Vũ Bằng là một nhà văn đặc biệt, những “nghi vấn” về cuộc đời hoạt động cách mạng của ông để lại “nghi án văn học” trong nhiều thập niên. Sau đó hàng loạt bài viết tuy đã khẳng định tài năng văn chương nhưng cũng không ít những nghi ngờ về quá trình hoạt động “nằm vùng” của ông trong thời gian chuyển vào Nam.
Ngay cả khi viết truyện ngắn “Đôi mắt” (1948) – được xem là tuyên ngôn nghệ thuật (sau Trăng sáng, Đời thừa), Nam Cao cũng đã ngầm trách Vũ Bằng (đã có nhiều bài viết trên báo Văn Nghệ-NV) thông qua hình tượng nhân vật Hoàng – một nhà văn trí thức nhưng chỉ biết xem Tam quốc chí và khen Tào Tháo, cũng may còn đặt trọn niềm tin vào cụ Hồ. Một cách nhìn đời – nhất là chê người nông dân áo vải khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn ác liệt nhất…
Công việc của những nhà nghiên cứu văn học sử là thẩm định lại “lý lịch” nhà văn và đưa ra chính kiến thật minh xác, khoa học, khách quan để kẻo hậu thế trách nhầm tiền nhân. Theo nhà biên tập Ngô Thanh Hương: “Việc xuất bản “Tuyển tập Vũ Bằng” bẩy năm trước đã góp phần giúp các cơ quan chức năng nhanh chóng làm sáng rõ việc nhà văn Vũ Bằng đi Nam năm 1954 không phải là "di cư theo giặc". Ông là một mắt xích trong mạng lưới tình báo của cách mạng, từ đó công nhận danh phận và truy tặng Huân chương kháng chiến cho cố nhà văn Vũ Bằng”.

Năm 1992, khi mà danh phận Vũ Bằng còn trong u tối, nhà văn Triệu Xuân đã hợp tác với Nhà xuất bản Văn hóa xuất bản tác phẩm Bốn mươi năm nói láo của Vũ Bằng (in năm 1993). Sách phát hành được vài ngày, đang bán chạy như tôm tươi thì có lệnh (miệng) phải dừng lại, sách bị giam trong kho vài năm rồi bị tiêu hủy! Đây thực sự là “tai nạn” mà nhà văn Triệu Xuân phải gánh chịu vì… quá yêu văn chương họ Vũ!
Nay thì việc khuất lấp phần nào được sáng tỏ thông qua bộ sách “Vũ Bằng Toàn tập” gồm 4 tập, gần 4.000 trang khổ lớn 16 x 24 cm. Đây là công trình tiếp theo của bộ Tuyển tập Vũ Bằng đã được NXB Văn học ấn hành năm 2000, do nhà văn Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, biên soạn. Người đọc sẽ “định giá” lại tài năng văn học và sự nghiệp cống hiến cho công cuộc giải phóng dân tộc thầm lặng của nhà văn họ Vũ bút hiệu Bằng - Vũ Bằng.
Để hiểu rõ về ông, chúng tôi xin lược trích vài nét về tiểu sử cùng Lời bạt của nhà văn Tô Hoài và một số đoạn văn nói về văn hóa ẩm thực mà Vũ Bằng là một trong những người tiên phong khi đưa vào trang văn về món ăn thuần Việt rõ nhất là “Miếng ngon Hà Nội”, sau đó là Thạch Lam với “Hà Nội 36 phố phường” đến “Phở” của Nguyễn Tuân…
Nhà văn Vũ Bằng tên thật Vũ Đăng Bằng, sinh năm 1914 tại Hà Nội. Suốt cuộc đời làm báo, viết văn, ông đã cống hiến toàn bộ trí tuệ, tài hoa, đóng góp rất quan trọng cho nền văn học, báo chí nước nhà. Ông mất năm 1984 tại Sài Gòn.
"Tâm sự của Vũ Bằng, của người tha hương ám ảnh suốt đời anh. Thương nhớ mười hai, bàn tay giơ lên đếm một tháng, một ngày, một năm, một đời. Đấy là cái thiết tha đầu tiên và cuối cùng. Tôi đã đọc những bài thương nhớ ấy từ ngày Vũ Bằng viết dần từng kỳ đăng trên các báo ở Sài Gòn. Đến khi in thành sách, xem ở đuôi sách thấy lời ghi, biết được tác giả đã miệt mài ròng rã hơn mười năm trời mới viết xong được cái mười hai tháng thân phận một kiếp người. Từng câu tha thiết với Hà Nội đã làm cho đến cả người đương ở giữa Hà Nội cũng phải thương lây yêu lây. Sành sỏi và sắc sảo toát ra ngòi bút, sao mà nhớ đến não nề... Những ai đương ở phương trời, đọc Thương nhớ mười hai, ai mà không có một cái quê để nhớ" (Lời bạt, Tô Hoài in ở Tập 1).
Vũ Bằng kể về Cốm Vòng: "Tôi còn nhớ, lúc bé, mỗi khi có cốm mới, những nhà có lễ giáo không bao giờ dám ăn ngay, mà phải mua để cúng thần thánh và gia tiên đã.
Vì vậy, riêng việc ăn cốm đã được "thần thánh hóa" rồi: do đó, cốm mới thành một thứ quà trang trọng dùng trong những dịp vui mừng như biếu xén, lễ lạt, sêu Tết - nhất là sêu Tết. Do đó, chàng trai gặp cô gái, nói đôi ba câu chuyện, biết là đã bắt tình nhau, vội vã bảo "em": Để anh mua cốm, mua hồng sang sêu.
Làm như sêu Tết mà đem hồng, đem cốm sang nhà gái là… nhất vậy! Mà thật ra thì nhà trai đem Tết nhà gái, còn gì quý hơn là cốm với hồng?

Từ tháng Tám trở đi, Hà Nội là mùa cưới… Gió vàng động màn the, giục lòng người ân ái… Cũng có đôi khi chàng trai đưa hồng và cốm sang sêu thì mới biết là "người ngọc" đã có nơi rồi:
Không ngờ em đã lấy chồng
Để cốm anh mốc, để hồng long tai;
Tưởng là long một long hai,
Không ngờ long cả trăm hai quả hồng!
Nhưng thường thường thì hồng, cốm đưa sang nhà gái như thế vẫn là báo trước những cuộc tình duyên tươi đẹp, những đôi lứa tốt đôi cũng như hồng, cốm tốt đôi.
Có những hình ảnh đẹp quá, thoảng qua trước mắt một giây, mà ta nhớ không bao giờ quên được.
Bây giờ, nghĩ lại cái đẹp não nùng của cốm Vòng xanh màu lưu ly để ở bên cạnh những trái hồng trứng thắm mọng như son Tàu, tôi thích nhớ lại một buổi chiều thu đã xa lắm lắm rồi, có một nhà nọ đưa hồng và cốm sang sêu một người em gái tôi.
Trên một cái khay chân quỳ, khảm xà cừ, đặt ở giữa án thư, hai gói cốm bọc trong lá sen được xếp song song, còn hồng thì bày trong một cái giá, dưới đệm những lá chuối xanh nõn tước tơi, để ở trên mặt sập.
Đến bây giờ tôi hãy còn nhớ trời lúc ấy hơi lành lạnh; nhà tôi kiểu cổ, tối tăm, lại thắp đèn dầu tây; nhưng trong một thoáng, tôi vẫn đủ sức minh mẫn để nhận thấy rằng cốm Vòng để cạnh hồng trứng, một thứ xanh ngăn ngắt, một thứ đỏ tai tái, đã nâng đỡ lẫn nhau và tô nên hai màu tương phản nhưng lại thật "ăn" nhau. Rõ là một bức tranh dùng màu rất bạo của một họa sĩ lập thể, trông thực là trẻ, mà cũng thật là sướng mắt!
Tôi đố ai tìm được một thứ sản phẩm gì của đất nước thương yêu mà biểu dương được tinh thần của những cuộc nhân duyên giữa trai gái như hồng và cốm!
Màu sắc tương phản mà lại tôn lẫn nhau lên; đến cái vị của hai thức đó, tưởng là xung khắc mà ai ngờ lại cũng thắm đượm với nhau! Một thứ thì giản dị mà thanh khiết, một thứ thì chói lọi mà vương giả; nhưng đến lúc ăn vào thì vị ngọt lừ của hồng nâng mùi thơm của cốm lên, kết thành một sự ân ái nhịp nhàng như trai gái xứng đôi, như trai gái vừa đôi… mà những mảnh lá chuối tước tơi để đệm hồng chính là những búi tơ hồng quấn quít.
Có ai một buổi sáng mùa thu, ngồi nhìn ra đường phố, thấy những cô gái làng Vòng gánh cốm đi bán mà không nghe thấy lòng rộn rã yêu đương?" (Trích Cốm Vòng, Vũ Bằng Toàn tập- Tập 1).
Văn chương và con người Vũ Bằng có “bí mật” gì, để hiểu thêm về ông hãy đọc trọn bộ “Vũ Bằng Toàn tập”.

NGUYỄN TÝ