HEIDI KADDOUR

TRUYỀN THỐNG

Đất đấy kìa, không lơ đễnh, ngay cả

vì tiếng đập đột ngột mỏng manh của một con tim.

Nhưng cái gì vỡ tan từ câu

nội tâm

không bao giờ hoàn chỉnh, khi sượt qua một cột mốc

trong xứ sở yên bình, chiếc xe chở tội phạm

cùng những người tù đâm vào thành cầu?

Những tiếng la hét được vực sâu giữ lại, và trên các khuôn mặt

như những chiếc găng tay lộn trái bởi một nỗi hãi hùng

khi ấy là của chung;

kẻ có thể ngự trị

trên sự im lặng sau lúc ấy, hắn nhai kẹo cao su

và tâm trạng đen tối của thế giới thuộc về hắn. Nhưng

thế không phải là ngậm miệng. Kẻ muốn thây kệ

truyền thống,

 truyền thống mò mẫm dẫn dắt tay hắn;

những từ, thoạt tiên phải

lầm lẫn đủ kiểu, chần chừ chọn lựa,

trong ánh mắt nhìn trừng trừng dòng thác,

những trò chơi

hoang dại, tiếng gọi của xoáy nước được bảo là có màu chết đuối,

kết thúc của thời gian, những thân người bị hành hạ

và bóng phản chiếu của những cây tai hùm,

khi không còn gì dám

đứng dậy, những cây kia leo lên một thời đại khác,

sự càu nhàu cùng với màu đỏ bíu lấy bãi đá sỏi.

MARC GUYON

Đây một giọt nặng hơn,

ấy là chiều đang xuống,

bầu trời vô tận đặt lên môi anh

một vị muối,

và anh không sợ hãi,

anh sung sướng được một mình,

đờ đẫn vì cô đơn,

chỉ là mùi hương

khi sắp chiều buông,

chẳng lấy trộm gì của vĩnh cửu.

Thế là anh không tiếc nuối chi

thế là hai bàn tay anh không thù hận;

đã đến giờ anh tự tìm lại mình,

đã đến giờ là đứa trẻ

trên tiếng cười của lặng im.

(Cái gì hát lên trong khúc hát)

MATHIEU BENEZET

NHÀ THƠ III

tôi muốn một đứa trẻ choán đầy nỗi bất hạnh của tôi

vậy mà hôm qua-ngoặc kép

một đám mây đã trôi qua trong khu vườn

của nơi ẩn náu

chúng ta đã có thể sống đến tận đấy tự đánh lạc hướng

trong y phục của mình và nỗi sầu - chí điểm của bạn bè

những tình yêu lừa dối

của mưa - mạt giũa

những trẻ mồ côi yên bình của khu vườn nhiều gió và của

bầu trời

tôi muốn một đứa trẻ choán đầy nỗi bất hạnh của tôi

(Nỗi cô độc của anh)

LILIANE GIRAUDON

VỀ TÌNH CẢM

Không dục vọng không phải là

Một bận tâm tầm thường

Mà bầu trời cũng không phải

Một ánh sáng êm dịu

Đúng hơn là một cái móng tay

Gãy trên cạnh

Một chiếc bàn

BÀI THƠ HỔ LỐN

Trong rừng một danh sách không có chim chóc

"Sao anh có vẻ bình tĩnh thế?"

Sự phân chia quấy rày

Một ngôi nhà dưới một chiếc bàn

Tổng thể bị nghiền nát không mắt không tim

Có sắt trong những cái miệng

Và cái bình thản bất chợt, tốt lành này

Một sự tươi mát của rơm

Chính điều ấy nàng mơ tưởng

Khi chàng nói với nàng

Một cái giùi rất mạnh

Và đâm trúng nàng chính ngay dưới vú

Giữa những chiếc xương sườn câu chuyện về điệu nhạc kia

Không nền tựa không quả đấm chuông

Mắt tự thấy mờ nhòa

Và ánh sáng, tất cả ánh sáng

Trên từng vật sống

Những bông hoa chẳng hạn hay những con mèo

Rất nhiều giữa những bông hoa có trước

Cái lưỡi gà chỉ là một vết tích

Chẳng giúp gì cho sự phát tiếng

Mộng tưởng kích thích lời sống sượng dễ cảm xúc

Tính khách quan của thế giới

Khi mọi thứ mang một cái tên đều hiện tồn

Một phụ nữ trên màn hình ăn vỏ trái cây

Hãy làm một bài thơ với cái đó, hoặc với cái này

"Ghe nóng bỏng, buồi cứng như thép"

Ngày ba lượt mi đi ngang đằng trước và nhìn

Đó là một rạp chiếu bóng mà người ta bảo là thường trực

Chẳng phải thế chăng cô lập như vậy trong một khu rừng tối đen

Như để thở cái bỗng nhiên bùng nổ

Tất cả những con sóng trong muối của chúng, tất cả,

Mi hãy xoay xở với cái ấy, trên đùi

Vỏ một trái cam, chiếc khăn quàng cổ

Như buông thả, nàng xuống tận đấy

Rất sâu dưới đáy nước, Thérèse đâu rồi Thérèse

Rất cao lên phía ánh sáng, Georges và con rồng của anh ấy

Khi Olga cưỡi họ, Ghérasim nhìn họ

Các bạn bè đã chết đi trước chúng ta

Bất biến cái lưỡi quấy rày

Một ân huệ đầy đủ nhưng không đầy đủ

Nếu tiên liệu những công trạng cái bên trong dâng lên

Trên bề mặt mỗi người một giọng kim

Cú nhảy hụt chỉ một cái đá thôi là đủ

Trắc bách diệp, huệ dạ hương và dành dành

Tấm ngăn cách những đồ pha lê trắng và đường cống

Đường ăn bán như vậy đó

Thứ thực phẩm tốt cho những con tim ốm đau

Cái nhìn làm người ta hóa đá, chàng gặp lại

Sinh thực khí chật hẹp của con nai cái

Ăn ta đi, nhai ta đi, nuốt ta đi

Bài thơ nói với con bò cái

Tôi đáp lời và sữa chảy

Đó là một dòng suối trắng tinh

Nhưng chẳng ai uống hết.

JEAN FRÉMON

THỜI CỦA ĐỒ VẬT

Hắn tuyên bố khinh miệt thế giới và bắt đầu bằng khinh miệt bản thân như thể

phần thế giới ngay trước mắt hắn, và do thế là phần đáng khinh rẻ hơn tất cả.

Sự dửng dưng chỉ là một hình thức của thất bại, giống như sự thờ ơ là một nỗi

lo âu được cắm cọc tiêu thích hợp.

Hắn có khinh miệt luôn chăng chiều hướng ưa các châm ngôn, các câu khép kín

trong sự tối nghĩa của chính chúng, bài tập hàng ngày của lúng túng, vị của hồ

nghi; hồ nghi không như phương pháp, cũng không như nguyên lý, cũng không

như lý thuyết, cũng không như luân lý, mà như sự tham ăn, hồ nghi như tội lỗi?

Một cuộc lang thang có tính quyết định, tương lai ở mũi giày, giao điểm những

con đường, kỵ sĩ đơn độc, ngày lặn, ngày vừa nhú, gương mặt chìm đắm, những

hình ảnh, những tĩnh vật, những phong cảnh đã đi qua, những màn kịch đồng

quê, những mẩu chuyện tản mác, cách thêu một tấm khăn liệm, vài nghịch âm

chọn lọc, những tảng băng mà dòng sông đang tan băng cuốn đi, chồm lên nhau,

kề bên nhau, phủ lên nhau, ken két, răng rắc, sột soạt, sượt qua, va chạm bắt

buộc, nhưng không hề có chuyển động tổng thể, kết cuộc sắp tới, còn lại một

hai lạc thú cỏn con, một kinh ngạc kéo dài, vài hậu họa, rồi một ẩn ý của lịch

sử, một khúc quanh phụ; không bao giờ biết được, nàng nói bất cứ lúc nào như

để báo trước một lời từ chối sớm hay một phán quyết cuối cùng, hãy tích cực,

hãy chọn sự ngây dại.

Hay là chuyển phe, hắn nói với những phản ánh và điều hắn nói chỉ là một phản

ánh, bước đi đổi hướng, lặng im lầm lạc.

PHILIPPE DENIS

LỐI MÒN

Bên ngoài. Bị giam cầm rất sớm ở bên ngoài

tôi đã lang thang

mà chẳng thể tìm ra một cái đầu

để dỗ giấc ngủ mình ở đó.

Lối đi như cánh tay duỗi dài

đến tận vùng biên

để giữ ngoài tầm với

chút hy vọng bỏ đi:

chỉ là một bước chân

hướng lên cao hay xuống thấp,

chẳng màng cặp bờ bên kia.

(Những bài thơ gần đây (Thơ 90)

FRANCK - ANDRÉ JAMME

Một người đàn ông, một người đàn bà đi qua. Và bây giờ họ dừng lại, nhìn

nhau, cùng ngẩng đầu rồi cùng giơ ngón tay để chỉ cái việc hiển nhiên: con

chim trong cây vừa cắp một lá thư. Họ ở lại đó lâu, mắt ngơ nghếch trời, tay

chìa nửa chừng, miệng tái nhợt. Không gì còn dám động đậy. Có chăng người ta

chỉ hơi phát hiện một sợi chỉ đỏ nhỏ xíu đánh đai lưng - đi đi lại lại. Tất cả bên

trong bốc cháy.

(Bài đọc thuộc lòng của lãng quên)

JEAN -PIERRE LEMAIRE

Đã lâu rồi anh rình quanh thế giới

như bình minh nhút nhát như hoàng hôn

chưa thể dứt mà đi

Anh lang thang đồi nọ đồi kia

trước những tường thành đô thị thánh

và đất đai lột xác, đổi màu

trong khi tựa mãi gốc cây không tuổi

anh tự hỏi mình mang dáng vẻ nào đây

để qua cổng vào thành phố

Không mật khẩu vào quảng trường

cũng chẳng có phục trang hay tầm vóc, bởi từ xưa anh đã muốn

thành vĩnh cửu mà không cần đi qua thời gian.

ANNE PORTUGAL

sẽ chẳng bao giờ ngời ta về đúng giờ từ một cuộc dạo chơi như thế

người này giúp đỡ người kia

nghe nhau diễn thử

sẽ trả phí cầu đường

bài thuyết trình

vì trên vĩ tuyến này bao giờ cũng ban ngày

thực ra họ phải hoãn

trọng lượng lại lấy việc đi đi lại lại làm phương cách

rũ bỏ nó

điều ấy không chút nào chứng tỏ người ta theo phương cách ấy

đến nỗi đã xảy ra chuyện gì đó

đến nỗi khó mà duy trì

cuộc chuyện trò

trên những ngọn núi

họ những người gặp nhau trên cao

họ ngăn cản việc ấy

Tổng cộng: một trăm bốn hai cây số

JEAN-LOUIS GIOVANNONI

Tôi càng đi

các phong cảnh càng thu vào trong chúng

Làm sao có thể có sự sống trong những xứ sở kia?

Tôi những muốn cây

đá

giữ mình sâu trong lòng

Đã bao lần tôi muốn mình vắng mặt

để không còn là thân xác này

gương mặt này.

Mọi vật sinh ra và lập tức đóng lại

FRANÇOIS DE CORNIÈRE

QUÁ NHIỀU ĐỂ SỐNG

mưa để bắt đầu

trên một mảnh vườn đông

và cũng trên trang giấy

một cuốn sổ tay mới

phải đặt giữa ngôn từ

cả thế giới bên ngoài

khi rùng mình cảm nhận

niềm xúc động trước tất cả

những gì mình trông thấy

- một ống nước tưới

cuộn lỏng gần bậc thềm

và một chậu nước tràn -

những sắc xám khắp nơi màu xám

và rồi câu thơ này

Những khuôn mặt vơi

qua kỷ niệm mình có

trong bài thơ Lucien Becker

mà ta ngắt nhịp lại theo hơi thở

để nói vào lúc này

khi tất cả dường như xa ngái

rằng có quá nhiều để sống

ngay khi như thể chẳng có gì

GENEVIÈVE HUTTIN

Vì PARIS đáng đổi một thánh lễ

ngay hôm nay nàng phải

theo anh, bởi tiếng động khẽ khàng cánh cửa

mách nàng rằng một người đàn bà khác

bước vào để đóng màn kịch ấy

- màn kịch hòa giải lớn,

sau cùng - May mắn sao chàng không nhận thấy

gì, xúc động vì nghi lễ mình

theo đuổi trong biểu hiện thật trang nghiêm

lo lắng, gần như ấu thơ, càng tốt

nàng tự nhủ, nhưng tim nàng đập

nếu chàng không trở về? Ra đi

đột ngột dự lễ ban thánh thể, giữa những người đầu tiên

chàng đã khởi hành nhanh đến mức

như thể rời khỏi xác, và nếu kẻ kia

sắp kéo chàng, giành lại chàng

sau một cây cột? Phải quyết định,

nàng đã quyết định bước sau lưng chàng,

như đi trên than hồng, như lao xuống

nước

để dập lửa trên mình, và nàng dự lễ ban thánh thể

bây giờ, nhưng nàng thả hồn vào ân sủng

của Thượng đế, trong sự bấp bênh tuyệt đối, khoảng chân không

trong đó mẩu bánh tẩm nước cam

có một vị kỷ niệm, vị tình yêu

vị hiện diện ngay giữa sự biến đi.

(Paris, kinh cầu nguyện trong quán cà phê)

ALAIN SUED

MỞ, ĐẬY, KHÁM PHÁ

Nguyên thủy,

độc nhất,

 thuần khiết,

 ánh mắt đầu tiên

của con người nhìn vào đêm thế giới

lo âu hay tin cậy?

Tiếng kêu đầu tiên hưóng về người khác

thù hằn hay cầu khẩn?

Sự khám phá bứt ta

khỏi chốn không thể tới kia

mà ta gọi là Quá khứ.

Sự khám phá ràng buộc ta

vào những mạng lưới bất tận của Thực tại.

Mỗi sáng ta mở

quyển sách trang đầu.

Ta giải mã ẩn ngữ

ẩn ngữ khép lại trên những câu hỏi của ta.

Ta che đậy bằng ngôn từ

khoảnh khắc vĩnh hằng của khám phá.

Nguyên thủy,

độc nhất,

 thuần khiết,

ánh mắt đầu tiên

khám phá lại một xứ sở chôn vùi

một xứ sở hẻo lánh, một chốn bên trong

mà ta gọi là hiện hữu.

Chúng ta sẽ không bao giờ có nơi có chốn

Chúng ta là những chứng nhân của nguồn cội

Những âm tiết của ánh sáng

trên bảng đen

vũ trụ!

(Hiện hữu trong đêm thế giới)

JEAN-PIERRE MAULPOIX

Chuyện cũng có thể xảy ra trong một căn phòng, ở nhà quê, sau những trận mưa

xám mùa đông, khi mặt trời đã đánh thức cây cối. Một ông già mệt mỏi sống

những ngày tàn trong ngôi nhà chôn nhau cắt rốn

Ông không còn đứng dậy: đời ông kết thúc giữa chiếc giường mạ kền và chiếc

ghế bành mà người ta lăn đến bên cửa sổ

Ông ngắm đồng quê như ngắm biển. Bất động, mắt đăm đăm, người ta ngỡ ông

trẫm mình trong phong cảnh, hay bám vào đấy để kìm cái chết. Người ta không

hề biết ông nghĩ gì. Ông nhìn qua cửa sổ. Ông không biết làm gì khác. Đời ông

tự nó ra đi một mình.

(Những chân dung của một con thiêu thân)

JEAN-PIERRE CHAMBON

anh vượt qua

phía trên vực tối

cây cầu gỗ nhỏ

nước uể oải

côn trùng sượt qua

 kẻ mang tiên thiên những ý nghĩ đắng cay

bóng liễu giống như

mớ tóc quỷ

ròng ròng bụi vàng

tựa lan can gầy

nghiêng vào đêm nay

ánh lấp lánh này

anh dự cảm sự trôi giạt vĩnh cửu

của những vật thể những mảnh vụn

và tận trong hòn đá mà anh nhổ lên

 từ sự nhai lại của nó

anh tưởng mình nghe thức dậy

tiếng huyên náo xa xăm

tiếng ì ầm sấm vùi

anh muốn biết

mô típ bí mật của mạn đà la

 sự lắng dịu ở trung tâm

 của cái gì không ngừng chuyển động

và lẩn đi

khi anh lại gần

OLIVIER CADIOT

tất cả những vật thể sáng mà ta thấy trên trời đều là những tinh tú mà ta chỉ

thấy ban đêm và có vẻ rất nhỏ bé tinh tú chiếu rọi ta ban ngày là tinh

tú kém sáng chiếu rọi ta ban đêm gọi là mặt trời hay mặt trăng đôi khi bị che

khuất bởi ánh sáng tóe ra từ một đám mây lúc trời giông gọi là tiếng

động theo sau tia chớp gọi là khi chớp đánh xuống đất ta bảo rằng rơi

một cái bàn vừa làm xong là một cái bàn dùng từ lâu là một cái bàn di

chuyển dễ dàng là một cái bàn khó di chuyển một cái bàn mà tất cả các

bộ phận ăn chắc vào nhau là một cái bàn mà tất cả các bộ phận động tý

lung lay là một cái bàn quét sơn mà lũ học trò khắc lên là một

cái bàn rây đầy mực là một cái bàn có mặt hoàn toàn cùng một độ cao là

một cái bàn có mặt dốc

vào đời, tức mất sự sống, tức lớn lên, tức già đi, tức rơi vào

một trạng thái tức thời giống như chết, tức di chuyển bằng động tác

chân, tức chuyển động trong nước, tức đi ngựa, tức xoài người theo

chiều ngang, tức lấy lại tư thế đứng, tức nhào hoàn toàn vào lòng nước

(Nghệ thuật thơ)

VỀ CÁC TÁC GIẢ

1. Bernard Heidsieck (sinh 1928)

2. Maurice Regnaut (sinh 1928)

3. Joseph Julien Guglielmi (sinh 1928)

4. Jacques Réda sinh năm 1929. Những phong cảnh đô thị mà ông rất thường đi

qua, trong bộ mặt thường ngày hay thậm chí cải dụng, đã được nhà thơ không

ngừng phát lộ vẻ đẹp âu lo cũng như chiều sâu chóng mặt, trong những tác

phẩm văn xuôi mơ màng cũng như những bài thơ vừa tự do vừa có sự chính xác

của người thợ mỹ nghệ. Sau những cuốn sách đầu tiên (năm 1968, 1970), ông

im lặng suốt mười mấy năm để rồi tiếp tục một cách dồi dào. J. Reda đã ghi dấu

ấn của mình trên tạp chí NFR mà ông điều khiển từ đầu những năm 90.

5. Michel Deguy sinh năm 1932. Nhanh nhẹn hơn bất cứ ai khác trong việc phối

hợp những chức năng bề ngoài có vẻ không thể tương hợp của ngôn ngữ, trong

việc chơi giỡn không ngưng nghỉ với những tham chiếu, những mâu thuẫn của

chúng ta, dường như trong thâm sâu ông chỉ giở có một văn bản duy nhất, sự

phá vỡ về hình thức chỉ đáp ứng nỗi băn khoăn nắm lấy thế giới tùy theo mọi

mức độ ý nghĩa của nó. Không phải ngẫu nhiên mà tác giả của nhiều bài thơ tra

vấn tính phức tạp của chính chúng, lại chủ trì Trường cao đẳng Triết học cùng

lúc điều khiển tạp chí Po&sie (Thơ).

6. Jude Stéfan sinh năm 1930. Ông kế thừa một cách tinh tế và sáng tạo một

truyền thống từ François Villon cũng như một số thi sĩ thế kỷ 16, và điều đó cho

ông một vị trí riêng biệt trong phong cảnh thơ đương đại. Những ngữ điệu hiếm

lạ, tính nhục cảm ở nơi nghệ nhân chạm trổ âm nhạc và hình ảnh này đã cho ta

một trong các ngôn ngữ thơ tinh tế nhất hiện nay.

7. Bernard Noel sinh năm 1930. Coi thân xác và ngôn ngữ là những không gian

lẫn lộn của tìm tòi, không ngừng đẩy lui mãi các giới hạn của một câu hỏi sống

còn giữa mọi câu hỏi trong lòng thơ hiện đại: con người đương đầu với căn tính

của mình. Những thương tổn, những vết sẹo, những thiếu thốn, những khước từ,

đau đớn và hưởng thụ làm thành một cơ thể trong đó cái nhìn thuần khiết sẽ dẫn

dắt mũi kim của khổ hạnh.

8. Claude-Michel Cluny sinh năm 1930. Không bằng lòng nhân gấp bội các

cuộc du hành tới góc biển chân trời, khai thác mọi nguồn văn hóa, kể cả những

nguồn thần thoại - bộ sách "Orphée" mà ông chỉ đạo cũng đi theo con đường ấy

- C.M.Cluny cũng là kẻ sải bước trên một địa dư thuần tưởng tượng, ở đó một

biến cố huê tình gặp gỡ một khuynh hướng trữ tình thật thanh lịch. Vui vẻ hồn

nhiên hay nghiêm trọng, láu lỉnh hay tuyệt vọng, có mặt vừa ở cực truyền thống

vừa ở cực phát kiến, nhà thơ vẫn cứ là hình ảnh của thơ: không nắm bắt được.

9. Bernard Delvaille sinh năm 1931. Chính trong những đêm - chính xác hơn, ở

những vùng ven đêm - của những thành phố lớn châu Âu như London trước hết,

thơ Bernard Delvaille tìm được chất liệu để biến thành hiện thực, đi theo một sự

đa dạng về tiết tấu đáp ứng một kinh nghiệm sâu sa về âm nhạc trong lĩnh vực

cổ điển cũng như blues hay jazz. Ông cũng táo bạo đưa những ca từ nhạc rock,

pop vào tuyển tập Thơ Pháp Mới, một dấu ấn trong những năm 70.

10. Jacques Garelli sinh năm 1931. Thực tế thơ mà ông, tuân theo nguyên lý

chuyển đổi cẩn trọng, cống hiến cho nó một lao động vừa có tính sáng tạo vừa

có tính lý thuyết, là một chốn đầy năng lượng để hòa tan con người và thế giới

hơn là bệ đỡ của một thông điệp nào đó hay biểu hiện chín chắn của một căn

tính. Cho nên thơ ông, được quan niệm như lui về phía sau chức năng liên lạc

thông thường của ngôn ngữ, và trông cậy nhiều hơn vào tính vật chất của ngôn

ngữ, vào tầm trực giác của nó, cũng chứa đựng cứu cánh của chính chúng theo

một cách nào đó.

11. Henri Deluy sinh năm 1931. Ông có thể một mình tóm tắt những nỗ lực và

toan tính của phương diện hiện đại - và chống lại những thứ già cỗi về thơ - mà

thơ Pháp đã trải qua trong ba mươi năm lại đây. Là giám đốc của tạp chí Action

Poétique (Hành động Thơ), ông đã tiếp nhận và đôi khi gợi ra nhiều phong trào

tranh cãi và chất vấn. Là nhà lý luận, dịch giả, ông đã là một trong những nhà

khám phá lớn nhất, và cũng là người tái khám phá ở thời đại này. Thơ ông đi

theo sự tiến triển của các nghiên cứu, khước từ, hoài nghi của ông, rút cuộc đã

đi tới chỗ tìm lại được nhiệt hứng của lúc khởi đầu, của một lối trữ tình được

kiềm chế một cách lạ thường, cô đặc, nhuốm màu hài hước. Ông là một trong

những nhân vật chủ chốt của lịch sử thơ đương đại.

12. Huguette Champroux (sinh 1931)

(còn tiếp)

Nguồn: Thơ Pháp cuối thế kỷ XX. Hoàng Hưng chọn và chuyển ngữ. NXB Hội Nhà văn, 2002. Cám ơn Dịch giả gửi www.trieuxuan.info