LẠI MỘT MÙA HOA BAN

Anh muốn viết bài thơ hoa ban

Nhưng mùa ban chưa lại

Em đã đi xa…

Một chiều miền Tây

Gió Lào khắc khổ

Những vệt ban rừng nở sớm

Trên sườn núi xanh mờ

Những mỏm đồi trơ trụi

Tây Bắc là đây em

Anh hỏi

Mỗi khi lòng ngơ ngác

Tự bao giờ em đến bên anh

Như rừng ban trắng muốt

Sáng một dải mờ sương

Có phải, trong thung lũng xanh ngập nhớ thương

Đang vẳng lời em nhắn lại :

“ Hoa ban ơi !

Có chàng trai lần đầu biết hoa ban

Hoa chớ phũ phàng đấy nhé !”

Anh vui thích và ngỡ ngàng như đứa trẻ

Tìm em qua một sắc hoa rừng

Nhưng không đợi em về

Ngắt cánh ban rừng mộc mạc

Anh đã ra đi…

1974

HOA HỒNG HOA BAN

                        Gửi C S

Bạn gửi những đoá hồng qua mạng

nồng nàn

hồn quý thương bè bạn

những đoá hồng

mang nhiều tên nước ngoài duyên dáng

nở tự tin

đắm say tồn tại

và kiêu hãnh

những thông điệp

lòng chung thuỷ

tình bạn

tình yêu…

Tôi chạnh nhớ vệt ban rừng Tây Bắc

náu mình trốn chạy trận đốt rừng đốt nương

Cánh hoa ngậm nỗi buồn người thiếu nữ

đi qua nghèo đói suốt thời gian…

2010

KHÚC HÁT HOA BAN

Vùng đất ngày gió nắng

Chiều miền Tây mùa đói gió miên man

Anh viết cho em trên một đồi đất đỏ

Mảnh đất có mùa ban và những chiều nắng lửa

Chuyện buồn vui nhảy nhót ngọn lửa sàn

Vẫn còn kia, như một giấc mơ buồn

Em gái khom lưng gùi ngô cõng sắn

Ngọn gió cô đơn qua một vùng hoang lạnh

Dao mẻ cùn phát rẫy đã bao đời

Rời rã gầm sàn tiếng chày đôi

Bếp lửa sàn lom đom hàng thế kỷ

Mùa gặt về, xôi được vài ba chõ

Những hố mài hun hút dọc đường trường

Ai hát ngày xưa : máu người trộn mủ sung¹

Làm chát đắng cả vùng quê ban nở

Đàn tính âm thầm, kèn môi rên rỉ

Lồng lộng những ngày sương giá nắng hanh

Lửa tháng ba hừng hực đồi gianh

Ngọn gió Lào réo sôi tràn thung lũng

Anh đi qua một vùng rừng cháy nắng

Nhớ thương bao kiếp sống cơ hàn

Sương chập chờn tỉnh thức giữa mùa trăng

Như ấp ủ những lo toan bình dị

Nước lũ trôi cầu treo, máng nước trong ri rỉ

Nương lúa khô khan, ướt đẫm mồ hôi

Và có ai ngờ, những tiếng đàn môi

Lại thổn thức giữa cánh rừng ngợp trắng

Mùa hoa ban, mùa củ mài, măng đắng

Cũng là mùa của sàn gió, sàn trăng...

Theo vết một loài hoa

Em hãy đến cùng anh thượng nguồn sông

Nằm lắng nghe chuyện thầm thì của sóng

Những truyền thuyết về mối tình cảm động

Cứ vào xuân rực sáng khắp nẻo rừng

Em hãy đến cùng anh những bờ thác trắng

Đỉnh Phăng-xi-păng, hay bãi cát vàng Nậm Na

Buổi mờ sương hay chói chang ánh nắng

Em sẽ sững sờ trước một màu hoa...

Em có biết bao đời hoa nở

Cho hôm nay trắng xoá thời gian

Như cứ vậy, chẳng hề tàn úa

Kể lại bao nhiêu mơ ước âm thầm

Hoa chắt mãi lệ đắng, mồ hôi mặn

Để nở ra thơm ngát những bản mường

Có phải hôm nay thêm dòng nhựa mới

Mà sao hoa thơm đến rưng rưng

Em có biết mùi hương kỳ diệu ấy

Bay ra từ khắc khổ tháng năm

Như cánh đại hôm nào ta lấy

Cứ hồn nhiên bên những mái đình làng

Hoa ngây thơ như tấm lòng cô gái

Quạt thóc ngày mùa, điệu múa Thái dân gian

Một sắc tím giữa màu thanh khiết ấy

Gửi lòng ai trong những khúc giao duyên

Hoa tàn đi, chống chọi với thiên nhiên

Vượt những tháng dài mùa đông sương muối

Như nàng Trắng chết đi sống lại²

Hoa trở về thanh thoát giữa trời mây

Những thân phận khổ đau, cay cực chất đầy

Vẫn nói hộ lòng nhau qua tiếng nhị

Không dấu được niềm vui giản dị

Hoa bước vào lộng lẫy giữa đường thêu

Những cánh hoa ban như chiếc khăn piêu

Cứ duyên dáng giữa trập trùng khổ ải

Dải còn bay khiến sương mù run rẩy

Mảnh nương cằn nâng cánh tiếng đàn môi

Anh đưa em về xứ sở những lứa đôi

Trao cho nhau cánh ban đầu mới hé

Nơi những chàng trai sắp về ở rể

Gửi người yêu đưa mẹ một cành ban³

Nơi có những con người tháng năm đi suốt

Vượt trăm dặm đường tìm đến bên nhau

Lá hoa ban như trái tim thao thức

Trải nỗi niềm thương nhớ khắp rừng sâu

Em hãy theo đoàn ngựa lên vùng cao

Ngắm những điệu khèn, váy hoa xoay rực rỡ

Em càng hiểu vì sao hoa lại nở

Giữa chốn mây giăng, bốn phía sương mù

Thứ cây nào như ban, quẩn quanh gai góc

Từ lưng vực sâu dâng tới ngang đèo

Ta ngỡ tưởng vươn tay hái được

Mà ngàn năm còn đứng giữa cheo leo...

Những lối chênh vênh nhọn đá tai mèo

Đá chạy, cây nghiêng triền dốc đứng

Kiếp người xưa như cánh ban rơi rụng

Cuốn trôi trên dòng thác trắng tinh...

Một sớm bình thường hoa trôi đến bên anh

Những chiến sĩ công binh phá thác

Các anh ngâm dưới nước sâu cắt thịt

Vẫn ngẩng tìm hoa. Độ ấy xuân về

Chuyện miền ngược xa xưa em có còn nghe

Nơi chỉ gió Lào, cỏ tranh xơ xác

Buổi những khẩu sơn pháo và những chuyến xe thồ lên Tây Bắc

Hoa chẳng còn ngơ ngác giữa hoang vu

…

Trên mái tóc mẹ già bản vắng

Có cả cuộc đời một nắng hai sương

Bóng mẹ gầy ấp che cho nghĩa cả

Món hoa ban trộn măng núi, rau rừng

Và giây phút Điện Biên rung trong đạn pháo

Mùa hoa ban đang sáng rực đồi nương

Mỗi tấc đất đổi bằng giá máu

Vẫn rung rinh cháy bỏng một tình thương

Có những người trai trở về xứ sở

Trong đoàn quân giải phóng quê nhà

Tìm lại người yêu, duyên tình lỡ dở

Giọt lệ buồn trong câu hát năm xưa...

Rừng miền Tây gần thế kỷ trôi qua

Vẫn ấp ủ một trái tim bất khuất

Nhìn hoa ban ngẫm tùng- mai- cúc- trúc

Chí diệt thù cao ngất dãy Hoàng Liên⁴

Tây Bắc mùa vui nhớ những người chiến sĩ

Vượt ngục băng rừng, thịt nát xương tan

Trong bao đứa con của Mẹ nằm yên nghỉ

Xác những ai chôn dưới gốc cây ban ?

Anh vẫn hay tìm lại những dấu chân

Của người tù năm xưa lê trên đá sắc

Ngắm hoa ban nhớ một chiều Tây Bắc

Có đoàn quân đạp mây mang súng kíp trên vai

Buổi “Thần Sấm”, “Con Ma” gầm rú xé trời

Có những cô gái vượt làn bom toạ độ

Bóng áo trắng làm cọc tiêu trên lộ

Tựa những cành hoa ban sáng rừng đêm

Cây nào đắng bằng cuộc đời người Xá⁵

Trong màu hoa câu hát cũ còn vương

Những cuộc đời lội dài theo tăm cá

Hồn ma bay lạnh cóng những bản mường

Hoa đi theo người chiến sĩ biên cương

Tiễu phỉ, giúp dân làm trường học

Có em gái nhìn theo, sương giá buốt

Chỉ buộc tay thương như cánh ban rừng

Khi anh đến những cánh rừng mờ sương

Những người mẹ còn địu con lên rẫy

Nào đã hết âm điệu buồn xưa ấy

Trong những câu ca trắng muốt lệ vương đèo

Dìu dặt nhớ nhung tiếng khèn Mèo

Đôi trai gái xoè ô tình tự

Những phiên chợ vùng cao dập dồn chân ngựa

Hội Xên mường⁶ phấp phới cánh hoa ban

Những ngày sương trắng trên thảo nguyên

Bên bếp lửa nông trường mùa thu hoạch

Hoa ban lắng nghe chuyện thâm canh vỡ đất

Của những người anh áo trấn thủ bạc màu

Nơi thung lũng sâu, đỉnh núi xa mờ

Hoa muốn nói bao điều trong mạch đất

Nơi chỉ có dấu chân anh địa chất

Tìm thấy hoa trong giấc ngủ ngàn xưa

Tiếng hát năm nao miền Tây trở giấc

Hương nhãn, hương cau thơm giữa rừng ban

Có những trưa trên vùng quê mới

Nghe bao la khúc hát đồng bằng...

Anh đã tới bên ruộng Lò Văn Giá

Hố bom nhiều gấp  mấy nóc nhà

Những chân ruộng cấy thẳng hàng đẹp mắt

Bóng hoa ban soi phai nước Nậm La

Anh đã tới bên đập nối núi dâng hồ

Của một làng người miền xuôi, miền ngược

Những đêm trăng nghe dạt dào tiếng hát

Hoa ban thành cái cớ của yêu, tin

Nơi rừng hoang- những tên làng của Hà Tây, Thái Bình

Cho hoa ban giàu thêm những buồn vui Đất Nước

Bên nương lúa nương ngô, những mảnh vườn thân thuộc

Vẫy vùng đàn trắm cỏ tự miền xuôi

“Phiêng ma lông” - bãi chó lạc ghê người

Gợi một đời lang thang hoang dại

Cái tên mới đặt cho vùng quê mới

Hương Mai ơi! Ban ngập trắng đường về

Chẳng ai nhớ nữa rồi, như dĩ vãng rất xa

Chuyện tính điểm bằng hạt ngô bỏ ống

(Những con số chuột ăn và gián nhấm)

Chuyện hàng ngày là những vùng quy hoạch, là những  thế chuyên canh...

Anh đi qua Mường Cơi, Thôm Mòn, Chiềng Pấc

Tìm thấy ban được trồng mới trong vườn

Những con người phá rừng thiêng thành ruộng nước

Thay lúa nếp bao đời thành lúa tẻ nặng bông

Nhìn những đàn bò gặm cỏ ung dung

Trên đồi đất mỡ màu Buôn Vàng, Bó Sập

Anh sống trong hương thảo nguyên ngây ngất

Ngắm ban rừng tựa màu sữa nay mai

Đất cằn nghèo sao anh nhớ chi hoài

Ban trắng ngẩn ngơ giữa màu xanh trùng điệp

Giữa rừng chiều nay anh lại nghe em hát

Cô gái say sưa, phiêng đất mới say sưa

Có một chiều nắng đẹp như mơ

Dưới đáy hồ tương lai sâu thẳm

Nghe những lời khắp giã từ làng bản

Của hoa ban, giữa đá xám trơ trơ :

Giã biệt bếp lửa sàn, giã biệt tuổi thơ

Giã biệt dòng sông bên bồi bên lở

Giã biệt mảnh vườn ươm tâm tình thiếu nữ

Giã biệt rừng sương cho ban đính hạt cườm…

Không chỉ một lần anh khóc giữa mênh mông

Ngày đốt nương mịt mù, cành hoa ban cháy khét

Không chỉ một lần anh xót xa thảng thốt

Trước vệt ban rừng biến mất giữa thung xa…

Quý thương sao em gái biết yêu hoa

Buổi đi nương hái mấy cành ban nở -

Cành lén gài cửa phòng thầy tập thể

Cành đem trồng trang trọng ở góc vườn

Có đôi mắt ướt đen lưu luyến thế

Quen soi bóng lửa sàn và suối sâu

Chiều miền Tây khi gió còn bỏng lửa

Cánh ban rừng mang nỗi nhớ về đâu?...

Tây Bắc - Hà Nội

NAT.

www.trieuxuan.info

___

1. Dân ca Mông

2. Trong truyện cổ tích Thái Nàng Trắng nàng Đen

3. Theo phong tục của đồng bào Thái

4.  Nguyễn Quang Bích-một lãnh tụ xuất sắc của phong trào Cần Vương tại  núi rừng Tây Bắc cuối thế kỷ 19

5. Dân ca Khơ Mú: Cây trong trừng cây nào đắng nhất/ Rễ trong rừng, rễ nào cằn nhất/ Cũng không đắng bằng cuộc đời người Xá/ Cũng không cằn bằng cuộc đời người Xá làm tôi đòi...Xá là tên gọi cũ của đồng bào Khơ Mú, Xinh Mun...

6. Hội Xên bản Xên mường mở vào  mùa hoa ban nở là hội cầu mùa cầu phúc của đồng bào Thái Tây Bắc, còn gọi là Hội đón ban- cũng là  một dịp để trai gái gặp gỡ, tìm hiểu nhau