1

Đến một ngày ngôi biệt thự cổ kính trăm năm tuổi bên Hồ Thiền này phải đập đi, tức hóa kiếp cho nó, nhường chỗ cho tòa nhà cao chọc trời mười mấy tầng. Bao nhiêu ngôi biệt thự như thế cũng phải chịu số phận như nó. Hết thời rồi, thương tiếc mấy cũng phải chịu, như kiếp người.

Trước sự kiện vật đổi sao dời đó, ngồi trong căn phòng có hai loại người. Có người nghe tin thì giật mình tiếc rẻ, sau biết không thể nào khác được thì mắt nhìn lên mơ hồ, mặt thuỗn ra, như trước một người bạn mắc chứng ung thư. Có người thì hăng hái: “Đập là phải. Xây càng to cao thì mấy bố quyền chức bên A bên B cứ theo ba mươi, bốn mươi phần trăm mà ăn nhòe. Xây lên rồi thì chỉ nằm ngửa cho thuê cũng sướng”.

Căn phòng làm việc đầy ắp vui buồn thành bại của tôi trong nó đến lúc phải chuyển, từ bên Hồ Thiền ra phố Bờ Sông…

Tôi gọi điện thoại đến số máy 8436393:

- Làm ơn hỏi lộ trình xe buýt, từ…

Tiếng nữ rất dịu:

- Công ty xe buýt kính chào quí khách. Xin quí khách chờ cho một lát.

Tiếng tích tè và tiếng hỏi nhau một thoáng. Vẫn tiếng nữ rất dịu, lần này nghe gần lắm.

- Em chào anh. Vâng, anh đi cho em từ đấy ra Bát Cổ. Rồi từ Bát Cổ…

Chưa kịp nói lời cảm ơn thì đã nghe cô gái nói lại:

- Vâng, vâng. Đi thế thì phải hai chặng, vất vả. Xin anh chờ cho một lát để em xem lại.

Chỉ nháy mắt, đã nói:

- Xin anh đi cho em xe 19 hoặc 24, đến Hố Mẻ thì anh xuống.

Gác máy mà còn sững sờ về sự dịu dàng. Từ lâu lắm rồi mới được nghe mấy tiếng thật dễ thương, thật Thăng Long xứ Bắc ngọt ngào: “Anh đi cho em…”. Từ bé chưa bao giờ cái tai nhận được những tiếng như thế!

… Gặp ngay được xe số 24, như một chàng kẻng trai khoác áo sọc đỏ, lạc lõng giữa lối đường đầy bụi. Mừng thầm: “Hậu vận mình chưa đến nỗi nào!”. Xe máy mát lạnh, ghế dãn ra rất điệu. Giá vé đồng loại hai nghìn rưởi. Sướng chán, lãi chán, chỉ ngồi ở nhà bật máy lạnh đã tốn gấp mấy số tiền ấy. Nhà xe mỗi chiếc hai người, đồng phục màu ghi, đi giày, đeo cà vạt. Anh lái ngồi nghiêm như rôbôt. Anh phụ bán vé, lăng xăng với khách, nửa nghiêm nửa tếu, nửa thanh nửa tục. Vừa mở miệng “dạ… dạ” với khách đấy, một chốc đã thét lớn: “đ. vào”. Xong rồi liếc vào các dãy ghế, mặt vừa lì vừa có nét ngượng. Khách cũng ngồi như rôbôt. Đa phần lim dim ngủ, trong làn hơi lạnh. Dân Việt cái gì cũng tranh thủ được, nhất là máy lạnh. Khách thường có ba loại: sinh viên đeo túi đến trường; đám buôn vặt từ ngoại thành, không thấy quang sọt, chỉ thấy đòn gánh xếp gọn trên sàn xe; mấy ông bà già về hưu mặt nhìn hấp háy. Đám thứ ba này không ngủ gật, tỉnh như sáo, số ít nhưng đủ bộ dạng, gặp cảnh gì hai bên đường cũng đưa tay chỉ, thậm chí thò cả tay ra cửa… Anh phụ lái nhắc nhở: “Con xin các bố. Đã sướng đâu mà rởn mỡ thế, các bố già!”.

2

Buổi chiều vớ được xe 19. Lại mừng rơn: “Hậu vận của mình chưa đến nỗi nào”. Khác chiếc 24, anh 19 này nhỏ thó, xấu trai. Bước lên thì tệ hơn, không có máy lạnh, ghế sin sít chẳng khác xe đò. Khách mặt đỏ như gà chọi, ngớ ra. Có tiếng trẻ: “Đ. mẹ. Lừa bịp có hạng”. Tiếng già từ tốn nhưng nhức nhối: “Chưa sướng được. Vẫn như nguyên!”. Anh lái quay đầu vào nói như mơ:

- Mấy bố yên tâm. Sắp thanh lý làm chuồng gà rồi. Có hai trăm chiếc xịn sắp tung ra.

Tiếng trẻ:

- Đừng bịp nữa. Mấy bố già!

Anh phụ quắc mắt:

- Bịp làm cái đ. gì!

Anh lái biết ý, bóp còi như xóa đi phút giây không lịch sự trên xe như một sự cải chính.

Tốp khách hai bà một ông dắt díu nhau lên rồi đòi xuống, rồi lại dắt nhau lên. Người đàn ông nhỏ thó, áo bỏ trong quần, sắc mặt bao cấp bủng beo đầy lý sự, mắt kính, tai đeo dây trợ thính dài ngoẵng ngỡ như sợi dây dài hơn người ông già. Hai bên là hai bà già, một cao như sào mía, một thấp hơn cả người đàn ông, chưa ngồi ấm chỗ đã cãi nhau như đám cỗ làng:

- Các bà phải nghe tôi. Ngu lâu thì phải biết hỏi đường hỏi tuyến cho kỹ rồi mới lên xe…

Hai bà đồng thanh:

- Ông dở hơi bỏ mẹ!

Ông trợ thính cứ lẩm bẩm một câu: “Các bà phải nghe tôi”. Hai bà cứ đồng thanh: “Ông dở hơi bỏ mẹ”. Anh phụ xe thấy vậy đến bán vé xe và phân xử. Hai bên tranh nhau kể cái ngu, cái dở hơi của nhau. Họ vốn cùng cơ quan về hưu một lần, hôm nay rủ nhau đánh đường tận ngoại thành đến viếng ông thủ trưởng cũ chết ở viện. Bây giờ mới biết anh phụ xe có lối nói rất khéo:

- Các bố các mẹ thông cảm. Xe buýt chúng con đang tiến gần đến văn minh hiện đại…

Một ông già khác, lùn hơn ông trợ thính, ăn bận kỳ dị hơn, bê cái cặp da sờn ngoại cỡ, ngồi nhỏ thó phía sau, nghe vậy cười phá lên như trẻ em. Anh phụ quay ngoắt lại: “Sao bố già lại cười thế?”.

Tốp hai bà một ông lại tiếp tục cãi nhau. Ông trợ thính bực bội rút xoạch cái máy trợ thính, dây dài ngoẵng, bất cần gì nữa:

- Các bà phải nghe tôi...!

Một bà cãi:

- Thế đi thêm cái tuyến chết tiệt này cũng nghe ông à? Trời sắp mưa rồi, ăn cám cả lũ!

Hỏi ra mới biết cơ quan họ trước đây có ông thủ trưởng nhân từ, tốt bụng. Ông về hưu lâu rồi, đến lúc chết chưa đủ tiêu chuẩn Việt - Xô, hiện còn ở viện Bạch Mai. Cả cơ quan người cũ, người mới nườm nượp đi viếng ông. Đúng dịp này có anh phó đương chức đương quyền giảo hoạt, nịnh hót có tiếng phải nằm viện, lại viện Hữu Nghị cơ. Người ta đổ dồn vào đám tang ông tốt, không ai muốn đến thăm anh phó kia, trừ mấy người bợ đỡ xin xỏ. Đưa tang thủ trưởng cũ rồi, mọi người ra về, hai bà cũng đòi về. Ông trợ thính ngăn lại:

- Đằng nào cũng tiện chuyến xe buýt. Lấy lòng nhân từ là chính, ta lên viện thăm anh Bát luôn thể.

Hai bà đồng thanh:

- Tôi không thăm cái loại người ấy!

Cuối cùng ông trợ thính giỏi thuyết phục, hai bà nhận lời đi. Khi về mới sinh cãi nhau…

Xe buýt nối liền các bệnh viện, xem ra tiện lợi cho việc đưa tang và thăm viếng người ốm.

3

Ông già nhỏ thó xách chiếc cặp da to bự đã sờn, là một người lạ lùng. Người ta không biết ông bao nhiêu tuổi, làm nghề gì, tính tình và thần kinh thế nào. Ngay anh phụ xe tinh ranh thế mà cũng chịu, chỉ biết nói bâng quơ: “Bố già dở người”. Anh lái chính suốt ngày không nói một câu, lần ấy phải nhắc anh phụ xe: “Chú đừng nói thế!”.

Số là một lần gần đấy ông già xách cặp lên xe, lập cập thế nào khi bước lên cửa trước thì bị ngã. Chiếc cặp văng ra, ông kêu lên một tiếng lạ lùng. Trong cái cặp da sờn to quá người ông, tưởng đủ thứ trong đó, hóa ra chỉ có nửa ổ bánh mì và cuốn sổ nhỏ đầy chữ Hán và những hình vẽ kỳ quái không ai hiểu nổi. Người ta đoán ông này là thày bói, chuyên đi xe buýt mùng một, ngày rằm. Người đoán ông là thầy lang, đi tìm thuốc các vùng xa… Anh phụ xe thì đoán bố già chẳng làm gì cả, thần kinh không bình thường, ở một làng cuối mạn Hà Đông, không vợ con, được bố mẹ để lại ít của nả thế là quen thói đi chơi… Xem ra ý này đúng hơn cả.

Ông già nhỏ thó như đọc được ý của từng người trên xe… Ông nhìn tôi chằm chằm, rồi kể:

- Tôi đi tìm đủ thứ, cả đi ngựa, đi thuyền… Cuối cùng chẳng tin vào phương tiện nào cả, sợ chết, sợ ma quỷ và người đời ám hại, cuối cùng chỉ đi bộ. Suốt đời đi bộ.

Nói rồi ông đứng lên như muốn đi, nhìn ra lúc này ông cũng chỉ cao bằng người đang ngồi. Bất chợt tay ông lạnh như nước đá, vịn vào vai tôi, kể tiếp:

- Tôi cũng chẳng tin vào cái gì sất. Trên đời này ngẫm ra mọi thứ là do người ta bày đặt để dụ dỗ nhau rồi làm hại nhau. Nhìn anh tôi biết anh là người tốt, tin được, nên tôi mới dặn anh. Đi đứng thời nào cũng cần bảo trọng, từ xe tay, xe ngựa, thuyền bè… đến cả máy bay phản lực. Ma quỉ cõi âm đầy oán hận, chực ta đi thuyền để báo thù. Người dương tham lam thì cài đặt để gây tai nạn hãm hại…

Tôi đùa:

- Nhưng đi xe buýt thì cụ tin rồi chứ?

- Xe buýt thì tin được. Tôi đi xe buýt!

Anh lái từ xa thế, có cái tai thật siêu, bèn ngoái đầu lại:

- Vậy thì vinh dự cho chúng con quá!

Nói rồi anh bóp một hồi còi lạ lùng, như tiếng người…

Phố Sông - Xóm Mổ, 02- 9 -2002

PCV

Nguồn: Rút từ Biển trinh nguyên, tập Truyện ngắn chọn lọc của Phan Cung Việt. Triệu Xuân tuyển chọn. NXB Văn học sắp xuất bản.