Tôi gặp em ở cửa ngõ chiến trường Quảng Trị. Bãi khách nằm sâu bờ bên này sông Hiền Lương, nơi tập kết của các đơn vị dã chiến và các đoàn công tác mũi nhọn… Người ta nói với tôi hai túp lều bạt cuối cùng tựa vào một quả đồi đất đỏ au, là của đoàn công tác bên địa chất. Đoàn chở một xe kín những bọc hóa chất thí nghiệm, tựa như bộc phá, góp với chiến trường cách xẻ núi đặt pháo. Người ta còn biết rõ: Trong chiếc bạt phía trong có một cô giáo trẻ, đầu đội mũ tai bèo, da trắng hồng, sinh viên địa chất ngành gì đó không rõ, tình nguyện vào chiến trường làm đề tài. Cả đoàn chỉ mình cô là nữ, nên hút sự chú ý của nhiều người.

Sau đợt pháo dữ dội ban chiều hai chiếc bạt bay đi. May là cả đoàn đang khảo sát dưới địa đạo nằm sâu dưới đồi đất đỏ. Tôi gặp em ở quãng địa đạo sâu nhất, lúc em đang lúi húi bên bếp lửa đầy khói, chuẩn bị bữa cơm chiều cho cả tổ. Nhìn kỹ, cô gái chừng hai mươi tuổi, tết hai đuôi sam ngắn, gương mặt trắng trẻo đầy đặn, đôi mắt mở to. Dáng người nhất là bờ vai nở nang, đầy đặn, căng da trong tấm áo phin trắng nhuộm màu xanh lá cây cho hợp với chiến trường. Lửa trong hang đất đỏ bắt màu vào da trắng nõn. Tất thảy hồng lên như màu đất. Em biết tôi nhìn đắm đuối. Tiếng gọi giật giọng từ đỉnh đồi vọng xuống: “Mai ơi, tắt lửa ngay nhé. Pháo đấy”. Nhờ dịp tôi biết tên em là Mai.

Mai quê Hà Nội. Từ bé cô mê những tượng đất nung, nhất là cái màu ngăm nâu của nó nhưng vào địa chất thì lại học khảo sát. Thôi gác lại đã. Được dịp phục vụ chiến trường, cô xung phong luôn.

Ngày đầu ở ngoài lán, các em thanh niên xung phong cỡ mười sáu, mười bảy tuổi, cứ nhìn Mai sững sờ: “Chị Mai ơi, các chị ở ngoài Hà Nội đẹp thế!”. Mai đỏ mặt: “Thì các em ở đây cũng đẹp quá thôi!”.

Cả tuần địch dội bom kinh khủng, chúng tôi phải ở lì trong địa đạo ăn toàn lương khô và rau tàu bay. Buổi đầu Mai trao cho tôi thỏi lương khô bọc trong chiếc khăn tay. Tôi bẽn lẽn. Mai bảo: “Cứ coi như mẩu đất nâu địa chất em tặng anh trong một chuyến khảo sát”. Sự ví von khiến tôi mê. Màu lương khô và màu đất. Tôi mở ra và thấy chiếc khăn tay không trắng muốt, nó như nhuộm nâu. Mai cười bảo: “Em giữ nó từ chuyến đi thực tập đầu tiên đấy. Thấy đất quý, quặng gốc là cứ gói vào. Đất càng sánh thì nó càng bắt màu!”. Tôi cười nắm chặt lấy bàn tay nõn nà. Đến hôm tôi bị thương vì một mảnh bom bên bờ giếng trước cửa địa đạo, chính Mai dùng chiếc khăn đó băng vết thương cho tôi. Từ đó cả hai người đều biết là không thể xa nhau được nữa. Mai mang về. Mai nói thầm trong lòng: “Đã bảo dù chết vẫn nhớ đến nhau”.

Cuộc đời có những người đàn bà càng yêu chồng thì càng yêu “người xưa”, đến mức không chịu nổi.

Bẵng đi một thời gian ngắn, Mai gọi điện:

- Mai em đi vùng đất cổ gần đảo Ngọc Nữ, anh còn sức đi với em không?

Đương nhiên là tôi vẫn đi. Vẫn chiếc xe con đi về vùng đất cổ trùng điệp. Nơi ấy báo tin: Dân làng đào thấy vỉa đất lạ, lấp lánh màu hồng ngọc nhất là vào ban đêm. Đặc biệt đào được cái mâm đất nung màu gan gà qua nhiều niên đại. Vì ở độ sâu quá chiếc mâm bị vỡ, trên mảnh vỡ tìm được có hình hai người đàn ông đàn bà lồng ghép vào nhau. Ngay mảnh vỡ vẫn còn nhận được hai vồng ngực của họ.

Mảnh đất nung có đến hai ngàn năm tuổi.

            Xứ Đạo, Lễ Chúa bị đóng đinh, 29-3-2002

Nguồn: Rút từ Biển trinh nguyên, tập Truyện ngắn chọn lọc của Phan Cung Việt. Triệu Xuân tuyển chọn. NXB Văn học sắp xuất bản.