Cầm quyết định.

Cho đến một ngày, dù sự gắn bó tình nghĩa và công lênh thế nào, người ta cũng đuổi anh thôi. Chẳng phải người đuổi người, mà là quy luật sự sống nó đuổi anh. Chẳng thể nào khác được!

Một đời làm việc ở đây, kể quan hệ người với người, chủ thợ trên dưới, thì tôi gắn bó với anh Kỳ, thủ trưởng Kỳ hơn cả. Vượt qua mọi ghen tị, oán hận người đời, chúng tôi hiểu nhau. Một đời cùng giành giật, xô lấn, làm lụng, mà đến lúc cuối đời này ngồi lại được với nhau, mặt đối mặt, kể cũng là hiếm hoi.

Hôm nay anh Kỳ nhìn tôi có nét cảm thông bình thường, cũng có gì không bình thường, như thể hai con thú chực vờn nhau trong cánh rừng già. Anh Kỳ nói: “Anh có quyết định rồi đấy, từ ngày 1 tháng... Tôi nhận từ cấp trên chuyển xuống, bận quá chưa đưa cho anh được”. Rồi anh Kỳ bước vội đến hộc bàn như két sắt, chúi xuống hộc bàn như muốn cầm cái gì lại không ra cầm cái gì cả. Tôi nói: “Thôi cần, tôi hiểu rồi”. Anh Kỳ nói: “Dưới chỗ cô Thúy tổ chức, đưa anh chưa?”. Rồi hai người đến ngồi đối diện ở bộ sa lông bọc nhung rất sang của anh. Anh ngồi phía trong, trên ghế dài, nhìn ra cửa. Tôi ngồi ghế đơn, quay lưng ra phía ngoài. Xưa nay anh Kỳ vẫn đưa tay ấn định nơi ngồi như thế.

Tôi nắm hai bàn tay, nói:

- Anh Kỳ ạ. Trước hết xin cảm ơn đồng chí. Một đời công tác ở đây, anh đối tốt với tôi. Quí anh, nên...

Anh Kỳ:

- Tôi cũng quí anh, cũng cần anh lắm chứ!

Rồi tiếng anh Kỳ tiếp luôn:

Nhưng giờ thì đã có quyết định gửi xuống rồi. Từ tháng 1 này…

Thấy tôi im lặng, sắc mặt bình thản như vô cảm, anh Kỳ nhắc lại cho tôi rõ: “Có quyết định gửi xuống rồi, từ tháng 1 này…”. Tôi im lặng nghĩa là chấp nhận. Anh Kỳ im lặng, nghĩa là đã phổ biến xong cái điều hệ trọng cho một đời người.

Chuyển qua tâm sự.

Anh sinh vào tháng 2 nhỉ – anh Kỳ nói – đến nay quá hạn nghỉ mấy tháng rồi. Anh biết rồi đấy, tôi nhiều lần nói giữa cơ quan về anh, về thời gian anh đi chiến trường. Ở đây nhiều người quí mến anh. Tôi hiểu lắm. Sau một đời làm lụng, người ta có cảm tình gắn bó. Như anh Hữu bí thư chi bộ của ta năm kìa đấy, anh biết rồi. Hôm cầm quyết định hưu, anh ta nắm tay tôi, nước mắt ứa ra, xin làm thêm dăm tháng nữa. Không giải quyết được, năm sau, trước khi mất bởi tai nạn xe máy, anh ấy gặp tôi, vẫn ứa nước mắt, nói nguyện vọng được đi làm. Còn anh, tôi cố lắm cũng chỉ được mấy tháng như vậy, anh hiểu cho tôi. Cứ nhận quyết định, tuyên bố giữa cơ quan là nghỉ rồi, rồi từ từ tính sau. Tôi với anh không sao, chứ một số anh em khác trong bộ tứ, như anh Lỗ, anh Xờn... họ gặp tôi, giục nhiều lắm. Họ xì xầm, người này làm thêm, vậy người khác thì sao.

Anh Kỳ nói đến đây như tận cùng chân lý, như cỗ xe hết xăng dầu. Anh nhìn tôi mơ hồ thương cảm như nhìn một người đã sang cõi khác, đã trút xong nợ đời với người ấy. Tôi hiểu lòng anh.

Nhưng luật đời còn nước còn tát, như cầu thủ trên sân thua cuộc rồi, trọng tài thổi còi chung cuộc rồi vẫn đá dốc lên.

Tôi nói:

- Anh Kỳ ạ! Lần nữa cảm ơn đồng chí. Riêng tôi chẳng có gì áy náy thắc mắc. Đến hẹn thì về thôi. Nếu không tăng được bậc lương nữa, như anh nói, người ta khống chế khung lương trong hăm mấy năm như thế rồi, cũng không sao. Không ai đứng ngoài chính sách được. Như anh Hữu thân thiết của chúng ta, khi về hưu mà ứa nước mắt như vậy là yếu hèn, là sai. Sợ hưu đến mức đi xe máy loạng quạng, đâm cả vào ô tô như vậy, thật đáng thương, đáng trách. Tất nhiên thời nay chẳng hiểu vì đâu, vì cái lẽ đời lẽ sống gì mà đa phần cán bộ nhà nước đều như vậy. Thêm nữa, như anh nói, người ta xì xầm, anh Lỗ, anh Xờn giục anh bắt tôi nghỉ hưu, cũng có cái đúng của họ. Tôi hiểu họ. Bởi vì đến ngày họ cũng nghỉ hưu, cũng phải chết! Lần nữa cảm ơn đồng chí, anh Kỳ ạ.

Chúng tôi bắt tay nhau vào cái ngày rét hại cuối năm. Nhiệt độ trong phòng anh Kỳ xuống đến 130C.

2. Màu diêm sinh

Vậy là tôi nhận quyết định từ anh Kỳ, vào cái ngày rét hại ở công sở.

Sáng sau, tôi quyết định lên thăm người bố ngoài chín mươi tuổi đang sống trong một nhà dưỡng lão ở ngoại thành.

Hôm nay nhiệt độ xuống nữa, có khi 100C. Đối mặt với rét buốt, tôi cứ đi về bến xe buýt.

Tôi ngồi ở ghế trước, tay khư khư bọc quần áo cũ tiếp tế cho bố. Đang ngồi thì có một người trạc tuổi tôi, như là cái bóng của tôi đổ xuống, cũng khư khư bọc quần áo cũ như tôi, ngồi ngay bên cạnh.

Người này nhìn vào tôi, mặt gầy và dài như mặt ngựa. Thần thái có gì rất khác bình thường. Tôi xịch ra cho anh ngồi, để hai bọc quần áo vào giữa. Nghĩa cử ấy khiến anh ta cảm động, đôi mắt ngựa buồn cứ nhìn trân trân vào bọc quần áo cũ như thôi miên. Mãi sau như xuất thần, anh ta nói cả quyết: “Anh cũng lên trại dưỡng lão như tôi, đúng rồi”. Rồi hỏi: “Rét thế anh cũng đi?”. Tôi đầy cảm thông. Anh ngựa buồn lại nói: “Tôi gây sự với mụ vợ, nó đuổi tôi, vậy là chưa sáng tôi cuốn gói đi luôn. Lên với ông già, ngoài chín mươi rồi. Lưu lạc lên đây”.

Nghe nói, buồn quá. Sao lại lưu lạc. Anh ngựa như đọc thấu tất cả nỗi lòng người cạnh bên. Anh ngựa thao thao kể:

- Anh biết không. Cái ngày tôi vào đời, quãng này đẹp nhất, ấm áp nhất của kiếp người, chẳng hiểu vì lẽ gì ông già tôi đã đuổi tôi ra khỏi nhà cơ đấy. Bây giờ đến cuối đời, bảy tám người con của ông chẳng ai gần ông, chỉ mình tôi rét mướt trở trời là tìm lên thăm ông. Ngôi nhà cũ tổ ấm của tôi bán đứt rồi, được ba trăm triệu, gửi tiết kiệm lấy lãi cho ông sống nhà dưỡng lão. Vợ tôi nó thù ra mặt. Nó thấy đại gia tôi suy quá rồi, tôi cũng suy quá, nhận cái sổ hưu là nó dở mặt. Nó muốn đuổi tôi cho khuất mắt đấy.

Tôi nói cứng:

- Đâu đến nông nỗi ấy?

Anh ngựa nói:

- Anh tính, suy cả mà. Cha không ra cha, anh chị em chẳng ra gì... thì nó lâm vào cảnh đó thôi. Anh cũng vậy, nói cứng sao được?

Tôi đỏ mặt. Anh ta lườm tôi một cái, như phù thủy bắt quyết.

Lại tiếp:

- Ông ấy đuổi, vì tôi thường nói thẳng với ông ấy. Trung ngôn nghịch nhĩ mà anh. Đâu cũng vậy, thời nào chả quí đứa con nịnh hót. Tôi bảo: “ Mẹ mất rồi là cha sẽ khổ đấy”. Ông ấy quắc mắt: “Sao mày dám nói vậy?”. Tôi nói: “Vì bố chỉ ưa những đứa con nịnh hót, ăn ở hai lòng”. Ông ấy quắc mắt đỏ như hai hòn lửa, đang cầm cái bát, định ném cả vào mặt tôi, rồi nói “Tao có cả đàn con mà mày dám nói láo thế à?”. Tôi nói: “Bố cứ sống đấy, rồi có tôi có bố”. Ông ấy lịm đi. Tôi được thể: “Bố đừng tin vào cái gọi là cộng đồng tập thể. Phải chăm bẵm dựa hẳn vào một đứa mà sống qua tuổi già. Cha chung không ai khóc, chết đấy”. Ông ấy ném cái bát vỡ tan, đổ gục xuống.

Tôi tái mặt. Cái bát cơm ma quỉ kia như từng ném cả vào tôi. Anh ta càng kể, như để truy kích tôi vậy. Đến khi tôi vã mồ hôi như sắp ngất, anh ta như phù thủy, cầm tay tôi, bấm cái huyệt nào đấy ở giữa cổ tay, nói:

- Tôi từng đi lính. Hồi ở rừng, hễ bom đạn là chúng tôi nhìn bầy khỉ, bầy chó rừng đang nuôi con mà nghĩ ra bao điều của kiếp người. Hễ gặp cảnh bom đạn dội xuống, con mẹ bao giờ cũng lao ra, cắp lấy một con nhỏ, chạy biến vào rừng sâu. Người già ở rừng bảo đó là cách để gìn giữ nòi giống. Đứa con được cắp đi là đứa có “thiên sứ” ở đến tận cùng với bố mẹ nó!

Tôi lại vã mồ hôi. Hình như có lần tôi cũng đã nói với cha tôi như vậy. Và cũng có lần tôi bị đuổi ra khỏi nhà như vậy.

Cả hai im bặt rất lâu, như có ma quỉ, bom đạn, bầy khỉ, bầy chó rừng đứng chặn trước xe. Tất cả trôi vào ảo ảnh. Tôi nhìn sang có lúc như không thấy anh ngựa độc đáo đồng hành của mình. Lúc sau lại hiện ra, hích tay vào tôi: “Nhớ nhé. Ông già tôi nằm ở phòng 7, dãy trong cùng. Ở cùng với một cụ ngoài chín mươi nữa, cũng oái oăm, tội nghiệp lắm!”.

Bến xe buýt vào khu dưỡng lão qua cánh đồng rộng, một bãi tha ma còn rộng hơn. Tiết cuối năm, người ta bốc mộ, như ngày “hội ma”. Gió lạnh thốc lên ù ù. Cảnh liêu trai thực sự. Tôi bước cúi đầu, ngẩng lên thì không thấy anh bạn ngựa đồng hành đâu nữa. Chỉ nhớ khuôn mặt ngựa buồn độc đáo và câu chuyện liêu trai hiện đại. Mắt tôi mờ đi trong gió lạnh. Chỉ thấy từ những ngôi mộ mới bốc lên luồng khí như những đám khói màu diêm sinh mang hình ngựa, cuốn đi mãi...

Và những đám khói màu diêm sinh ấy cứ xua đuổi, vờn theo bóng người đây đó, quần đảo trên đất, như một trận chiến không dứt. Sách cổ ghi rằng từ nghìn xưa đây là đất binh đao trận mạc, hết ma quỉ thuồng luồng đánh nhau, lại đến đánh với người. Xua đuổi, chiếm giữ và giành giật khủng khiếp. Dưới tầng đất sâu toàn xương người, xương ngựa, xương các loại động vật như chó, trâu bò… chất cao thành gò đống. Cái màu diêm sinh có từ đấy.

Bố tôi ở phòng 7, dãy phòng trong cùng, cũng với một ông cụ ngoài chín mươi tuổi.

Phố Hồ, 01-01-2006

Nguồn: Rút từ Biển trinh nguyên, tập Truyện ngắn chọn lọc của Phan Cung Việt. Triệu Xuân tuyển chọn. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info