Tôi cũng không làm sao hiểu nổi tại sao tôi lại nảy ra ý nghĩ để ria?!

- Ối, trời ơi! Anh nghĩ ra cái trò gì thế này hả anh Azim? - Vợ tôi là Đzamila kêu toáng lên. - Bộ ria đâu có hợp với anh. Chẳng lẽ anh lại đui mắt tới mức không nhận thấy thế hay sao? Thôi, xin anh cạo ngay đi cho tôi nhờ!

Tôi chẳng thèm để vào tai những lời nói ấy.

Bà nhạc của tôi từ vùng Sêmakha đến, ngắm nghía tôi rồi nhăn mặt thở dài:

- Chà! Azim ơi là Azim! Chẳng lẽ đó mà là ria ư? Lạy trời, xin con hãy thương mẹ cạo ngay nó đi thôi.

Tôi cũng không để ý tới. Chắc các bạn cũng đồng ý với tôi là chẳng lẽ tôi - một anh đàn ông miền Kavkaz hẳn hoi - lại phải đi nghe lời mấy mụ đàn bà hay sao? Hơn nữa bà nhạc của tôi cái gì mà chẳng chê bai. Thí dụ như lâu nay bà ấy cứ phê phán cái đầu tôi, bảo là nó không tròn như người ta mà dường như có hình dạng giống quả dưa. Thế thì tôi biết làm sao với cái đầu ấy? Chẳng lẽ cũng cắt luôn nó đi à? Cắt đầu ấy ư? Không đâu! Thời đại ngày nay mà đầu bếp trưởng một nhà ăn công nhân lại không có đầu óc sao được? Chắc các bạn cũng hiểu tôi định nói ý nhị cái gì rồi chứ?

Thế nhưng các bạn cùng làm việc với tôi cũng không thích bộ ria ấy. Bọn họ tựa như hẹn trước với nhau:

- Trông thô quá!

- Không ra hình dạng gì cả!

- Không có tư tưởng tính chi hết!

- Trông tục quá!

- Trông thật phản chính trị!

- Cạo đi thôi!

- Cạo đi thôi!

- Cạo ngay lập tức!

Nhưng tôi cương quyết: không, nhất định ta không cạo!

Một hôm vào buổi chiều, cô gái hàng xóm trẻ trung tên là Zulâykha, con gái của những người bạn lâu năm của chúng tôi Ruxtam và Amina, đến nhà chúng tôi. Nguyên do là cô ấy và Đzamila của tôi hẹn nhau từ hôm trước, đến để cùng làm bánh nướng nhân mứt. Nói chính xác hơn thì Zulâykha hứa dạy vợ tôi làm bánh theo một phương pháp đặc biệt.

Zulâykha mới hai mươi tuổi. Tôi cho rằng cô ấy có tài năng thiên bẩm về nấu ăn. Nửa năm trước tôi nhận cô ấy vào làm trong nhà ăn tôi đang làm việc. Cô là một trong hai người giúp việc cho tôi và là người giúp việc tốt nhất.

Khi bánh đã nướng xong và Zulâykha chuẩn bị ra về, cô lúng túng cười cười rồi nói:

- Cháu nói điều này chú đừng giận nhé: cháu cảm thấy bộ ria làm chú trông có vẻ già đi. Không có bộ ria trông chú trẻ và dễ thương hơn.

Sáng hôm sau tôi chăm chú ngắm nhìn mình trong gương. Tôi ngẫm nghĩ: “Đúng thật, bộ ria không hợp với mình chút nào. Sao nó lại màu hung hung và thưa thưa thế nào ấy. Trông thật tởm. Cứ như là có hai con rết nối nhau bò trên miệng vậy; hoặc là một con, nhưng bị gãy đôi mình ra”.

Kết luận như vậy rồi là tôi không để chậm trễ, lấy ngay cái máy cạo râu điện Era và cạo luôn bộ ria đi. Ngay lập tức tôi trông trẻ ra đến mười tuổi vậy.

Vợ con hãy còn đang ngủ, tôi đã ra khỏi nhà, mở máy chiếc xe Maxcơvich cũ kỹ của tôi lúc nào cũng đậu sẵn ở trong sàn dưới cửa sổ nhà chúng tôi, rồi đi đến nhà ăn làm việc.

Buổi chiều thời tiết trở nên xấu. Khi tôi đi về sau giờ làm việc thì trời bắt đầu mưa tuyết ướt át.

Lúc tôi đi ngang qua bến xe buýt thì thấy Zulâykha và cô thủ quỹ Valia đang đứng nép sát vào nhau, co ro vì lạnh cóng, đang đợi xe. Tôi thắng xe lại, vẫy tay ra hiệu cho họ ngồi vào xe tôi chở giùm. Họ mừng quá, chạy ngay lại chui vào xe ở ghế đằng sau. Chúng tôi đi. Đến khu trung tâm Valia xuống ở chỗ gần hiệu sách: Nhà cô ta ở gần đó. Còn tôi với Zulâykha tiếp tục quãng đường. Chúng tôi phải đến tận tiểu khu số bốn đi rất xa.

Cuối cùng khi chúng tôi quẹo về phố nhà của mình thì bỗng nhiên tôi nhìn thấy Đzamila: Nhà tôi đang dẫn thằng bé Raxula từ nhà trẻ về. Dĩ nhiên là tôi vui mừng dừng ngay xe lại, đón họ vào xe.

Về đến nhà, Đzamila bù lu bù loa với tôi:

- Đồ vô lương tâm! Bây giờ tôi mới biết! Tôi đã từng van vỉ: Anh Azim yêu quý ơi, anh hãy cạo ria đi! Nó không hợp với anh! Cạo quách nó đi thôi. Anh đã không thèm nghe lời tôi. Mẹ cũng bảo: Cạo ria đi con, nó không hợp với con đâu! Bạn bè quen biết ra sức khuyên can anh cũng chẳng buồn để tai tới. Ấy thế mà hôm qua cái con ranh con kháu khỉnh điệu đàng Zulâykha vừa mới nói bóng gió xa xôi là anh đã cạo liền. Rồi chở nó trên xe hơi đi chơi! Thế mà tôi cứ ngu dại có mắt như không! Đến bây giờ tôi mới hiểu ra! Cả ngày hôm qua nó đến nhà cũng không phải để dạy tôi làm bánh gì đâu. Chẳng qua là con khốn nạn ấy muốn gặp anh mà thôi, cái con Zulâykha chết tử chết tiệt của anh ấy!

- Đzamila! Em phải biết xấu hổ chứ! Zulâykha thì liên quan gì ở đây? - Tôi giận dữ nói.- Tại sao cô ấy lại là của anh? Cô ấy là hàng xóm láng giềng của chúng ta! Thân thuộc của mình!

- Thân thuộc của anh ấy à? Vậy ra chính là vì cô ta mà anh quyết định làm trẻ bộ mặt của mình lại! Nếu không phải như vậy thì sao anh lại không chịu cạo ria khi tôi yêu cầu anh? Không, tôi nay đã sáng mắt ra rồi! Bây giờ thì tôi đã hiểu cả rồi! Thì ra anh thu xếp để cô ta làm việc ở bên cạnh không phải là chuyện vô tình mà là có dụng ý hẳn hoi! Nhắm những mục đích đê tiện của anh!

- Im đi nào, Đzamila! - Tôi kêu lên đau khổ. - Em không được nói như vậy!...

Nhưng Đzamila đã lên cơn rồi.

- Đây là tối hậu thư của tôi cho anh! - Vợ tôi tuyên bố. - Kể từ ngày mai anh phải nuôi lại bộ ria xấu xa ấy của anh!

- Em ơi! Chẳng phải chính em đã nói là bộ ria không hợp với anh hay sao? Chính em đã năn nỉ anh cạo ria đi mà!

- Phải! Chính tôi đã nói, đã năn nỉ. Nhưng bây giờ thì tôi ra lệnh: Hãy để ria đi! Tôi muốn anh râu ria xấu xí. Tôi muốn anh trông có vẻ già nua gớm ghiếc đối với tất cả mọi người, mà trước hết là đối với con Zulâykha mất nết ấy.

- Thôi được rồi, được rồi! - Tôi nói. - Em đã nói như vậy thì anh sẽ để ria. Để rồi cho mọi người nhìn vào anh và sẽ… thấy thông cảm thương hại em.

Hai tuần lễ trôi qua. Cô con gái đang học phổ thông của chúng tôi là Guyliara, được nghỉ đông. Vợ tôi quyết định đem các con về Sêmakha, chỗ bà ngoại của chúng. Trước hôm đi, tôi ra chợ mua sắm một vài thứ. Khi về nhà tôi nhìn thấy: Đzamila đang xếp vào vali không phải đồ đạc của mình, cũng không phải của các con, mà là những cục sắt thép gì đó rất dơ bẩn. Tôi kinh ngạc:

- Ủa! Em làm cái gì thế hả?

- Anh yêu quý ơi! Đây là cái biển xe Maxcơvich của anh, đây là cuộn dây đánh lửa, còn đây là cái rôto. - Đzamila mặt tỉnh khô giải thích. - Em cố ý gỡ ra khỏi xe của anh và sẽ đem theo về Sêmakha.

- Này, em điên rồi hay sao thế? - Tôi giận dữ nói.

- Hoàn toàn không, anh yêu quý ạ. - Đzamila đáp - Em biết mình đang làm cái gì lắm chứ. Anh hãy nhớ lấy: Trước khi mẹ con em trở về thành đừng có ngồi vào xe đây. Anh rõ chưa nào?

- Thế anh sẽ đi làm bằng cách nào đây? Rồi từ chỗ làm trở về bằng gì được? Em cũng biết là chỗ làm xa nhà như thế nào…

- Không sao hết! Người ta thế nào thì anh cũng vậy. Anh thì hơn những người khác ở những điểm nào? Hồi xưa ông già của anh đến cái xe kéo thổ tả cũng còn không có nữa là. Vợ tôi đóng sập vali lại, khóa nó, rồi bỏ chìa khóa vào túi. - Cứ để cho con nhân tình Zulâykha của anh phải khổ sở chen chúc đi xe công cộng, cứ để cho người ta xô đẩy, chen lấn, dẫm nát chân nó ra.

Tôi bàng hoàng không nói được lời nào.

Ngày hôm sau tôi thuê xe taxi chở vợ con ra bến xe. Khi chiếc xe buýt đường dài “Bacu - Sêmiakha” chuyển bánh, Đzamila thò đầu ra khỏi cửa sổ xe, giơ ngón tay dọa tới:

- Cứ liệu đấy, anh Azim! Đừng có mà cạo ria đi! - Cô ta la lên. - Nếu không rồi anh sẽ biết. Nhớ đấy!

Tôi cúi đầu lủi thủi đi ra bến xe điện bánh cao su.

Ngày hôm sau, vào quãng trưa, đồng chí phụ trách nhà ăn gọi tôi lên.

- Azim ạ, vợ cậu vừa mới gọi điện thoại từ Sêmakha tới. - Đồng chí nói với tôi. - Vợ cậu xin chúng tôi cho cậu nghỉ phép năm. Lý do rất xác đáng: Cô ấy nói là lũ trẻ rất nhớ cậu, không chịu ăn uống gì cả. Cô ấy bảo thật là tai họa. Tôi đồng ý cho cậu nghỉ phép. Hãy đi đến chỗ vợ con đi. Sức khỏe của con trẻ là sức khỏe của trái đất chúng ta. Mà chuyện trái đất là chuyện nghiêm trọng. Tôi cũng có bốn cháu nên rất hiểu cậu. Đây, giấy bút đây. Cậu hãy viết đơn xin nghỉ phép đi. Ngày mai cậu sẽ nhận được tiền nghỉ phép, sau đó thì đi ngay Sêmakha gặp vợ con nhé. Cho tôi gửi lời chào Đzamila.

- Vâng, xin cám ơn đồng chí Iuxip. - Tôi cảm ơn đồng chí phụ trách nhà ăn. - Tôi xin lấy giấy phép năm. Đồng chí có thể coi là tôi đã lấy rồi.

Tôi còn biết nói gì hơn nữa? Mọi chuyện đã được giải quyết thay cho tôi và không cần có tôi rồi còn gì.

- Cô giúp việc Zulâykha sẽ tạm thay cậu. - Đồng chí phụ trách nói - Cô ấy làm nổi chứ?

- Cô ấy sẽ làm tốt.

Buổi tối lúc đã muộn, khi tôi đã tắt đèn đi nằm, chuông điện thoại bỗng réo ầm lên. Điện thoại liên tỉnh! Tôi chạy bổ sang phòng bên, cầm lấy ống nói.

- Alô, tôi nghe đây.

- Anh hãy chú ý nghe em nói nhé! - Tôi nhận ra giọng nói Đzamila - Người ta cho anh nghỉ phép năm rồi chứ?

- Cho rồi em ạ. Ngày mai anh sẽ lên đường.

- Thế bây giờ anh đang làm gì vậy?

- Đêm hôm thì người ta ai còn làm gì nữa?

- Thế tại sao anh không cầm ống điện thoại lên ngay? Anh trả lời đi! Trả lời ngay đi, ngay đi, ngay đi!

- Còn mắc tìm chiếc dép.

- Thế tiền đi phép đã nhận rồi chứ hả, chiếc dép của em?

- Ngày mai sẽ nhận được. Các con thế nào?

- Tốt cả. Thôi được, anh đi nằm đi. Em sẽ còn gọi điện nữa cho anh đấy, chiếc dép của em ạ.

Ngày hôm sau tôi bàn giao bếp ăn lại cho Zulâykha. Cô ấy nhìn tôi và bỗng mỉm cười một cách lạ lùng.

- Này, cười cái gì thế? - Tôi hỏi.

- Chú lại quyết định để ria hả chú Azim? Thật uổng quá!

- Thôi đi mà, chuyện ấy cháu còn trẻ dại làm sao hiểu được. - Tôi làu bàu nói - Chả làm sao mà vừa lòng các người được cả.

Nhận tiền đi phép xong, tôi đi xe buýt về nhà. Vừa bước vào nhà đã nghe thấy tiếng chuông điện thoại réo. Lại điện thoại liên tỉnh! Tôi chạy bổ đến bên máy nói, cầm lấy ống điện thoại, hét vào nó:

- Vâng, vâng, vâng! Tôi nghe đây! Alô, alô!

Đáp lại là tiếng Đzamila như một thùng nước lạnh xối vào đầu tôi:

- Anh lăng quăng ở đâu thế hả chiếc dép của em? Em gọi cho anh từ sáng tới giờ.

- Anh lên chỗ làm việc, vừa về đến nhà xong mà em!

- Làm việc gì tôi cũng biết lắm rồi! Nhận được rồi chứ?

- Nhận được gì cơ?

- Tiền đi phép.

- Không, chưa nhận được!

Tôi buộc phải nói dối. Ví thử tôi nói là nhận được rồi thì Đzamila có thể bắt tôi khởi hành đi ngay Sêmakha bất kể đêm hôm khuya khoắt thế nào.

Câu trả lời của tôi không làm cô ấy thỏa mãn. Tôi nghe thấy cô ấy hấm hứ bực dọc, rồi sau đó nói bằng một giọng đầy đe dọa… - Em sẽ cho bọn chúng biết tay!

- Thôi, thôi! Anh van em, Đzamila! Em không cần gọi đi đâu hết. Ngày mai nhất định anh sẽ nhận được tiền mà. Người ta đã hứa chính xác với anh rồi. Hoàn toàn đảm bảo. Chắc chắn một trăm phần trăm.

- Thế thì anh sẽ làm thế này nhé: Sau khi nhận được tiền bỏ vào túi rồi, trở về nhà, hãy mở tủ quần áo ra… Anh có nghe em nói đấy chứ hả anh Azim?

- Anh có nghe đây, em yêu quý ạ.

- Trong tủ, ở tít tận góc trong cùng, dưới cái áo dài cũ của em là cái biển xe, rôto và cái đánh lửa xe Maxcôvich của anh.

- Ủa! Vậy ra em không mang chúng đi theo hay sao?

- Anh hãy nghe em nói và đừng có ngắt lời. Đúng rồi, chúng nằm ở đó. Đây là mẹo chiến thuật của em mà. Với những kẻ chuyên bám theo phụ nữ như anh thì không thể không xong. Vậy là anh sẽ sửa soạn lại chiếc xe đâu vào đó rồi lái nó đến Sêmakha với mẹ con em.

- Anh đã định đi xe buýt…

- Em cần có xe ở Sêmakha! - Đzamila chặn ngay tôi lại. - Ở đây cũng có nhiều cửa hàng. Anh rõ rồi chứ?

- Rõ rồi.

- Bộ ria của anh thế nào? Anh chưa cạo nó vì… cái con… cái con Zulâykha ấy của anh chứ?...

- Không, anh không có cạo. Và xin em hãy thôi cái lối bẻ queo mọi chuyện ấy đi.

- Thôi được, thôi được rồi! Tóm lại là anh hãy tới mau lên nhé! Đừng có chùng chình đấy. Em chờ anh. Tạm biệt nhé.

Cô ta đặt ống điện thoại xuống.

***

Kể từ khi Đzamila đi khỏi, tôi chưa lần nào cạo râu cả. Tôi sợ: Ngộ như lỡ tay phạm vào cái bộ ria khốn khổ ấy. Lúc đó rồi sẽ ra làm sao? Trời ơi! Không biết rồi lúc đó sẽ ra làm sao?

Rồi tóc tôi cũng mọc dài ra, phủ cả vào cổ. Nói tóm lại là tôi cần đến sự phục vụ của thợ cắt tóc, nhất là trước lúc lên đường. Dù sao thì tôi cũng là khách đến thăm bà nhạc.

Chắc các bạn cũng đoán được là tôi có một anh thợ cắt tóc thường xuyên. Một anh chàng hãy còn trẻ, khoảng chừng ba mươi tuổi, tên là Ramiz. Anh ta làm việc ở hiệu cắt tóc ngay sát nhà ăn của chúng tôi, trong cùng một tòa nhà. Tôi đi đến đó.

Ramiz đón tôi rất vui vẻ:

- Ô… ô, xin chào quý khách! Thế nào, mạnh khỏe chứ? Vợ con ra sao? Lâu lắm không thấy anh lại. Tôi đã định gửi thư hỏi thăm anh xem sao. Trời ơi, sao để tóc tai mọc dài thế này hả anh Ađin? Mời anh ngồi vào ghế này, tôi sẽ lo cho anh bây giờ.

- Không phải là Ađin mà là Azim. - Tôi sửa lại.

- Xin lỗi anh Akif, tôi thật không phải. Đúng hơn là lỗi tại cái tính đãng trí của tôi do chứng xclerôz. Tôi bị cáo đó từ hồi nhỏ. Do vậy tôi mới đi làm thợ cắt tóc. Trước đây tôi vẫn mơ ước làm cửa hàng trưởng. Rồi sau tôi quên đi mất. Lúc nhớ ra thì đã muộn vì té ra mình đã làm thợ cắt tóc rồi. Bệnh xclerôz mà, tôi nói thật đấy.

Chuyện này hoàn toàn là sự thật. Mặc dù hãy còn ít tuổi, nhưng Ramiz là một người cực kỳ đãng trí. Ai cũng biết chuyện này, cả tôi cũng vậy. Và nói chung anh ta hơi kỳ cục một chút.

Tôi vừa mới ngồi xuống thì anh ta đã choàng chiếc khăn trắng lên người tôi và tuyên bố kế hoạch chương trình của mình:

- Thoạt tiên tôi sẽ cạo râu cho anh, sau đó sẽ gội đầu, rồi tôi cắt tóc, rồi sẽ xoa bóp tẩm quất, rồi sẽ phun nước hoa cho anh tỉnh táo.

Khi Ramiz bắt đầu xoa xà bông vào mặt tôi, tôi dặn trước anh ta:

- Này Ramiz, anh cẩn thận giùm với bộ ria nhé!

- Có chuyện gì vậy?

- Hoàn toàn đừng có đụng đến nó!

- Tôi đã hiểu, xin tuân lệnh! Anh là chủ bộ ria của mình, còn tôi là người phục vụ cho anh. Ý của khách hàng - đó là luật pháp. Anh cũng biết đấy, anh Axif ạ, tôi làm thợ cắt tóc ở đây đã gần mười năm rồi, nhưng chưa có ai phải than phiền trách cứ bàn tay của tôi. - Anh ta đột nhiên im lặng, ngắm nghía rất lâu hình ảnh của tôi trong gương, rồi nói tiếp. - Anh Arif, xin anh đừng giận tôi, nhưng tôi phải nói thật với anh: bộ ria của anh không được đạt lắm. Anh cứ tự xét mà xem: tóc trên đầu anh màu hạt dẻ, lông mày màu đen, mắt màu nâu sẫm, thế mà bỗng nhiên ria lại màu hung hung đỏ. Không có ai như vậy cả; không thể như vậy được! Nhưng đó mới chỉ là một phần tai hại. Phẩm chất bộ rai không ra sao cả. Anh Aiđưn ạ, ria của đàn ông phải rậm mới được. Còn của anh thì ba sợi mọc thành bốn hàng. Ria như thế đâu có hợp với anh mà cũng chẳng hợp với ai được cả, anh Acram ạ.

- Tự tôi cũng biết là không hợp. Chính vì vậy mà tôi phải nuôi nó. Tôi không phải là Acram! Tôi là Azim!

Anh thợ kề con dao cạo vào mặt tôi.

- Thế nào đây hả anh Anar?

- Thế nào cái gì? Tôi không phải là Anar, không phải Acram, không phải Axif, không phải Arif, không phải Aiđưn. Tôi là Azim. A-Zim!

- Ta cạo nó chứ?

- Tôi đã bảo anh rồi. Anh không hiểu hay sao?

- Tôi hiểu ạ.

- Hiểu thế nào?

- Ta cạo đi.

- Không cạo. Không cạo. Anh nghe thấy rồi chứ?

- Nghe thấy rồi ạ.

- Nghe thấy thế nào?

- Ta cạo đi.

- Không cạo. Tôi nói: không cạo!

- Để lại hay sao ạ?

- Chính thế đấy.

Ramiz bỏ tay cầm dao cạo khỏi mặt tôi.

- Nhưng chính anh cũng nói là không thích bộ ria cơ mà?

- Phải, tôi có nói. Tôi căm ghét những cái ria đó, mong cho trời tru đất diệt nó đi! Anh nghe thấy không Ramiz? Mong cho trời tru đất diệt chúng đi! Chúng làm tôi già đi, xấu xí, nhục nhã!

- Thế thì có chuyện gì ở đây? Nghĩa là ta phải cạo quách chúng đi thôi, anh Acper ạ.

- Đáng lẽ thì cần như vậy đấy. Nhưng mà không cần. Và tôi không phải là Acper!

- Xin lỗi anh Aiđar. Anh làm tôi lú lẫn hết cả. Tôi vẫn không hiểu được: vậy là cần hay không cần.

- Không cần. - Tôi uể oải nói - Than ôi, không cần. Anh nhớ nhé: không cần, không cần, không cần!

- Nhưng chính anh vừa mới nói là cần cơ mà?

- Tôi nói là: đáng lẽ thì cần. Còn về phần những cái ria thì tôi nói là không cần.

- Rõ rồi. - Ramiz gật đầu - Bây giờ thì tôi hiểu rồi. Bộ ria thì không cần. Ý muốn của khách hàng - đó là luật pháp. Khách hàng thì bao giờ cũng đúng cả. Phải thế không hả anh Arif?

- Đúng thế đấy anh Ramiz ạ. - Tôi cũng gật đầu - Nào, anh làm đi. Mau mau lên một chút. Hôm nay tôi đi Sêmakha gặp vợ con đây. Họ đang trông đợi tôi. Chỉ có điều tôi không phải là Arif.

Ramiz lại kề con dạo cao vào mặt tôi, làm một động tác nhanh và dứt khoát, và ôi chao, thật khủng khiếp! - Một nửa bộ ria của tôi đã không còn nữa. Bên phải một con rết đang bò, còn bên trái thì không có con rết nào cả. Biến mất tiêu.

- Anh làm bậy bạ cái gì thế này? - Tôi kêu toáng lên, nhảy phắt dậy khỏi chiếc ghế. - Trời ơi, anh làm bậy bạ cái gì vậy!

Anh thợ hoảng sợ lùi lại.

- Chuyện gì xảy ra vậy?! Tôi làm bậy bạ cái gì?

- Còn cái gì nữa?! Còn cái gì nữa?! Anh giết tôi rồi còn gì!

- Tôi cắt phải anh hay sao? Ở chỗ nào vậy? Không thể như vậy được!

- Không phải là cắt, mà anh cạo đi mất! Cạo mất của tôi một bên ria rồi.

- Thì cạo rồi chứ sao?

- Chính thế. Tôi đã bảo anh thế nào nào?...

- Anh đã bảo gì cơ?

- Tôi đã bảo: không cần!

- Đúng thế! Anh bảo là bộ ria thì không cần!

- Đâu có, tôi bảo là cần chứ!

- Anh đừng có nói xạo! Tôi nhớ rõ ràng từng chữ anh nói. Anh bảo: còn về phần những cái ria thì không cần. Bộ ria thì không cần. Tôi nhớ rất rõ; tôi có thể mang con cái ra thề trước mặt anh.

- Anh thì nhớ làm sao được? Anh bị bệnh xclerôz cơ mà.

- Phải, tôi bị bệnh xclerôz. Chính vì vậy mà tôi phải nhớ thật chính xác để khỏi quên. Anh có nói hay không cái câu: còn về phần những cái ria thì không cần? Nói hay không nào?

- Phải, tôi có nói: không cần. Nhưng câu đó tôi có ngụ ý là cần… Khoan đã nào, khoan đã nào; anh làm tôi lẫn lộn hết cả!

- Vậy là anh có nói?

- Tôi có nói. Nhưng…

- Nhưng, nhưng cái gì? Nói xem nhưng cái gì nào!

- Đầu tiên tôi nói là… không cần.

- Thấy không! Chính anh cũng thú nhận rồi nhé!

- Nhưng sau đó tôi nói là: cần!

- Lại nói xạo nữa!

- Tôi xin thề là không có nói láo! Xin mang con cái tôi ra thề là tôi không nói láo: Tôi có bảo: cần đấy. Anh nghe rõ chứ, cần?! Cần! Cần! Thề có vợ con tôi, tôi đã nói: cần. Anh bị bệnh xclerôz nên anh quên hết cả!

- Phải, tôi bị bệnh xclerôz. Chính vì vậy mà tôi nhớ từng chữ một để sau đó khỏi quên. Anh nói: đáng lẽ ra thì cần, nhưng không cần! Thú thật đi nào!

Tôi cuống cả lên. Tôi làu bàu nói:

- Tôi có nói…

- Thấy không! Thế mà còn dám mang con ra thề rằng không có nói. Đồ lừa dối!

- Tôi xin lấy lại câu thề. Bây giờ tôi nhớ ra rồi. Phải, tôi có nói: đáng lẽ ra thì cần, nhưng không cần. Xin lỗi anh.

- Thượng đế sẽ tha tội cho anh. Vậy là anh có nói: không cần?

- Tôi có nói, nhưng…

- Không có nhưng nhưng gì hết! Có nói hay là không?

- Có nói.

- Thì tôi cũng chỉ cần chứng minh có vậy thôi. Vậy mà vừa rồi anh còn cố cãi là đã nói: cần.

Những người thợ khác và một số khách hàng xúm lại quanh chúng tôi. Đây đó vang lên những tiếng nhận xét đế vào:

- Hắn gây om sòm cái gì thế?

- Chắc hắn say rượu hẳn thôi!

- Gọi điện thoại đến chỗ chữa tỉnh rượu. Họ sẽ đến ngay ấy mà. Tháng này họ đang bấn lên vì không hoàn thành kế hoạch.

- Nhưng hắn đòi cái gì mới được kia chứ?

- Hắn kêu là thợ sửa ria cho hắn không đúng!

- Gớm chưa! Râu với ria! Ria nào có ra cái gì! Gom lại may ra được hai chục sợi! Thế mà cũng…

- Trông hắn đâu phải mã ăn chơi. Vậy hắn cần ria làm gì?

- No cơm thì quẩng mỡ mà!

Tôi không nhịn được, bèn nói lại:

- Này các công dân! Có ai nói chuyện với các người đâu? Đừng có thò mũi vào chuyện của người khác.

Người phụ trách tiệm cắt tóc bước tới chỗ chúng tôi:

- Có chuyện gì vậy? Sao đồng chí lại to tiếng thế? Đồng chí đừng quên rằng mình đang ở nơi công cộng. Đồng chí muốn gì nào?

- Tôi muốn quyển sổ góp ý! - Ramiz tuyên bố - Hắn làm tôi lẫn lộn hết cả, trong khi đó tôi đang bị bệnh xclerôz, bị từ hồi nhỏ, ai cũng biết như vậy cả. Đây, những người làm chứng cho tôi đây!

- Vậy là các anh hòa nhau. - Người phụ trách tiệm nói. - Như người ta vẫn nói: kẻ nửa cân, người tám lạng.

- Tôi đòi quyển sổ góp ý! - Tôi nhắc lại.

- Cả tôi cũng đòi. - Ramiz xác nhận - Thưa đồng chí phụ trách Mamêđôp, tự hắn làm tôi rối tinh cả lên. Chính hắn nói là bộ ria không hợp với hắn, làm hắn gì đi, làm xấu xí hình thức của hắn. Hắn nói là hắn căm ghét bộ ria, nguyền rủa trời tru đất diệt bộ ria ấy và muốn thoát khỏi nó. - Anh ta quay lại phía tôi: - Anh Atif, anh có nói tất cả những điều đó không?

- Tôi có nói. - Tôi thú nhận - Chỉ có điều tôi không phải là Atif, tôi là Azim.

- Thế thì có gì khác nhau nào? Có phải anh đã giục tôi làm mau lên không? Anh bảo là vợ con đang đợi anh ở Sêmakha, đúng thế chứ?

- Có, tôi có nói.

Người phụ trách tiệm đứng về phía Ramiz.

- Điểm thứ nhất, - Ông ta giải thích - đây là người thợ tốt nhất của chúng tôi. Điểm thứ hai, anh ta từ nhỏ đã bị xclerôz ở đầu một chút. Điểm thứ ba, ta cứ giả thử anh ta hiểu nhầm anh nói điều gì đó. Nhưng liệu có đáng để cho hai người trí thức có suy nghĩ phí sức đi cãi cọ nhau vì một vài sợi lông không ra gì đã bị cắt vứt dưới sàn rồi hay không? Điểm thứ tư, chúng tôi đang hoàn thành kế hoạch dựa trên số lượng khách hàng đã qua tụ điểm này chứ không dựa trên số kilôgam khối lượng râu tóc cắt được. Bởi vậy tôi không có cơ sở nghi ngờ Ramiz cố tình cạo ria để hoàn thành kế hoạch. Cả anh cũng không có cơ sở để nghĩ như vậy. Điểm thứ năm…

- Tôi tha thiết đề nghị đồng chí Mamêđôp đưa cho tôi quyển sổ góp ý. - Tôi ngắt lời người phụ trách.

- Tôi không thể đưa cho anh được.

- Tại sao vậy?

- Điểm thứ nhất, bởi vì điều đòi hỏi của anh chưa đủ cho một lời góp ý hoàn toàn. Giả sử như người thợ có lỗi đã cạo mất năm mươi phần trăm những cái ria trên miệng anh. Nhưng đấy mới chỉ có năm mươi phần trăm mà thôi! Năm mươi phần trăm bộ ria vẫn còn lại nguyên lành. Ấy thế mà anh lại dang thẳng cánh tay định đánh vào người thợ tiên tiến của chúng tôi một lời góp ý trăm phần trăm và lại còn đòi ghi cả vào sổ nữa. Chẳng lẽ như vậy là công băng hay sao? Tôi nhắc lại là không thế thì anh ta từ nhỏ đã bị một đòn… xclerôz rồi. Thế ngộ nhỡ bây giờ anh ấy lại bị xclerôz lớn tuổi thì sao? Ngộ lỡ vì tổn thương tinh thần mà bệnh trở nên trầm trọng thì sao? Kết quả thì ai sẽ vì thế mà bị tổn hại trước hết? Lại chính là các anh, những người khách hàng. Không đâu! Tôi không khi nào lại để cho anh tự tay chặt bỏ cành cây mình đang ngồi trên đó. Điều đó thật vô nhân đạo; thậm chí có thể nói là phản xã hội nữa. Dù sao thì người thợ cắt tóc tay lúc nào cũng có vũ khí. Dù cho chỉ là vũ khí lạnh đi nữa, nhưng cũng rất sắc bén. Anh có dám chịu trách nhiệm về những hậu quả có thể xảy ra hay không? Riêng tôi thì không dám đâu. Bởi vậy đối với anh thì tôi không có sổ góp ý gì hết. Và nói chung đối với ai thì cũng không có sổ góp ý gì hết.

- Tại sao lại không có là thế nào? - Tôi tức giận hỏi.

- Không có thế này chứ còn thế nào? - Người phụ trách nhún vai. - Hết trang rồi, hết từ năm ngoái kia. Còn sổ mới thì chúng tôi không làm, bởi vì trước khi bước vào năm mới toàn ngành cắt tóc đã trịnh trọng giao ước trong kế hoạch 5 năm tới sẽ quét sạch mọi tàn dư của quá khứ để lại, trong đó có cả góp ý của khách hàng! Giao ước trịnh trọng đấy, anh hiểu chứ? Mà đã giao ước trịnh trọng thì phải hoàn thành. Đó là vấn đề danh dự. Bởi vậy đành phải cáo lỗi với anh thôi.

- Vấn đề của tôi cũng là vấn đề danh dự! - Tôi nói một cách thách thức. - Ở đây là vấn đề bộ ria. Bộ ria của người đàn ông! Bộ ria của người trai Kapkaz! Tôi sẽ có cách trị được cái chuyện giao ước của các anh! - Nói xong những lời đó tôi ngồi vào ghế, cầm lấy con dạo cạo trên bàn, đặt vào tay người thợ: - Nào, anh cạo nốt nửa còn lại đi!

Anh thợ Ramiz lập tức cảnh giác:

- Cạo nốt năm mươi phần trăm còn lại phải không? Để cho lời góp ý của anh được đầy đủ lý lẽ chứ gì? Không trôi được đâu! Anh đề nghị chỉ vô ích mà thôi.

- Cạo nốt đi! Tôi yêu cầu anh hãy cạo đi!

- Tôi không cạo!

- Tôi xin anh hãy cạo giùm cho! Anh nghĩ mà xem, tôi bước ra phố với bộ mặt thế này sao được?

Đến cả người phụ trách cũng phải thương hại tôi:

- Anh Ramiz ạ, cũng phải giúp đỡ vị khách hàng này cách nào chứ! - Ông ta dịu giọng nói, rồi ngẫm nghĩ một lúc, nói thêm: - Nhưng thôi… tùy anh đấy, anh thợ ạ. Chuyện nghiêm trọng đấy, anh hãy tự quyết định lấy! - Nói đoạn ông bỏ đi.

- Ramiz, anh hãy cầm lấy dao giùm cho! - Tôi rên rỉ - Đáng lẽ tôi đã phải đi từ lâu rồi.

- Đi kiện cáo chứ gì?

- Cả đi kiện cáo nữa!

- Kiện tôi phải không?

- Đối với tôi thì kiện ai cũng vậy cả. Chỉ miễn sao có giấy tờ minh chứng cho tôi là được thôi. - Tôi thú thực.

- Chẳng ai cấp cho anh thứ giấy tờ ấy cả. Anh cần giấy tờ để làm chi? Giấy tờ gì kia chứ?

- Tôi cần giấy tờ minh chứng là tôi không có tội; một cái giấy chứng nhận, xác minh gì đó, trong đấy xác nhận là tôi không tự ý cảo bỏ bộ ria, mà tôi mất bộ ria do bị cưỡng ép ngoài ý muốn của mình. Không có giấy tờ đó thì vợ tôi sẽ buộc tội là tôi cạo ria vì ccô Zulâykha. Khi ấy thì tôi sẽ không sao sống nổi nữa. Sẽ hết đời mất thôi! Anh Ramiz, anh có hiểu cho không? Hoặc là anh hoặc là người phụ trách tiệm phải bị khiển trách. Đó là điều duy nhất có thể cứu được tôi. Anh có hiểu cho không?

- Tôi chẳng hiểu tí gì cả. - Người thợ cạo thú thực - Chính anh cũng biết đấy, anh Azim ạ: tôi bị xclerôz từ nhỏ mà. Mọi người ai cũng biết chuyện đó hết. Vợ anh thì dính dáng gì vào đây? Còn cái cô Zulâykha là ai? Tại sao lại cần phải bị khiển trách hả anh Azim?

- Chuyện ấy giải thích ra thì dài dòng lắm. - Tôi lúng búng nói, đồng thời rất ngạc nhiên nhận thấy Ramiz hai lần gọi tên tôi thật đúng.

- Anh sẽ không hiểu nổi đâu, anh bạn tội nghiệp ạ. Thứ lôgich của đàn bà thì ngay đến những đầu óc sáng suốt cũng còn chưa hiểu được, huống hồ là đầu óc của anh đã bị trục trặc từ nhỏ, như chính anh cũng tự thú nhận và mọi người ai cũng biết.

Hình như anh thợ cạo hơi tự ái.

- Bị bệnh xclerôz từ nhỏ là một chuyện, - Anh khô khan nói - còn đầu óc bị trục trặc lại là chuyện hoàn toàn khác. Vậy anh đừng có phỉ báng tôi, anh Azim ạ. Tốt nhất là anh hãy cho tôi biết cái cô Zulâykha mà anh vừa nhắc tới đó là ai? Có xinh đẹp dễ thương không? Có trẻ không?

- Thật lạ lùng, sao anh mới nghe một lần mà nhớ ngay được tên người phụ nữ minh họa chưa từng trông thấy lần nào! - Tôi châm chọc anh thợ cạo - Ấy thế mà cứ than vãn là bị bệnh xclerôz.

- Đối với phụ nữ, nhất là phụ nữ trẻ, thì tôi không bao giờ bị xclerôz cả. - Ramiz kiêu hãnh nói - Chưa có cô nào phải than phiền về tôi hết. Điều này ai cũng biết cả.

- Nói chuyện rông dài thế đủ rồi! - Tôi cắt đứt những lời huênh oang bất nhã của anh ta. - Tốt hơn hết là anh nói cho tôi hay thợ cạo các anh phải phục tùng ai; ai là người có thể khiển trách cha anh; tôi phải kiện cáo với ai đây?

Ramiz ngẫm nghĩ giây lát rồi đáp:

- Anh hãy đến gặp Mua-Mua; anh ấy là cấp trên của chúng tôi. Là tướng lĩnh của chúng tôi đấy! Một anh chàng tuyệt vời!

Tôi giằng lấy con dao từ tay người thợ, không xoa xà bông, nghiến răng chịu đau, cắt nốt “năm mươi phần trăm” ria của mình.

***

Trong phòng tiếp khách của trưởng phòng quản lý hệ thống phục vụ công cộng quận Muarad Muarađôvich Muarađôp có mấy người đợi tiếp. Khi đến lượt tôi, tôi mở cửa phòng làm việc và hỏi:

- Ông cho phép chứ ạ?

- Cứ vào đi, anh bạn! - Một giọng nam trung êm ái đáp lại tôi. Sau đó một âm thanh đặc trưng cho tiếng ngáy vang lên. Tôi có cảm tưởng đó là một tiếng ngáp thiện ý, vui vẻ, ân cần.

Mua-Mua là một người cao lớn, khoảng sáu mươi tuổi, có một cái đầu to cạo nhẵn nhụi, không còn dấu vết gì của lông mày và lông mi cả, ngồi trong chiếc ghế đệm sau bàn làm việc, khoanh hai tay mập mạp trước bộ ngực nở nang. Mắt ông ta nhắm chặt.

- Tôi nghe anh nói đây. - Ông ta cất giọng nói, tuy còn khê nồng nhưng hoàn toàn thân ái. Sau đó lại ngáp một cái đầy thân mật.

- Tôi đến gặp ông có công chuyện.

- Cái đó thì rõ rồi anh bạn ạ… - Mua-Mua lại thân mật ngáp một cái nữa và nói tiếp, mắt vẫn không mở ra. - Anh đến gặp tôi vì công chuyện. Vậy thì thế này: chúng tôi đang cần một người thu ngân ở nhà tắm, một người thợ giặt cho nhà giặt và một cô thợ sửa móng tay cho phòng trang điểm phụ nữ. Anh hãy tùy ý chọn đi, lựa xem công việc nào anh thích hơn cả. Tôi sẽ ký lệnh thu nhận ngay, chúng tôi có phải là bọn quan liêu gì đâu. - Lại một cái ngáp nữa tiếp theo.

- Xin lỗi đồng chí Muarađôp, tôi đến vì một chuyện hoàn toàn khác. - Tôi nói - Tôi đến đây để kêu thưa.

Mua-Mua ngáp đăm chiêu, mắt vẫn không mở.

- Kêu thưa à? Kêu thưa ai?

Tôi kể tỉ mỉ cho ông ta nghe tất cả mọi chuyện xảy ra với tôi ở trong tiệm cắt tóc. Ông ta ngáp thông cảm rồi hỏi tôi:

- Chuyện xảy ra vào lúc nào hả anh bạn thân mến?

- Ngày hôm nay ạ.

- Chính xác hơn nữa là lúc nào?

- Mới cách đây bốn mươi phút ạ.

- Tại tiệm cắt tóc nào?

Tôi nói cho ông ta biết.

- Còn chính anh thì sống ở đâu?

- Ở tiểu khu số bốn ạ.

- Nếu anh là một người cao thượng, trung thực, thì sao lại không vào tiệm cắt tóc của quận nơi mình ở? Gần nhà anh có tiệm cắt tóc không?

- Có ạ.

- Đó, thấy chưa. Thế mà anh lại lặn lội đến tận quận khác. Thật lạ lùng.

- Nhưng chỗ đó gần với nơi làm việc.

- Thế mà anh làm việc ở đâu?

- Trong hệ thống Chinhanhamasasưtôhơsaxuha - cônghinheBa. - Tôi giải thích, cố gắng nhấn từng âm một.

Mua-Mua ngơ ngác ngáp, tò mò nhìn tôi.

- Rõ rồi, nhưng tôi không hoàn toàn hiểu.

Tôi giải mã ra cho ông ta:

- Tôi làm việc trong hệ thống Chi nhánh nhà máy sành sứ tổ hợp sản xuất hàng công nghiệp nhẹ Bacu.

- Giám đốc hả? - Ông ta ngáp sinh động, quan tâm, tuy không mở mắt.

- Không ạ. Đầu bếp trưởng nhà ăn công nhân.

Cái đầu của Mua-Mua lại rơi xuống ngực. Nhưng việc tra hỏi vẫn tiếp tục:

- Thế thì anh bạn thân mến hãy giải thích cho tôi, làm sao mà đầu bếp trưởng một nhà ăn công nhân, đang giữa giờ làm việc lại có mặt ở tiệm cắt tóc? Ai đã cho phép anh?

- Tôi đang nghỉ phép năm, thưa đồng chí Mua… Tôi đang chuẩn bị đi Sêmakha.

- Rõ rồi, đi Sêmakha. Ở Sêmakha không khí tốt lắm. Như vậy anh nói là anh có bộ ria?

- Vâng ạ.

- Có đẹp không?

- Tôi không khẳng định như vậy.

- Anh bảo người thợ tên là Ramiz phải không? Đó là Ramiz Garđasep. Tôi biết rõ anh ta. Một người thợ có thẩm mỹ và giàu kinh nghiệm. Cá nhân tiên tiến. Thợ chuyên cạo riêng cho tôi đấy. Giả sử bộ ria của anh mà đẹp thì chẳng khi nào anh ta lại động đến nó. Anh cứ tin tôi đi. Chắc là anh ta cho rằng: Anh đã là đầu bếp trưởng thì tốt hơn hết là nên không có ria. Như vậy hợp vệ sinh hơn. Anh cứ thử tự suy nghĩ mà xem: anh phải làm việc với nồi niêu xoong chảo, với đồ ăn. Trên đầu tất cả đầu bếp các anh đều có mũ đặc biệt cả. Nhưng ria thì còn chưa có mũ. Thế mà, ngày nay chúng ta lại đang sống trong thời đại đầy căng thẳng thần kinh, thời đại phổ biến chứng rụng lông tóc… Bởi thế nên người thợ cạo quyết định… Anh hiểu ý của tôi chứ, anh bạn thân mến?

- Thưa đồng chí Muarađôp, ý của đồng chí tôi hiểu rất rõ. Tuy nhiên tôi tha thiết đề nghị và yêu cầu đồng chí trừng phạt người thợ và nếu đồng chí thấy cần thiết thì cả người phụ trách tiệm cắt tóc. Xin đồng chí biết cho là tôi không thể bỏ qua chuyện này, tôi sẽ làm cho đến cùng! Tình trạng của tôi không còn lối thoát nào khác…

Mua-Mua đưa cả hai tay lên miệng và ngáp một cái rền vang thật to. Sau đó ông ta nói tiếp:

- Thế thì ta làm thế này nhé… Anh hãy viết một lá đơn kêu thưa thật đầy đủ lý lẽ. Cùng với lá đơn, anh hãy kèm theo một giấy chứng nhận gửi tên tôi là anh quả thực là đầu bếp trưởng nhà ăn Chinhanha… gì gì đó. Chúng tôi cần biết chính xác rằng quả đúng là anh cạo ria chính tại tiệm cắt tóc này và chính là vì nó ở gần chỗ anh làm việc. Điều này cần thiết cho chúng tôi vì chúng tôi phải xác định chắc chắn được là giữa anh và người thợ quan hệ bình thường, không có thù hằn nhau gì trước cả. Tức là chúng tôi phải xác định được là không phải cố tình gây ra vụ này đặng đẩy anh thợ cạo đi chỗ khác cho bà con hay bạn bè của anh nhằm vào chỗ béo ở ấy. Nói tóm lại là chúng tôi tiến hành tra xét vụ này theo đầy đủ mọi thể thức vì anh yêu cầu như thế. Chúng tôi có nghĩa vụ phải giúp đỡ anh. Anh rõ rồi chứ, anh bạn thân mến?

- Rõ cả rồi ạ.

- Thế thì chúc anh may mắn! Anh hãy hành động đi! Chúc anh thành công! Rất hân hạnh được quen biết anh! - Ông ta ngáp thân ái dịu dàng.

(còn tiếp)

Người dịch: Anh Côi

www.trieuxuan.info