TỰA

Đã vài năm, bẵng chuyện văn chương, nhất là vịêc luận đàm thơ phú. Ngỡ như thế là xong. Nhưng, dứt bỏ chướng nghiệp này lại vướng vào chướng nghiệp khác. Từ cổ chí kim, chưa thấy một ai đó vận tay xoay được con tạo theo ý riêng mình. Người có việc người, tạo hoá có việc tạo hoá, chẳng ai có thể thay ai, chẳng ai có thể tranh ai. Ngài Lão Tử đã khởi luận sâu sắc về vấn đề này.

Nhà thơ cũng vậy, số phận và địa khí sinh ra nhà thơ. Nhà thơ hội thấu tinh khí trời đất và thời cuộc, rồi tạo tác ra sản vật, đó là thơ. Mỗi bài thơ ra đời bỏ lại phía sau mọi vật cản. Mỗi bài thơ là việc của người, nhưng là vật của trời. Dù nói gì thì nói, không ai chối bỏ được thời đại của mình.

Người xưa bảo: Chim bay để tiếng, người khôn để lời. Số phận một con người cũng như một triều đại, dù hưng hay phế, rồi cũng đi qua. Chỉ thiên thu còn mãi.

Trời, đất, núi, sông, chim muông, cây cỏ cùng công nghiệp của con người muôn đời vẫn thế, có chăng mỗi thời mỗi khác, mỗi người mỗi vẻ.

Quanh ta quen biết thì nhiều, tri âm khó kiếm. Lần xuất bản tập thơ thứ 5 của mình, học đòi người xưa tôi tự viết đôi lời tự bạch, tạm gọi là tựa.

Hà Đông, xuân thu năm Canh Thìn

Dương Kiều Minh

1

Từng vệt mây kéo ngang chân trời buổi sớm, từng vệt mây kéo ngang chân trời buổi tối, mang nỗi buồn dằng dặc.

Giữa mênh mông trời đất, to lớn như trời đất, mong manh từng sợi mây - chỗ nào của mình - chỗ nào không phải của mình?

Buổi sớm mặt trời nhô lên, buổi chiều lặn xuống. Tạo hoá quá vô tình, nỗi sầu nhân thế lê lết trườn qua thế tục.

Những ngôi sao lấp lánh phía xa xa tồn tại như một điều nghi hoặc. Cái gì thực dường như bị bỏ quên, cái gì không thực sống chung niềm ảo vọng của con người.

Ôi thế gian trải mấy ngàn năm thực thực hư hư, luẩn quẩn không ra ngoài chuyện của con người.

2

Ai vẫn đứng kia buổi cuối chiều giông gió, phố xá bời bời, hồn chia hai ngả. Vẫn ở đó ao đầm gò bãi, hiện về đây hiu hắt núi đồi. Niềm thương cảm quanh quất bao năm dâng ngùn ngụt núi rừng chập chùng dòng sông vách đứng.

Ôi, năm tháng cuốn phăng bao số phận nhỏ nhoi.

Mơ hồ con đường qua bản, mơ hồ lối mòn cheo leo tít tắp.

Mơ hồ kiếp người sương gió phôi pha.

3

Những số phận theo nhau miết từng vệt nơi chân trời. Nỗi buồn dai dẳng, con đường mờ hút hiện ra như một định mệnh.

Từng cuộc đời rồi hoa tan vào đất.

Như một sự định trước, tất cả đều được thắp giọt cuối cùng hy vọng. Bài ca vút cao khi ngọn đèn vụt tắt.

Ô hô! Lữ khách

Đường chiều.

4

Đang vây giữa ngày hè oi ả, ào cơn mưa sang thu. Giữa quảng trường im phắc. Bản nhạc cầu hồn rầu rĩ kéo qua như những ngón tay lùa mạnh vào tóc. Đám đông không ai bảo ai xô về một phía, rồi toé ra các ngả.

Họ đang sục tìm bản kinh cầu cho mình.

Lần lượt theo thứ tự, không sót một ai…

Khi ngọn đèn vụt tắt, bài ca duy nhất vút lên. Bài ca đã được đặt sẵn cho mỗi số phận ngay từ khi cất tiếng chào đời.

5

Xuất hiện những cánh diều số phận thăng lên rồi giáng xuống. Cõi đời mênh mông, dòng đời cuồn cuộn, biến động khó lường.

Những tuổi tên xuất hiện rồi bị xoá đi không để lại dấu vết. Những cuộc đời hôm nay còn nói cười buồn vui đau khổ, phút chốc vĩnh viễn im hơi lặng tiếng trở về hư ảo hư vô.

Ôi, xuân sinh - hạ trưởng - thu liễm - đông tàn. Con người, con người liệu vượt ra ngoài vòng quay nghiệt ngã lẽ hưng vong.

Trong cái mênh mang của tiết trời, buổi chiều cơn mưa rào thoáng qua mang theo hơi lạnh bàng bạc phất nhẹ lên phố xá, dòng sông, hồ nước và cả tiếng rì rầm xuyên thế kỷ.

Bất chấp rủi ro rình rập, những cánh diều vẫn vút lên thăm thẳm bầu trời.

6

Biến hoá như rồng mà bị chế ngự là bởi ham muốn

(Phạm Thị)

Mùa thu lại sắp qua trong sự hờ hững lạnh tanh. Ồ, những điều đã cũ lần lượt được căng lên bầu trời. Cánh cửa thế giới hy vọng im lìm cài then đóng kín.

Gió lạnh từ từ trở về từ ngoài cánh đồng. Những điều vô nghĩa trói buộc người ta. Biết vậy, thoát ra thật khó. Thật khó đi trọn con đường của mình. Nỗi buồn ngưng đọng giữa dòng thời cuộc, mối âu lo càng sâu ý tình càng cấp bách.

Mãi mãi chẳng bao giờ dứt chuyện của con người. Người đời nhiêu khê bày đặt, rồi chẳng thể thu xếp ổn thoả sự bày đặt của mình.

7

Nguyệt xuất kinh sơn điểu

(Vương Duy)

Mặt trăng nhô chân trời kinh động mối suy tư. Chưa tìm được con đường đạt đến thanh cao của cổ nhân. Có lẽ lòng chưa mở cùng trời đất.

Ngày tháng trải ra mênh mông rộng lớn, nắng gió hoa trái và những vòm xanh lất phất chấm vàng cùng những âm thanh trong trẻo cao vút hoà tiết thu phân.

Ồ, chuyện đời, chuyện người không dứt. Hạnh phúc mỏng manh, tai ương rình rập. Cuộc mưu sinh nóng rát những con đường trườn vượt qua khấp khểnh bùn lầy nước đọng.

Ô hô, nguyệt xuất!

Kinh sợ! Kinh sợ!

Vời vợi con đường cổ nhân sau tầng tầng lớp lớp huyền ảo trăng ngàn.

8

Làn gió thu lọt qua khe cửa đánh thức sự già nua, yếu đuối. Báo hiệu sự bất lực quy phục trước thời gian.

Kết cục rồi cũng nhắm mắt buông xuôi, hoá cánh bướm chập chờn trở lại ngôi nhà ngày bé. Lối ngõ um tùm tre trúc, mẹ khấn lầm rầm ngày rằm tháng bảy, những oan hồn lang thang rung nhẹ rồi tan theo gió, dải mây bồng bềnh như lụa dần biến mất chân trời xa.

Kiếp người phôi pha, sức lực phôi pha! Ai tìm lại bóng mình nơi vườn hoang xóm vắng. Cả đời lang bạt, cả đời là khách, cả đời uống nước quê người.

Những tro vàng người đời rắc xuống dòng sông Nhuệ có làm vợi nỗi sầu dằng dặc.

Nỗi sầu dựng lên những cột nước đàn tế phía đầu nguồn.

18-8-2000

THUỶ TRÚC

Mảnh mai những cây Thuỷ Trúc, gần gũi thân quen hoa cỏ ruộng đồng. Ta đứa con hoang đàng xa quê biền biệt. Mỗi sớm dậy thấy ngươi, nhớ mơ hồ người quen nơi xóm làng yêu dấu.

Mảnh mai những cây Thuỷ Trúc, gần gũi thân quen hoa cỏ ruộng đồng. Ngươi - bài thơ nguyên vẹn xa vắng, trong mơ ta đọc dưới bầu trời êm dịu, hơi mát lan toả làn gió thổi từ bờ nước. Ngươi - bài thơ lãng quên, trong mơ hiện về ngân vang nhè nhẹ từ sợi dây mỏng tang chiếc thuỷ cầm.

Mảnh mai những cây Thuỷ Trúc

mảnh mai những cây Thuỷ Trúc

Ngươi toả ngợp hơi thở ký ức thôn quê

Những bước chân tuổi thơ ùa lên ào ạt cánh đồng nắng gió.

6-1999

ĐẦM VẠC

Tôi đến thị xã mùa hè chuyển tiết về cuối. Thưa thớt bông sen vươn giữa đầm, hình như lá sen buổi sắp tàn toả hương ngào ngạt.

Đêm xuống tiếng mưa lộp độp vang mặt đầm phẳng lặng, cơn mưa thoảng mùi vị khí thu mang hơi mát nhè nhẹ.

Cách đây nhiều năm, rồi cả lúc này, thị xã với tôi người khách lỡ độ đường. Cuộc đời như đầm nước mênh mông bị chia cắt thành nhiều khúc đoạn. Những khúc đoạn nối với nhau bằng những mạch ngầm.

Đêm không ngủ, tôi lang thang bên bờ Đầm Vạc. Thoáng hơi ẩm từ ngọn Tam Đảo đẩy những đám mây kéo qua, ánh sáng lấp lánh từ mặt nước hắt lên vòm cây gáo.

Chợt trên nền trời khẽ rung tiếng hạc trầm đục hướng về Tây Thiên Tự - Quốc Mẫu đang phất từng giọt nước xuống những đoá sen vươn thưa thớt giữa đầm.

NHỮNG CHIẾC LÁ SEN KHÔ

I. Ngày tháng mười, gió mang theo hơi sương lạnh buốt. Mùa hè thấp thoáng đâu đây, hương lá sen khô mang tiếng nói ẩn nhẫn thầm kín che phủ cái phóng khoáng tinh khiết dưới từng đợt gió mùa xuyên thấu.

Mùa hạ qua từ lâu, mùa đông chiếm lĩnh phong toả các vùng đất. Ôi, những chiếc lá sen khô xếp chồng khuất lấp nơi chái bếp. Đã từng núi lớn sông lớn, đã từng phong sương. Ngươi hội tụ linh khí những gì rực rỡ nồng nã, thanh nhã nhất bốn mùa. Ngang tàng, bao dung tiếng nói ân tình vạm vỡ ẩn náu chốn ao đầm. Sinh trong sấm rền chớp giật, vùi mình quên lãng tê buốt. Mùa đông sao phong toả được hơi thở ao đầm, sấm chớp mưa giông, mặt trời đỏ lửa rừng rực từ tinh sương cho tới khi chiều xuống.

Những chiếc lá sen khô tàng giữ thanh cao mùa hạ, khai sinh những mùa hạ mới, mùa hạ ẩn tàng trong sương giá đông hàn.

II. Những chiếc lá sen khô đội mưa tìm lại mùa thu đầm Vạc, những gì bỏ quên từ nửa thế kỷ đang gạt làn bụi và lá mục, lộ dần hơi sương thoang thoảng.

Tựa hồ giấc mơ xa xăm mấy chục mùa thu, lẫn trong bùn đất cỏ cây thôn dã chợt ngân lên âm thanh vang động trong trẻo trên con đường quê đơn độc vắng lặng buổi mai.

Ồ, bài ca số phận rung trên phím cây thiên cầm thuở ấy.

Những chiếc lá sen khô lũ lượt đội mưa trắng xoá tìm lại những gì rực rỡ, trong trẻo, không tuổi tên bị lãng quên.

Ôi cái buổi non tơ vừa nhô khỏi mặt đầm phổ hương khí vào trời đất. Qua đi mùa hạ chói chang, qua đi mùa thu trong lặng. Những hạt mưa mang hơi lạnh thưa thớt xa vắng gõ lên sự già nua cô quạnh. Vẻ tàn tạ chiếm lĩnh không gian rộng lớn, ai người đánh thức buổi thanh xuân.

Sự kiêu hãnh giờ chỉ còn dấu vết kỷ vật.

Những chiếc lá sen khô đội mưa tìm lại mùa thu đầm Vạc. Những âm thanh trong trẻo vang động đâu đó trong trời đất ngân trên cây thiên cầm thuở ấy.

CẢM TÁC QUA CẦU SÔNG TÍCH

Tôi ngại ngùng trước trang giấy trắng. Ngại ngùng trước hữu hạn và vô hạn đời người, khi gặp cây cầu gỗ bắc qua sông từ thế kỷ trước, dãi dầu phong sương chứng kiến bao khởi đầu, kết thúc.

Người ôm ấp khát vọng dựng cây cầu qua sông, giờ nằm đâu? Vô danh trên đỉnh đồi trơ trọi, bên bờ sông hoang vắng, hay giữa cánh đồng trải rộng hiu quạnh?

Cây cầu như chứng tích in sẫm ký ức im lìm dưới ráng chiều sương khói bàng bạc. Dựng đứng những lùm cây mờ tỏ như người cùng thời chứng kiến thăng trầm lúc thu sang, buổi xuân về.

Đời người ký thác cây cầu. Số phận ký thác làn nước. Làn nước khi mau khi chậm, khi trong khi đục. Có thể tan biến trong chớp mắt, có thể trường tồn đến ngàn năm.

SỚM TRÊN BÃI TỰ NHIÊN BÊN SÔNG HỒNG

Bãi ngô xanh thẫm trải dài sắp vụ. Sương khói vơ vẩn hoài nắng sớm, sông Hồng thu hẹp mang mầu đỏ cố hữu.

Mênh mông bãi bờ màu ngô và cát, không rõ nơi nào ngài Chử thăng hoá về trời để lại niềm tưởng niệm trong dân gian. Tiên Dung là ai những thanh nữ phong phanh trước gió đông cặm cụi trên đồng bãi.

Vẻ thơ mộng gửi cùng khói sóng sông Hồng, còn lại con đường làng ghồ ghề khúc khuỷu hanh khô bụi bay mù mịt.

Ôi! Từ bao giờ câu chuyện tình duyên của người, thành câu chuyện của trời.

Sông Hồng thuở ấy đến giờ vẫn vô tình mải miết. Trên bãi sông, người đời lập đến dựng tượng.

Dân gian truyền câu chuyện của người thành câu chuyện của trời.

BIỂN

Đơn độc trong rộng lớn vô tận, ngày ngày, gào lên dữ dội, ẩn chứa những luồng nước xiết, vươn lên trời cánh tay nước khổng lồ.

Xô đập dữ dội về đêm, khát vọng duy trì nhịp đập của biển. Cuồng nhiệt dựng những cột nước ập xuống rền vang “Sống chưa đầy trăm năm, sao tính chuyện nghìn năm”.

Đồng hành một lộ trình với biển, nhà thơ mang niềm cô độc đớn đau của biển, khát vọng nới rộng những chân trời chật hẹp.

Mênh mông rộng lớn thét gào, biển truyền đam mê cuồng nhiệt. Niềm đam mê cứu rỗi kiếp người.

CẢM TÁC TRƯỚC ĐỀN THỜ TỪ ĐẠO HẠNH

Tôi gặp ngài trong vị vua nhà Lý, ơ hay gặp đạo vương quyền.

Tu hành giác ngộ và mê lộ, không ra ngoài cuộc đời trần tục. Tâm thờ người, phúc thờ trời. Đạt đến tĩnh lặng cõi lòng, không dễ.

Bần thần ngắm thuỷ đình trước đền mờ mưa bụi đầu đông. Thế gian xáo trộn, vinh nhục khó lường.

Ôi, những gì lưu truyền trong dân còn mãi.

Vương quyền, vương quyền!

Liệu cao hơn trò chơi ngày hội buổi mãn xuân.

CHẠNH NIỀM THÔN DÃ

I. Tôi sinh ở thôn quê, mỗi lần gặp mùa gặt như thấy người thân. Bồi hồi kỷ niệm thương cảm, ấm nồng.

Mơ hồ mình có lỗi với ai đó nơi cánh đồng trải vàng dưới nắng thu. Từng bóng người khuất dần thôn xóm buổi cuối chiều sương khói nhạt nhoà.

Mỗi câu thơ ra đời dấn sâu vào quên lãng như mùa màng trườn qua lam lũ, náo nhiệt tìm về góc tối.

Mọi ngả đường dẫn tới im lặng, như mẹ tôi trở về vĩnh hằng ngày mưa lạnh cuối thu. Cánh đồng qua đêm sương thấm ướt, những chiếc xe nặng nề chất đầy lúa.

Sáng tạo nảy sinh trong âm thầm thăm thẳm tựa thân cây bền bỉ vận nước từ lòng đất, một sớm nào đó bất ngờ trổ hoa ngào ngạt.

Những câu thơ - mối ràng buộc duy nhất nối tôi với thế giới rộng lớn bao la tuổi thơ. Những người thân từ bao giờ đã hoá thành mùa vụ.

Mùa màng dựng những bó lúa phất lên chân trời cánh đồng cuối thế kỷ.

II. Đám tang tiễn đưa mẹ tôi vào một ngày mưa lạnh ngổn ngang cánh đồng gặt dở. Những con đường đắp đất lầy lội. Mẹ nằm xuống trong lời chèo đò người già cùng xóm. Bên kia là bến thực, bên này là bến mê. Mưa nặng hạt, những người già bền bỉ đi vòng quanh mộ trong lời kinh trầm cảm.

Có lẽ suốt đời tôi mang theo bản kinh cầu vào phút mẹ nằm sâu trong lòng đất. Tôi nhận ra: có thế giới bên kia. Vừa dời con đò, mẹ tôi bước lên bờ, qua bãi ngô là con đường trồng phi lao cao vút. Cuối con đường phi lao là xóm bãi. Có bến đò sang quê ngoại chờ mất nửa ngày.

Đám tang tiễn đưa mẹ tôi ngổn ngang cánh đồng gặt dở. Tôi kịp về nhìn mẹ lần cuối, Người thanh thản yên nằm chiếc giường vĩnh cửu. Có lẽ chuyến đi cuối cùng mẹ về thăm ngoại.

Từ dạo ấy, tôi chờ đợi, thường thấy mẹ trở về trên những cánh đồng vào gặt cuối thu.

III. Những bông lúa trong mơ hiện những ngày đói kém, mẹ ướt sũng mưa mang về bó lúa nảy mầm.

Ôi, những bông lúa chiếc thuyền lớn chở niềm vui của mẹ. Cánh đồng mẹ chẳng thể mang theo.

Trên con đường từ nhà đến nơi mẹ nằm, nền ngôi chùa xưa giờ đã thành hồ nước.

Ngày bé tôi học lớp vỡ lòng trong ngôi chùa ấy. Những pho tượng dời về đâu? Dời về đâu cây cườm cườm cổ thụ tách vào mùa thu những hạt màu đỏ. Những hạt cườm vãi về các phương trời, mọc lên những cây cườm cườm mới.

Trong những giấc mơ của tôi hiện lên những bông lúa, mẹ mỉm cười. Rồi những hạt lúa từ từ mở ra, cong cong mái ngôi chùa dưới bóng rợp cây cườm cườm cổ thụ.

IV. Tôi ngồi đây nơi năm cùng tháng tận, trang giấy trải rộng cánh đồng nứt nẻ sau vụ gặt. Ôi, cũng một kiếp người.

Mẹ hiện về niềm hiu quạnh đơn độc. Gió san sát con đường cuối năm, sau luỹ tre già ngôi nhà lợp rạ, sau tấm dại thưa lùa hơi lạnh. Mùa đông ảm đạm, mùa xuân ẩm thấp nợ nần. Kỷ niệm lẩy bẩy hanh hao nghèo khó.

Những bông hoa đồng nội mỏng manh quên lãng đua nhau nở bên bờ quê nhắc nhở sự đơn sơ đạm bạc, những bông hoa ngưng tụ từng giọt mật đọng lại ký ức thời thơ ấu.

Mỗi bận đông qua, xuân về, tôi chạnh nhớ thôn làng, dựng mãi chân trời hình ảnh mẹ tôi lam lũ nghèo khó. Tuổi thơ rét mướt, ngai ngái con đường sương phủ cuối đông.

(còn tiếp)

Nguồn: Tựa cửa. Thơ Dương Kiều Minh. Bản điện tử của vanvn.net.