe chưa dứt câu chuyện, Gió đã cười lớn:

- Trời ơi! Có thế mà các bạn cũng phải quá lo lắng! Khó gì đâu! Hạt đỗ ơi, đừng buồn nữa! Biết ân hận như thế là tốt đấy. Vẫn còn kịp, Đỗ con ạ. Chú cứ lăn vào lòng đất, chịu nắng, chịu mưa, rồi chú cũng sẽ thành một cây đỗ lực lưỡng, chú sẽ được hưởng niềm vui như bạn bè chú. Tất cả cuộc đời là còn ở phía trước. Tất cả mọi điều kỳ diệu vẫn còn ẩn giấu trong lớp vỏ, giống như những câu chuyện cổ tích hay vẫn còn ẩn giấu trong trí nhớ của người bà chưa được mang ra kể. Hãy mở lòng mình ra! Hãy mở lòng mình ra! Để tôi giúp chú nhé? Nào, bắt đầu!

Gió ào vào phòng, thổi xoáy vào hộp đồ chơi làm đổ chiếc lọ thủy tinh. Đỗ con nhân đó nhảy phóc xuống sàn. Gió giúp chú lăn nhanh hơn, đến bên các bạn. Vừa chạm vào đất ẩm, chú khẽ rùng mình. Nhưng cái cảm giác ớn lạnh ấy qua đi rất nhanh. Hơi đất truyền sang cho chú một sức mạnh kỳ lạ. Chú cảm thấy rõ rệt là mình đang phập phồng thở, vỏ mềm đi và căng ra, người mình nở nang hơn…

Đỗ con ngây ngất thở hương đất và hương trời. Xung quanh chú, những cây đỗ bầu bạn cùng chia vui với chú, vẫy vẫy những bàn tay lá reo mừng…

(còn tiếp)

Nguồn: Truyện chọn lọc của Trần Hoài Dương. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học, 2006.