Về tinh thần trì độn nặng nề

  1

Ngôn ngữ ta là ngôn ngữ của dân chúng; ta nói năng quá thô tháo, quá thân ái đối với những kẻ khờ khạo tầm thường. Nhưng lời nói của ta có vẻ lạ lùng hơn đối với những thi sĩ quèn và những văn sĩ chỉ tổ cho bẩn giấy.

Tay ta là bàn tay của một thằng điên: khốn thay cho tất cả những tấm bảng và những tường thành; khốn thay cho tất cả những gì có chỗ cho những trang sức và những bức tranh quèn của một gã điên!

Chân ta là một móng ngựa; ta dùng nó phi nước kiệu phóng nước đại trèo non vượt suối cùng nơi, và ta mang theo con quỷ cùng tấm thân khoái lạc trong cuộc phóng chạy của ta.

Bao tử ta có lẽ là bao tử một con ó. Vì nó thích thịt cừu hơn cả mọi thứ khác. Nhưng chắc chắn nó là bao tử của loài chim.

Được nuôi dưỡng bằng những sự vật hồn nhiên đạm bạc, sẵn sàng đánh cắp và nôn nóng bay cao - ta là thế đó; làm sao ta không tự xem mình thuộc loài chim cho được!

Nhất là, vì ta là kẻ thù của tinh thần trì độn nặng nề nên ta mới kể mình thuộc loài chim. Thực vậy, ta là kẻ thù, kẻ thù bất cộng đái thiên, kẻ thù muôn kiếp. Nơi nào mà sự thân thiết của ta lại đã không bay lên và lạc lối?

Ta có thể cất lên một giọng hát ở trên kia - và ta muốn hát lên giọng đó: dẫu rằng ta cô tịch một mình trong một căn nhà trống và chỉ có thể hát riêng cho những lỗ tai chúng ta mà thôi.

Cố nhiên, cũng có những ca sĩ khác chỉ có được chiếc họng nhu nhuyễn, bàn tay hùng biện, con mắt chứa chan biểu lộ và quả tim thức tỉnh khi nào căn nhà lố nhố những người: - còn ta, ta không giống với họ.

2

Kẻ nào một ngày kia dạy cho con người biết bay thì sẽ phải thay đổi tất cả những biên thùy giới hạn; đối với hắn, ngay cả những biên thùy cũng bay bổng lên cao; hắn đặt tên thánh lại cho trái đất, hắn sẽ gọi trái đất là “đứa con nhẹ nhàng”.

Con đà điểu phóng nhanh hơn con tuấn mã nhanh nhất, nhưng cả con đà điểu cũng hãy còn nặng nhọc giấu đầu vào đất cát nặng nề: người nào chưa biết bay cũng thế.

Hắn thấy cả trái đất lẫn đời sống là nặng nề, và đây chính là điều mà tinh thần trì độn ước muốn! Thế nhưng, kẻ nào muốn trở thành  nhẹ bổng như chim thì phải yêu thương chính mình: - ta, Zarathustra, ta dạy như thế.

Không phải thương yêu chính mình bằng tình yêu của những con bệnh và những kẻ cuồng loạn: bởi vì nơi những người đó, ngay cả lòng tự ái cũng bốc lên mùi hôi thối.

Phải học yêu thương chính mình, ta dạy các ngươi như thế, yêu thương chính mình bằng một tình yêu trong sạch, lành mạnh: để mình có thể chịu đựng nổi mình và đừng lang thang lêu lổng.

Sự lang thang lêu lổng này có tên là “tình yêu kẻ láng giềng đồng loại”: chính bằng chữ “tình yêu” này người ta đã nói dối tài tình, những kẻ đè nặng lên mọi người hơn là ai khác.

Thực vậy, học yêu thương chính mình, đấy không phải là một mệnh lệnh cho hôm nay hoặc cho ngày mai. Trái lại, đấy là nghệ thuật vi tế nhất, nghệ thuật sau cùng và kiên nhẫn nhất.

Bởi vì đối với kẻ đã sở đắc nghệ thuật đó, mọi sự sở đắc đều được che giấu cẩn mật; và trong tất cả những kho tàng, kho tàng nào gần ngươi nhất sẽ được khám phá sau cùng, - đấy là công trình của tinh thần trì độn nặng nề.

Ngay khi còn nằm trong nôi, người ta đã mớm cho chúng ta những lời lẽ, những giá trị nặng nề; “Thiện” và “Ác”: đó là tên của món di sản ấy. Vì cớ những giá trị này, người ta tha thứ cho chúng ta để cho chúng ta được sống.

Chính để cấm đoán đúng lúc không cho họ yêu thương chính mình, người ta mới cho những đứa con đến với mình: đấy là công việc của tinh thần trì độn nặng nề.

Còn chúng ta - chúng ta trung thành kéo lê những gì người ta chất lên mình, trên đôi vai mạnh mẽ, bên trên những ngọn núi khô cằn! Và khi chúng ta đổ mồ hôi ra thì người ta bảo: “Ờ, cuộc đời quả thật nặng nề để ta mang vác!”.

Nhưng thật ra, chỉ có con người mới nặng nề để ta mang vác! Bởi vì hắn kéo lê trên đôi vai mình quá nhiều sự việc dị kỳ xa lạ. Tựa con lạc đà, hắn quỳ gối xuống để người ta chất đầy lưng mình.

Nhất là con người khỏe mạnh, kiên nhẫn, kẻ có tinh thần đáng kính: hắn mang chất trên đôi vai quá nhiều lời lẽ và giá trị xa lạ nặng nề, cho đến khi đời sống biến thành một sa mạc đối với hắn!

Thật vậy, nhiều sự việc riêng tư của các ngươi cũng quá nặng nề để mang vác! Và ở bên trong thì con người giống với con sò, con người cũng đáng tởm, mềm nhão, trơn tuột khó nắm bắt, đến độ phải cần đến một thứ vỏ quý phái cùng với những đồ trang sức cao nhã. Nhưng ngay cả nghệ thuật này cũng cần phải được học hỏi cẩn trọng: nghệ thuật làm cho có được một lớp vỏ ngoài, một bộ dạng đẹp đẽ và một sự hôn mê mù quáng khôn ngoan!

Nơi con người, ta còn bị đánh lừa về nhiều chuyện, và sự buồn bã, nghèo nàn của những lớp vỏ chỉ là lớp vỏ bề ngoài. Nhiều sức mạnh và lòng tốt bị che kín đã chẳng bao giờ được đoán nhận ra; những món ăn khoái khẩu nhất không gặp được người thưởng thức.

Những người đàn bà biết rõ điều đó, những người đàn bà tao nhã nhất. Béo một chút, ốm một chút. - Ồ! Biết bao là vận số gắn liền với một chuyện ngó chẳng ra gì!

Rất khó mà khám phá ra con người, và còn khó khăn vạn bội là việc tự khám phá ra chính mình; tinh thần vẫn thường nói dối về linh hồn. Đấy là công trình của tinh thần trì độn nặng nề.

Những kẻ nào đã tự mình khám phá ra chính mình, sẽ bảo: “Đây là điều thiện của ta và điều ác của ta”. Bằng những lời lẽ đó, hắn làm câm miệng loài chuột chũi và tên lùn bảo rằng: “Thiện chung cho tất cả mọi người, Ác chung cho tất cả mọi người”.

Thực vậy, ta cũng chẳng yêu mến những kẻ nào cho rằng mọi sự đều tốt lành đối với họ và thế giới này là thế giới tốt lành đối với họ và thế giới này là thế giới tốt đẹp nhất trong các thế giới. Ta gọi họ là những kẻ tự mãn.

Sự tự mãn nếm qua mọi sự, nay không phải là mùi vị tuyệt vời nhất! Ta xưng dương những chiếc lưỡi cùng những bao tử ương ngạnh, khó khăn, đã học nói lên những tiếng: “Tôi”, “Vâng” và “Không”.

Nhưng gặm nhai tiêu hóa tất cả, thì đấy là điều tuyệt trần cho những con lợn! Luôn luôn kêu lên I-A, thì chỉ có những con lừa cùng những kẻ thuộc giống lừa mới học như thế!

Màu vàng sẫm và đỏ nồng: sở thích của ta đòi hỏi như thế, - sở thích của ta pha trộn máu vào tất cả mọi mầu. Nhưng kẻ nào quét vôi trắng căn nhà mình thì kẻ đó biểu lộ một tâm hồn bị quét vôi trắng.

Có kẻ say những xác chết khô, kẻ khác lại say mê những bóng ma; tất cả bọn chúng đều là thù địch của thịt da xương máu. Tất cả bọn chúng đều không hợp với ta. Bởi vì ta thích máu.

Ta không thích ở nơi mà mỗi người đều khạc nhổ, sùi bọt mồm bọt miệng: đấy là sở thích của ta, - ta rất thích được sống giữa những tên trộm cùng những lời thề thốt giả dối. Chẳng có ai có vàng trong miệng cả.

Nhưng mà kẻ liếm nước bọt lại làm ta kinh tởm hơn nữa; và con thú đáng tởm nhất ta đã gặp giữa loài người, ta gọi đó là con vật ăn bám: nó không muốn yêu thương, nhưng nó lại muốn sống nhờ tình yêu.

Ta gọi là khốn khổ kẻ nào chỉ có một sự chọn lựa giữa hai đàng: trở thành những con thú hay những tay trị thú dã man hung tợn. Ta không muốn xây nhà ta bên cạnh họ.

Ta cũng gọi kẻ phải luôn luôn chờ đợi là khốn khổ, - tất cả những tên thu thuế thông hành và những tên chủ hiệu buôn, tất cả những ông vua và những kẻ bị thanh toán ấy đều không phù hợp với ta.

Thật vậy, cả ta nữa, ta cũng đã học đợi chờ, nhưng ta chỉ chờ đợi chính mình. Nhất là ta đã học đứng thẳng, bước đi, chạy nhảy, leo trèo và khiêu vũ.

Đây là đạo lý của ta: bất luận kẻ nào muốn học bay thì trước hết phải học đứng thẳng, bước đi, chạy nhảy, leo trèo và khiêu vũ. Người ta không thể nhất đán bay bổng ngay liền được.

Với những chiếc thang dây, ta đã học leo lên hơn một chiếc cửa sổ, với đôi chân dẻo dai khéo léo ta đã leo lên những cột buồm: ngồi trên những cột buồm vút cao của tri thức bao giờ cũng là một hạnh phúc vĩ đại đối với ta! Bốc lửa trên những cột buồm cao như những ngọn lửa con: chỉ là một chút ánh sáng lắt lay, nhưng lại là một nỗi khích lệ lớn lao cho những chiếc tàu chìm và những kẻ đắm tàu.

Ta đã đến được chân lý của ta theo nhiều con người và bằng nhiều cách; ta đã không dùng một chiếc thang duy nhất để leo lên đến đỉnh cao, nơi đó mắt ta đắm chìm trong cõi xa xăm.

Lòng ta bao giờ cũng vẫn miễn cưỡng khi phải mở miệng hỏi đường, - chuyện đó luôn trái ngược với lòng ta! Ta luôn luôn thích tra vấn và thử thách chính những con đường.

Thử thách và tra vấn, đấy là lộ trình của ta. Thật vậy, người ta cũng phải học trả lời cho những câu hỏi như thế! Vì đấy là sở thích của ta: đấy không phải là một sở thích tốt hay xấu, nhưng đấy là sở thích của ta, sở thích mà ta không xấu hổ cũng chẳng cần giấu diếm.

“Từ trước đến giờ đấy là con đường của ta,  còn đâu là con đường của nhà ngươi?” - ta đã trả lời như thế cho những kẻ hỏi ta về “con đường”. Bởi vì không có con đường.

Zarathustra đã nói như thế.

Về những giá trị cũ và mới

1

Ta ngồi đây chờ đợi, vây quanh là những tấm bảng cũ vỡ nát lẫn lộn với những tấm bảng mới được viết dở dang. Khi nào mới đến giờ của ta? Giờ của sự đi xuống tàn tạ của ta: vì ta còn muốn đến với loài người thêm một lần nữa.

Đây là điều ta đang chờ đợi, bởi vì trước hết phải có những dấu hiệu báo tin rằng giờ của ta đã đến: con sư tử cười với đàn bồ câu vây quanh.

Trong khi chờ đợi ta nói năng như một kẻ nhàn rỗi, ta tự nói với chính mình. Chẳng ai thuật lại cho ta điều gì mới, vì vậy ta thuật lại chuyện ta cho chính ta nghe.

2

Khi đến với loài người, ta thấy họ an nhiên tọa thị trên một định kiến ngàn đời: định kiến cho rằng từ lâu họ đã biết rành rẽ cái gì là thiện, cái gì là ác đối với con người.

Mọi cuộc thảo luận về đức hạnh đều là một điều cổ lỗ, mệt nhọc đối với họ, dẫu rằng kẻ nào muốn ngủ ngon cũng hãy còn nói về “thiện” và “ác” trước khi đi ngủ.

Ta đã làm rối loạn cơn say ngủ đó khi ta rao dạy rằng: Hãy còn chưa có một người nào biết được thế nào là thiện và ác, trừ phi đấy là kẻ sáng tạo.

Thế nhưng, kẻ sáng tạo là kẻ ban cho loài người một mục đích, ban cho mặt đất ý nghĩa và tương lai: chỉ kẻ sáng tạo mới sáng tạo nên thiện và ác của vạn sự.

Ta đã ra lệnh và cho họ lật đổ những giảng hòa cổ lỗ, và, hễ nơi nào quan niệm cổ lỗ ấy còn an vị, ta ra lệnh cho họ cười vào mặt những nhà hiền triết ủ rũ khổ hạnh, cười vào mặt bất luận những kẻ đen đủi nào đến đậu như một nỗi hăm dọa trên cây nhân sinh.

Ta đã ngồi bên lề đại lộ mộ phần với những xác chết cùng bầy kên kên - và ta đã cười ồ toàn thể quá khứ cùng vẻ rạng rỡ quang vinh hư thối của quá khứ họ.

Thật vậy, giống những kẻ rao giảng sự hối hận và những thằng điên, ta đã ném lời nguyền rủa la ó lên tất cả những gì cao thượng và đê tiện - và ta phì cười cho tính chất ti tiểu của những gì cao thượng, cho tính cách ti tiện của những gì đốn mạt.

Khát vọng khôn ngoan của ta trào vọt ra từ ta với những tiếng la hét và những tiếng cười; trí huệ hoang dã thì phát sinh trên những ngọn núi cao khát vọng mênh mang của ta chớp cánh bay lên cao vút.

Thường thường, nó mang ta đi xa, vượt quá những đỉnh cao, hướng về những chiều cao mới, giữa những tiếng cười rộn rã: ta lướt bay rít gió như một mũi tên, trong cơn xuất thần ngất ngây vì mặt trời:

-  lướt bay xa vời, trong một tương lai mà chưa hề có ai từng nhìn thấy, ở những miền phương nam nóng bức hơn mà chưa có thi sĩ nào đã từng mơ mộng đến: nơi đó, nơi những vị thần linh nhảy múa hoan ca xấu hổ vì tất cả những y phục trên người:

- cốt cho ta nói bằng những ẩn dụ, cốt cho ta bập bẹ ấp úng và bước đi khập khà khập khiễng như những thi sĩ; thực ra, ta xấu hổ vì bị bắt buộc vẫn còn là một thi sĩ!

Nơi mà toàn thể biến dịch đối với ta đều là những cuộc khiêu vũ và những sự sung mãn linh thánh, nơi mà thế giới được tháo tung xiềng xích và kinh hoàng trú ẩn trong chính mình:

- như một cuộc chạy trốn vĩnh viễn khỏi mình và một cuộc tìm kiếm vĩnh viễn tự ngã mình nơi nhiều vị thần linh, như một mâu thuẫn ngất ngây hạnh phúc của mình, một sự lập lại và trở về với chính sự thân mình của nhiều vị thần linh.

Nơi mà thời gian đối với ta là một sự chế nhạo tuyệt vời những khoảnh khắc, nơi mà sự tất yếu chính sự tự do, tự do tự mình làm chất men kích thích cho tự do!

Nơi mà ta cũng đã gặp thấy con quỷ cố cựu lẫn kẻ thù truyền kiếp của ta: Tinh Thần Trì Độn Nặng Nề cùng tất cả những gì tinh thần ấy đã sáng tạo nên: sự cưỡng chế, luật lệ, tất yếu, hậu quả, mục tiêu, ý chí, thiện và ác.

Bởi vì chẳng phải là có những sự việc người ta có thể nhảy múa trên đó và tha thứ bỏ qua? Chẳng phải có những con chuột chũi và thằng lùn nặng nề, vì cớ những con người nhẹ nhàng khinh khoái nhất?

3

Đấy cũng là nơi mà trên đường đi ta đã nhặt được chữ “Siêu Nhân” và đạo lý: con người là cái cân phải được vượt qua,

- con người là một chiếc cầu chứ không phải là một cứu cánh: tự bảo mình hạnh phúc vì buổi ngọ thiên và buổi chiều tà của mình, như một con đường dẫn đến những bình minh mới:

- lời lẽ của Zarathustra về buổi Đại Ngọ Thiên và tất cả những gì ta đã treo lơ lửng bên trên loài người, giống như những buổi hoàng hôn mới hiện màu tím thẫm.

Thực vậy, ta đã làm cho loài người thấy những ngôi sao mới cũng như những đêm tối tinh khôi; trên những đám mây, ban ngày và ban đêm, ta đã trải rộng tiếng cười, như một chiếc lều muôn sắc.

Ta đã truyền dạy cho loài người tất cả những tư tưởng, tất cả những khát vọng của ta: ta đã dạy học phải tích tập, kết nối tất cả những gì còn là phân tán và ẩn ngữ và ngẫu nhiên tàn bạo nơi con người.

Với tư thế là thi sĩ, là kẻ tiên đoán những ẩn ngữ, là kẻ cứu chuộc sự ngẫu nhiên, ta đã dạy loài người sáng tạo tương lai và trong khi sáng tạo, giải thoát những gì đã xảy ra.

Giải thoát quá khứ nơi con người, và biến đổi tất cả “những gì đã xảy ra” cho đến khi nào ý chí lên tiếng: “Chính ta đã muốn nó xảy ra như thế mà! Đấy chính là điều ta sẽ ước muốn thêm lần nữa”.

Đấy chính là điều ta gọi là giải thoát đối với loài người, đấy chính là điều độc nhất ta đã dạy họ gọi là giải thoát.

Giờ đây, ta chờ đợi sự giải thoát của ta, - để quay trở lại một lần cuối cùng bên cạnh loài người.

Bởi vì một lần nữa, ta muốn quay trở về với bọn họ: cõi nhân thế chính là chỗ ta muốn tiêu vong, và trong khi chết, ta muốn dâng hiến cho loài người tặng phẩm giàu sang nhất của ta!

Ta đã học điều đó từ mặt trời khi mặt trời lặn - học từ mặt trời quá giàu sang phong phú: lúc bấy giờ mặt trời tung rải tràn lan trên mặt biển số lượng vàng ròng trong tài sản vô tận của mình,

- đến nỗi ngay cả những người đánh cá nghèo nàn nhất lúc ấy cũng chèo thuyền về với những mái chèo mạ vàng óng ánh! Cảnh ấy ngày xưa ta đã thấy và trong khi nhìn ngắm, nước mắt ta không ngừng chảy dài.

Tựa như mặt trời, Zarathustra cũng muốn biến dạng: giờ đây hắn ngồi đấy, đợi chờ, vây quanh bằng những giá trị vỡ nát và những bảng giá trị mới viết còn chưa trọn.

4

Hãy nhìn xem, đây là một bảng giá trị mới; nhưng đâu là người anh em sẽ cùng ta mang vác nó trong thung lũng và trong những quả tim của da thịt?

Tình yêu ngan ngát của ta đối với những gì xa vời nhất đòi hỏi như thế: đừng chú tâm đến người láng giềng đồng loại! Con người là một cái gì cần phải bị vượt qua.

Người ta có thể đạt đến chỗ tự vượt qua mình bằng vô số những con đường và những phương tiện: đạt đến nó, chính là bổn phận của mi. Nhưng chỉ tên hề mới nghĩ rằng: “Người ta cũng có thể nhảy vọt qua khỏi con người”.

Hãy tự vượt mình, cho đến cả trong kẻ láng giềng đồng loại của mình: mi không được để cho mi một quyền lợi nào mà tự mi có khả năng chiếm lấy.

Những gì mi làm, thì chẳng có ai khác làm được khi đến phiên họ. Ở đây, chẳng có phần thưởng.

Kẻ nào không thể tự chỉ huy mình được thì phải vâng lời, và nếu có kẻ biết tự mình điều khiển thì kẻ đó lại càng phải là kẻ biết vâng lời hơn cả.

5

Đấy là cách thái của những tâm hồn cao nhã: những tâm hồn ấy chẳng muốn có bất cứ cái gì một cách như không, nhất là đời sống.

Kẻ thuộc về đám tiện dân thì lại muốn sống chẳng vì gì cả; nhưng chúng ta, chúng ta là những kẻ đã tự ban đời sống cho mình, chúng ta là những suy tưởng đến cái mà chúng ta có thể đền bù lại tốt đẹp hơn!

Thật vậy, đây là một châm ngôn cao nhã: “Những lời lẽ cuộc đời hứa hẹn với ta, chính ta là kẻ muốn giữ cho trọn”.

Không nên muốn hưởng thụ khi mình không ban bố sự hưởng thụ. Và ta không nên muốn hưởng thụ!

Bởi vì sự hưởng thụ và sự ngây thơ là những điều xấu hổ nhất: cả hai đều không muốn tìm kiếm. Phải sở đắc chúng - nhưng tốt hơn vẫn là tìm kiếm lỗi lầm và đau khổ!

6

Hỡi người anh em, kẻ tiên phong bao giờ cũng bị hy sinh. Thế mà, chúng ta là những kẻ tiên phong báo hiệu.

Tất cả chúng ta đều đổ máu tại bàn thờ linh thánh dành cho những vật hiến tế; chúng ta thiêu nướng tất cả, nhân danh những thần tượng cũ.

Những gì tốt đẹp nơi chúng ta thì hãy còn quá trẻ trung non yếu: đấy chính là điều làm bạc lòng những kẻ già nua. Thịt chúng ta mềm mại, da chúng ta chỉ là lớp da cừu: - làm sao chúng ta lại không cám dỗ những gã linh mục tôn thờ thần tượng chứ!

Cái gã linh mục tôn thờ thần tượng đang sửa soạn một buổi tiệc bằng những gì ngon lành tốt đẹp nhất trong ta, gã ấy hãy còn cư ngụ trong tâm hồn mỗi con người chúng ta. Hỡi ôi! Hỡi các anh em, làm thế nào mà những kẻ tiên phong sẽ không bị hy sinh hiến tế chứ!

Nhưng vận mệnh của chúng ta đòi hỏi như thế; và ta yêu mến những kẻ nào chẳng hề muốn tự bảo thủ lấy mình. Những kẻ nào đắm trầm tiêu diệt, ta yêu mến họ hết lòng: bởi vì họ vượt qua bến bờ lồng lộng bên kia.

7

Chân thật: ít người biết như thế! Và kẻ biết thì lại không muốn làm! Ít hơn tất cả mọi kẻ khác, là những con người thiện hảo.

Ồ! Những người thiện hảo đó! Những con người thiện hảo chẳng bao giờ nói sự thật; thiện hảo theo kiểu đó, là một căn bệnh của tinh thần.

Những con người thiện hảo đó nhẫn nhịn, đầu hàng, quả tim họ lập lại, lý trí họ vâng theo: nhưng kẻ nào vâng phục thì không tự hiểu trọn chính mình!

Tất cả những gì là xấu ác đối với những con người thiện hảo, phải được kết tập lại để từ đó nảy sinh một chân lý: hỡi các anh em, các anh em có đủ sự hung tợn tàn bạo cho chân lý ấy chăng?

Lòng dũng cảm táo tợn, sự nghi kỵ triền miên, sự khước từ gay gắt, sự kinh tởm, sự bất quyết trong đời sống, thật quá đỗi hiếm hoi khi những thứ ấy được tụ tập lại với nhau. Thế mà, chính từ những mầm giống đó mới phát sinh chân lý.

Từ trước đến nay, mọi khoa học đều được phát triển song hành với ý thức sai lạc. Hãy đập vỡ, đập vỡ cho ta những bảng giá trị cũ, hỡi các ngươi, là những kẻ giác ngộ tri thức!

8

Khi những chiếc đà vượt qua dòng nước, khi những chiếc cầu và những lan can bắc qua dòng sông thì người ta không còn đức tin vào kẻ nào khẳng định rằng: “Mọi sự đều trôi chảy”.

Ngay cả bọn người ngu ngốc cũng phản đối điều này. Bọn chúng sẽ kêu ầm lên: “Sao! Mọi sự đều trôi chảy à? Chẳng lẽ những tấm ván và lan can không bắc qua sông đó sao? Ở bên trên con sông, mọi sự đều vững chãi, những giá trị của vạn vật, những chiếc cầu, những khái niệm, tất cả “thiện” và “ác”: tất cả mọi thứ đó đều rắn chắc, vững chãi!”.

Nhưng rồi khi mùa đông, kẻ chế ngự các con sông hiện đến, thì những người tinh ranh nhất liền hồ nghi; thật vậy, lúc bấy giờ chỉ những kẻ ngu ngốc mới bảo rằng: “Tất cả mọi sự há chẳng bất động đấy sao?”.

“Thật ra, xét cho cùng thì vạn sự đều bất động” - đấy là một lời rao giảng đích thực của mùa đông, một điều tốt lành cho những lúc nghèo cằn, một an ủi ngọt ngào cho mặt trời mùa đông giá và những kẻ sợ lạnh.

“Thật ra, xét cho cùng thì mọi sự đều bất động” - nhưng ngọn gió rã băng lên tiếng phản đối lại lời này!

Ngọn gió rã băng, một con bò mộng chẳng hề lao khổ, đóng băng giận dữ với những chiếc sừng. Thế mà, băng giá phá vỡ những chiếc cầu!

Hỡi các anh em! Giờ đây mọi sự há chẳng trôi chảy đấy sao? Ai còn lưu tâm đến “thiện” và “ác” nữa?

“Khốn khổ cho chúng ta! Vinh quang cho chúng ta! Ngọn gió rã băng đang thổi tới!” - hỡi các anh em, hãy rao giảng như thế trên tất cả những đường phố.

9

Có một cơn điên rồ cổ lỗ tên là “Thiện” và “Ác”. Từ trước đến nay, bánh xe của cơn điên cuồng này đã xoay chuyển chung quanh những viên bốc sự cùng những nhà chiêm tinh.

Ngày xưa, thiên hạ tin vào những viên bốc sư và những nhà chiêm tinh: chính vì thế họ mới tin rằng mọi sự đều là định mệnh: “Mi phải, bởi vì phải như thế”.

Rồi thì thiên hạ đâm ra hồ nghi tất cả những viên bốc sư và những nhà tiên tri, chính vì vậy họ mới tin rằng mọi sự đều là tự do: “Mi có thể, bởi vì mi muốn”.

Hỡi các anh em, tự trước tới giờ, người ta chỉ đưa ra những lời phỏng đoán về những tinh tú và về tương lai, nhưng người ta đã chẳng hề biết được gì cả: chính vì thế, người ta đã chỉ đưa ra những phỏng đoán về thiện và ác mà chẳng hề biết gì cả!

10

“Mi không được trộm cắp! Mi không được giết người!” - Những lời lẽ này ngày xưa được gọi là thánh hạnh. Người ta đã quỳ gối trước chúng, người ta lặng lẽ cúi đầu, cung kính tháo giầy ra. Nhưng ta xin hỏi ngươi: trên thế giới nơi nào có những kẻ cướp của giết người tuyệt hảo hơn là những kẻ cướp của giết người xuất phát từ những lời lẽ thánh hạnh trên đây?

Toàn diện đời sống há chẳng bao hàm sự trộm cắp sát nhân? Và khi thánh hóa những lời răn dạy đó, người ta đã chẳng ám sát chính chân lý hay sao?

Hoặc giả, người ta đã thánh hóa tất cả những gì phản lập và đối nghịch với cuộc sống, nghĩa là rao giảng sự chết? - Hỡi các anh em, hãy đập vỡ, đập vỡ cho ta những bảng giá trị cũ.

11

Lòng thương hại của ta đối với tất cả quá khứ biểu lộ ra như thế: ta xem quá khứ như bị bỏ rơi. Bị bỏ rơi cho ân sủng, cho tinh thần và sự điên cuồng của tất cả mọi thế hệ trong tương lai, những thế hệ sẽ biến đổi tất cả những gì đã xảy ra thành một chiếc cầu cho chính bản thân mình!

Một kẻ chuyên chế vĩ đại có thể xuất hiện, một con quỷ tinh ranh giảo quyệt sẽ cưỡng ép toàn thể quá khứ nhờ ân sủng và sự bất sủng của mình: cho đến khi hắn biến quá khứ thành một chiếc cầu cho chính mình, một dấu hiệu, một lời tiên báo và một tiếng gà gáy báo trước bình minh.

Nhưng đây là nỗi nguy hiểm và lòng thương hại khác nữa của ta: những tư tưởng của kẻ thuộc dòng dõi đám tiện dân chỉ vươn lên đến nội tổ của y, nhưng với nội tổ thì thời gian kết thúc.

Như thế toàn bộ quá khứ đều bị hy sinh: bởi vì có thể một ngày kia đám tiện dân sẽ trở thành chủ nhân và chúng đem chính thời gian dìm ngộp trong vũng nước cạn. Chính vì thế, hỡi các anh em, cần phải có một giai cấp quý tộc mới, thù địch với tất cả những gì thuộc đám tiện dân và sự chuyên chế, một giai cấp sẽ viết chữ “cao thượng” trên những bảng giá trị mới theo một phong cách mới.

Bởi lẽ cần phải có nhiều người cao thượng cùng nhiều loại cao thượng, mới thành hình được giai cấp quý tộc! Hoặc giả như xưa kia ta đã nói bằng ẩn dụ: “Có các thần linh, đấy chính là điều thiêng liêng, nhưng chẳng hề có Thượng Đế!”.

Nguồn: Zarathustra Đã Nói Như Thế. Tác giả: Friedrich Nietzsche. Dịch giả: Trần Xuân Kiêm.

Nhà xuất bản Văn học, 2008.