Friedman vừa trả lời phỏng vấn báo điện tử Mỹ Business Insider (Người trong giới doanh thương)[1], đưa ra một số đánh giá tình hình hiện tại và dự kiến những biến động địa - chính trị trong tương lai. Ông cho rằng các quyết định điên rồ hay ngu xuẩn[2] không thuộc những phạm trù được tính đến để làm dự báo chiến lược. Xin điểm lại những nét chính của cuộc phỏng vấn này. Các đầu đề nhỏ là của người dịch.

Theo báo Business Insider, “các dự báo của Stratfor dựa trên luận điểm gây bàn cãi, nhưngđang gây được ảnh hưởng là các sự kiện địa chính trị có thể ngăn chặn được, thậm chí có thể đoán trước theo cách thức có lợi” cả cho dân thường, như những người hoạt động trong khu vực kinh tế tư nhân.

Về những biến động ở Trung Đông

Với sự suy sút mối quan tâm của Mỹ về một kết cục chovùng này, không có sức kết dính nào giữ được vùng này nguyên vẹn. Nhất là các quốc gia trong vùng này là sản phẩm “giả tạo” (invented)… Nhân tố đảm bảo cuối cùng của vùng này là Hoa Kỳ, nhưng nước này, tóm lại,  đã phát biểu: “mặc kệ nó” Kết cuộc sẽ là sự sụp đổ của các nước trong vùng này, bởi vì họ không phải là những dân tộc, chỉ là những nhà nước (được dựng lên) mà thôi.

Và chúng ta nhìn thấy người Nga đang cố giữ Syria lại do nhiều nguyên cớ của riêng họ thôi. Nhưng không thể giữa được đâu. Nó (Syria) đang rời thành từng mảnh.

Chính vì thế mà IS trở nên được quan tâm. Một trào lưu là không giả tạo, mang tính bản địa duy nhất ở vùng này, cầu Chúa phù hộ, chính là IS.

Về chiến lược toàn cầu của Mỹ

Chiến lược hàng đầu của Mỹ là gì? Là kiểm soát các biển. Nền tảng của sức mạnh của chúng ta là kiểm soát biển khơi. Để không ai xâm lấn được lãnh thổ của chúng ta, đồng thời chúng ta có thế đưa quân vào lãnh thổ nước khác.

Nỗi sợ lớn nhất của Mỹ là gì? Là một cường quốc phương Đông sẽ xây dựng Hái quân để thách thức chúng ta. Bằng cách nào có thể kiềm chế họ? Kiềm chế họ ở mức độ họ phải giằng xé nhau (vì miếng ăn) nên không có tiền làm điều đó (dùng hải quân đổ quân vào đất Mỹ). Chính vì thế mà Mỹ đã tham chiến trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất và thứ hai, và trong chiến tranh Lạnh.

Hiện chúng ta lại đang ở tình thế khi mục tiêu của chúng ta là ngăn cản sự trỗi dậy của một thế lực bá quyền (hegemon). Chúng ta không cần phải cố thắng, chúng ta chỉ cần không thua.

Về các mục tiêu địa chính trị của Mỹ

Mục tiêu địa chính trị của chúng ta là gỉ? Trước hết, lục địa Bắc Mỹ phải hòa bình, thịnh vượng, và do Mỹ đứng đầu. Thứ hai, không một quốc gia nào có thể ngang ngửa với Mỹ về lực lượng quân sự… Những mục tiêu của Mỹ là như thế, rất đơn giản. Chúng ta sẽ đạt được khi nào tin tưởng được rằng các cuộc xung đột vẫn diễn ra ở vùng Đông Bán cầu, nên sẽ không xảy ra xung đột trên đất này (Mỹ).

Thành đạt (của mục tiêu địa chính trị) chính là bạn ngồi đây và tin tưởng rằng không một binh đoàn vũ trang nào đang đổ bộ vào đây và bắn tan đầu bạn. Đấy đâu phải là mối lo chính của bạn. Vậy thì, chính sách đối ngoại của Mỹ đang thành công.

Vì sao Mỹ nợ nhiều lại không thành vấn đề

Hoa Kỳ có một tài sản có (net worth) ở mức khiến cho món nợ của chúng ta (tổng nợ các quốc gia khác của Mỹ khoảng 18 ngàn tỷ USD - ND) là trò đùa. Chúng tôi đã viết năm 2008 là Hoa Kỳ đang ra nhanh khỏi suy thoái. Các nước (thuộc Cộng đồng) châu Âu đang tách ra thành từng mảnh. Trung quốc đang lụi tàn (nguyên văn to be cremated – lên giàn hỏa thiêu). Vì sao chúng ta thoát ra được? Vì sao các mọi lý thuyết kinh tế đều sai? Chẳng qua vì chúng ta giàu, nên mới gánh được (sự trả giá cho sai lầm về kinh tế).

Không có sự khác biệt nào trong một đất nước, giữa các mặtquân sự, kinh tế hay chính trị. Sẽ là có ích cho báo Người trong giới doanh thương(Business Insider ) chia tách thành các mặt như vậy. (Cách chia như thế) cũng có ích cho chương trình dạy đại học. Nhưng một đất nước là một đất nước. Làm sao anh có thể hiểu Trung quốc mà không tính đến quân đội nước này? Nếu bạn tính đến tất cả những yếu tố như thế, bạn mới sẵn sàng cho câu trả lời: “Điều gì khiến (núi) nợ không thành vấn đề với Hoa Kỳ?”.

Bởi vì Mỹđang kiểm soát đường biển. Bởi vì Mỹ đã kiếm tiền đến mức nứt đố đổ vách. Bởi vì Mỹ là nước duy nhất trên thế giới thực sự không phải đánh nhau trên đất mình kể từ thời Nội chiến Bắc – Nam tới giờ (1861). Vì thế chúng ta có thể trả giá cho những lỗi lầm có thể làm những đất nước kháctiêu tan . Và cũng vì thế mà chúng ta có thể dấn vào những mạo hiểm mà các nước khác không thể… câu trả lời then chốt vì sao Mỹ lại được như thế này là: chúng ta đã không phải trải quaChiến tranh thế giới thứ nhất, thứ hai, và chiến tranh Lạnh ở ngay trong nước Mỹ.

Về khủng hoảng kinh tế ở châu Âu

Châu Âu đang trải qua một tình trạng, không rõ ralà đình đốn hay suy thoái, nhưng rõ ràng đang bị vùi dập bởi Italia. (Nhìn từ góc độ) Lý thuyết các điểm hạn chế (constraint theory)vào thực trạng Italia hiện có tới 17% nợ xấu. Hãy xem xét điều này nghiêm túc. Điều gì sẽ xảy ra nếu 17% tổng số tiền họ đã vay này thành nợ không trả được?

Kết cục sẽ ra sao, người Đức có cứu họ (Italia) không? Kiểu gì thì Đức cũng phải cố cứu. Nhưng có cứu nổi không. 17% của hệ thống ngân hàng Italia nghĩa là rất nhiều tiền…

… Đức hiện chưa suy sụp. Nhưng khi nào Đức sụp – điều này rồi sẽ diễn ra, thì sự toán loạn bắt đầu.

Khả năng xảy ra Chiến tranh hạt nhân

“Triển vọng này rất thấp. Lý do rất đơn giản. Đất nước nào tung ra đòn đánh đát nước này sẽ trở thành thứ cốc đựng hạt nhân. Còn nhân vật nào quyết định phóng vũ khí hạt nhân, dù là đang sống ở Bắc Triều Tiên, sẽ không muốn điều này xảy ra. Điều này cũng thuộcphạm trù lý thuyết hạn chế (constraint theory).

Về triển vọng chiến tranh giữa các quốc gia

Khi các nước như Đức, Trung Quốc và Nga suy sụp, và bị thay thế bởi những nước khác, thì các cuộc chiếnlàm rung chuyển toàn hệ thống (systemic wars) sẽ xảy ra. Đó là khi tình hình trở nên nguy hiểm, khi các nước này chưa đạt được trạng thái cân bằng. Khi nước Đức thống nhất năm 1871 mọi thứ bắt đầu hỗn độn. Và khi Nhật nổi lên đầu thế kỷ XX, ngay sau đó các vị đã lãnh một loạt hỗn loạn. Hiện chúng ta đang chứng kiến hệ thống đang chấn động. Hãy sẵn sàng cho trường hợp chiến tranh.

Nguy cơ đến từ đâu

Các nước đang nổi lên là Nhật, Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Lan. Vì thế chúng ta sẽ nói Đông Âu, Trung Động và một cuộc chiến trên biển bởi Nhật Bản với Mỹ sẽđược thỏa chí.

Nhưng mỗi lần những cường quốc mới nổi lên, họ sẽ phải tìm thế cân bằng cho mình. Khi các cường quốc mới nổi lên, các cường quốc cũ suy tàn. Không phải quá trình nổi lên là nguy hiểm, chính cái vị trí mới nổi mới là nguy hiểm.

Số lượng tàu sân bay của các nước trên thế giới. Hình: Global Secretary

G. F.

Lê Thành Trích dịch

_____

[1]http://www.businessinsider.com/stratfor-george-friedman-predictions-for-the-future-2016-2

[2]‘Crazy and stupid are not concepts used in forecasting’.