1. Những làng thân yêu xưa của Chí Phèo – Thị Nở không còn nữa. Cơ hồ chỉ còn những chung cư, cả đô thị và thôn quê. Thị Nở như biến đi đâu như một phiên chợ xa lắm, có thể tận bên Mỹ, bên Tàu, có khi không về nữa. Đâm nhớ thương Nở. Về sau hiếm đàn bà vô sự như vậy. Chỉ có xấu gái, còn nữa là vô sự và tốt bụng. Đàn bà sau này đố ai nấu được bát cháo hành như Nở.

Còn lại toàn Chí Phèo. Nhưng điều đáng nói là Chí Phèo biến đổi gien, Chí Phèo biến dạng. Chí Phèo đực và Chí Phèo cái. Ở chung, thành tổ ấm, thành gia đình, thành khu chung cư, sinh hoạt có tổ chức lớp lang, có cất cử, bầu báng, thành cộng đồng hiện đại.

Chí Phèo nam có đám làm công ăn lương nhà nước; đám vô nghề ất ơ lừa đảo; đám làm bố trẻ con rồi, rẽ ngôi giữa, mặt thâm tím hằm hằm, chuyên ngồi quán nước, nói tục và ghi số đề. Thảy ở chung cư, dưới cái khẩu hiệu chung là: “Chung cư, khu phố văn hóa”.

Càng về sau mới hay âm thịnh hơn dương. Thị Nở giữ được ngồn gốc nhân phẩm, là một sự thương nhớ. Còn Chí Phèo gì gay quá, biến đổi đến quái dị. Đực cái tùm lum, lẫn lộn cả. Đang thoắt đực, thành cái. Thoắt cái, thành đực, gào thét man dại, không rõ thanh âm, giới tính.

2

Làng biến thành chung cư từ bao giờ, không biết nữa, chỉ biết nó là chung cư. Những hộp nhà mốc thếch, cơi nới đủ dạng, bên quãng phố lầm bụi.

Lối vào cổng. Cổng thường treo cờ, dưới tấm biển: chung cư văn hóa. Vào sân là tấm bảng xi măng quét sơn đen hoặc hắc ín. Những dòng phấn trắng lí nhí như báo chữ to bên Tàu. Họp. Tiêm chủng. Gà, chuột. Trợ cấp. Lương hưu. Trung thu. Tin buồn…

Các góc tối, chân cầu thang, có ma túy tụ tập. Đủ thứ ống tiêm, capốt, mẩu thuốc, giấy vệ sinh...

Mấy cán sự tay cầm cặp giấy, đi ngất ngưởng, thường giục đi họp tổ dân phố và treo cờ ngày lễ. Có đám đánh chửi ầm ĩ thì nối nhau đến, nhìn, nói dăm câu rồi đi. Quanh năm như vậy.

Tất cả đều vào chỉ tiêu, khoán từ trên các loại tiền nộp, tiền từ thiện, công trái quốc gia, tiền thăm hỏi, tiền cho các cháu phá cỗ.

Người đàn ông tên Độ thấp đậm, được chân tổ trưởng, tầng trệt, bên ngách, con cháu mở hàng cơm. Người trán hói, lòng khòng, hiền lành kiểu trí thức tên Liên, tổ phó, cầm sổ đi thu tiền vào buổi tối, sau đó cầm sổ tạm trú hộ khẩu ra ngồi ở hộp nhà đầu phố, ngay lối vào chung cư. Ngồi một mình. Quanh năm như vậy.

3

Ông Độ, ông Liên hay còn gọi là chức danh cụm phường dân cư rất quan tâm nắm người, nắm việc tạm trú, tạm vắng, trật tự an ninh. Thực ra thì rất ngại. Ngại nắm người, nắm việc. Chức danh làm việc ấy nhưng lại sợ vạ lây đến mình. Chung cư người đi người đến như loạn chợ. Nhất là dân đi buôn, đi làm xây dựng, táp thành nhân khẩu chung cư. Thoắt cái đã thành chồng, thành vợ cứ nhơn nhơn, chẳng hiểu đăng ký hôn nhân bao giờ. Thôi thì đực, cái gì nữa thì cứ gọi bằng Hắn cho gọn.

Hắn tuổi lục tuần, tóc muối tiêu, tự xưng là giám đốc công ty TNHH phiêu dạt khắc các tỉnh, nay đây mai đó. Cô Diến quá lứa, cả đời thiếu nữ chẳng ai màng, gần tuổi hưu giá lạnh quá, rước hắn vào nhà. Khoe với hàng xóm là nhà em thế này thế nọ. Đợt cuối, Hắn dạt từ mấy tỉnh miền núi phía Bắc về. Cô Diến mắc điện thoại, sửa cái phòng hẹp chừng mười mét vuông, làm hai cái gác lửng. Hắn gọi điện thoại ban ngày, ban đêm thì ho sù sụ, ngáp rõ dài như ai bóp cổ, nhất là nửa đêm về sáng.

4

Nói cho đúng thì bà Hới dù lùn tịt xấu gái cũng không thể xếp loại Thị Nở được. Đúng hơn thì bà Hới ở giữa Chí Phèo cái và Thị Nở đực.

Nghe đâu hồi thiếu nữ ở ven làng sông Nhuệ, bà dại dột với một người đàn ông đi buôn bẻm mép. Gã chạy làng để lại cho bà giọt máu giang hồ, bà hận đàn ông, hận đời từ đó. Từ hận sang hiểm. Dần dà trở thành một Chí Phèo cái sống bằng hiểm mưu, miệng leo lẻo ngọt ngào kiểu Bắc Hà. Nhà chung vách, bà chuyên gây sự và cãi nhau với nhà Nhén, nhất là anh chàng Nhén hay động đực vào ban đêm. Tuổi hưu, tính đường về quê, bà Hới bày mưu tính kế. Một ngày bà Hới mất hút. Gian của bà xuất hiện một ả á đực á cái mới, gọi là Trấm. Người eo, mông ngực đầy đặn, ít tuổi đầu mà đã đẻ mấy đứa con tồng ngồng. Khác bên cô Diến, suốt ngày chỉ ả quang quác, không thấy bóng đàn ông. Chồng mất hút như cái bóng, chỉ đêm khuya mới về như ma, đến nhà là văng đủ tiếng tục. Âm thang đẹp nhất của đôi Phèo Nở này là tiếng gầm gào chó đực mèo cái, toàn những tiếng đệm tiếng xưng “đ.” và “đ.”… Anh chàng Phèo đi làm gì cũng chẳng rõ, toàn chạy vặt lừa đảo. Ả Nở Trấm muối dưa cà bán vặt, giữ hai đứa trẻ cho hai nhà tầng dưới và nhà sát bên cạnh.

Người ta bảo bà Hới mất hút đâu, hiện hồn vào ả Trấm. Như hồn Trương Ba da hàng thịt ấy, bán dưa, giữ trẻ, thuộc lớp tận cùng kiếp sống, nhưng luôn tỏ chơi sang mã thượng. Nhất là khẩu khí, lối sống. Hộp nhà chỉ đủ hai giải chiếu, lắp cửa kính cửa kéo, sơn quét, đặt dàn nhạc loa, lắp chiếc máy điều hòa một cục kỳ cạch mà anh chồng lượm ở đâu về. Bày mưu vậy, cốt để giữ trẻ con người ta. Vừa chửi nhau văng tục vừa mở dàn nhạc. Vợ chồng đánh chửi nhau càng lớn thì mở loa thùng càng lớn. Rồi ả ra đứng ngay lối đi, mông ngoáy đằng sau như khêu gợi mấy anh đực, xổ mái tóc còn đen ra mà chải gợi nét rất nữ tính. Rồi gào:

- Dưa hành mới hết sẩy đây! Hết sẩy đây!

Rồi cười rất lạ, không ra khàn đục, không ra lanh lảnh, cái âm lượng của con mèo cái luôn chạy đực, khát đực, đẻ liền mấy lứa, chẳng cần gì nữa.

Rồi hát theo loa mà anh chồng biến đi khi nhọ mặt người đã bật lên. Mông ngoáy như một điệu đisco chân quê.

Người ta bảo, bà Hới rước nhà cái Trấm về để diệt nhà Nhén. Bà Hới hiện vào cái Trấm, chỉ hiểm hơn, mới hơn, Chí Phèo hơn mà thôi.

5

Người ta bảo căn cuối có ma thổ địa. Xửa xưa đây là đất binh đao chiến trận, xương chất thành gò. Đôi nào, hộ nào đến đây dăm bữa nửa tháng là đánh chửi nhau ầm ĩ suốt ngày đêm. Căn bệnh hệt nhau: tình dục, khoe mẽ, rồi đánh chửi.

Lại có đặc điểm đôi nào đến cũng như đồng tính: hoặc cả hai là Chí Phèo cái, hoặc cả hai là Thị Nở đực. Xem ra cái sự sống về sau được “đôi lứa xứng đôi” như Chí Phèo - Thị Nở của nhà văn tài danh Nam Cao xưa thật chẳng dễ chút nào. Được là Chí Phèo - Thị Nở, đực cái rõ ràng ra, đã là hạnh phúc hiếm hoi.

Trước khi vợ chồng Tán - Ngá về là vợ chồng Dùng - Hàn. Dùng - Hàn dáng đẹp như diễn viên, cả hai ăn bận áo da áo vét… Ả có đàn con của ả, chàng có đàn con riêng của chàng, chúng tá túc ở đâu chẳng biết. Trước nghe đâu tốt nghiệp Đại học sư phạm, rồi chàng bỏ dạy, làm nghề ghi số đề. Ả làm đủ nghề, sau cùng thì làm chân giữ xe. Nhìn bên ngoài, tịnh không ai biết. Nếu hạnh phúc lứa đôi là sự đực cái thì đôi này hết sảy, tràn cả ra ngoài. Nhưng ở lâu ở kỹ mới biết. Một sự lục đục khủng khiếp, một sự gá lắp tạm bợ khủng khiếp, khủng khiếp đến mức nhà bên cạnh không ở được. Cái xứ sở này là vậy.

Một ngày, nhà Dùng - Hàn mất hút. Lừa được nhà mới đến mua, đâm đầu vào nhà Tán - Ngá. Nếu cặp trước là đồng tính Chí Phèo thì cặp sau này là Thị Nở đực. Dịp mới đến, nhìn vẻ sơn quét bên ngoài cũng vậy, hạnh phúc cứ ngọt xớt. Bố mẹ gọi hai đứa con nhỏ cứ như người mẫu. Đến ngày người ta bảo “Đúng là có ma thổ địa rồi”. Nhà Tán - Ngá lại lục đục dữ hơn nhà trước. Mấy tấm màn ri đô trưng ra đẹp đẽ để che mắt thế gian như rách toác, cửa bục ra bởi tiếng đánh chửi cào xé. Cô Ngá khoác áo cô giáo giữ trẻ, tỏ nhân cách uốn éo, sự thực thì ăn nằm với hết ông hiệu trưởng, hiệu phó này nọ để kiếm miếng ăn nuôi con, nuôi cả anh chồng lận đận, chẳng ra gì. Anh chồng Tán vẻ trai lơ Hà thành, chạy xe ôm rồi bỏ, quay sang lô đề, chuyên cạy tủ lấy tiền cô Ngá. Từ ngày đến ở, không đêm nào là không gào thét như có án mạng.

Khổ cho ông Đô, ông Liên tổ trưởng, tổ phó dân phố, cứ leo lên leo xuống như canh phòng bệnh. Đêm qua có người báo: “Tán treo cổ trong bếp rồi!”.

Sáng ra lại không phải. Anh chàng Tán đút hai tay vào túi quần, đi ra như không có việc gì xảy ra, vừa đi vừa huýt sáo.

Cái chung cư này, xứ sở này là vậy.

Đành thắp ba cây hương lên ban thờ ngày lạnh cuối năm. Trước là bái vọng tổ tiên, sau là xin phép anh Chí Phèo kính mến, Thị Nở thân yêu. Đặc biệt là nhà văn Nam Cao tài danh. Tạm đặt cái địa chỉ nơi đây là: “Chung cư Chí Phèo” vậy!

Khương Lạnh, 4 giờ sáng 12-12-2005

Nguồn: Rút từ Biển trinh nguyên, tập Truyện ngắn chọn lọc của Phan Cung Việt. Triệu Xuân tuyển chọn. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info