Hồ Gươm vốn là một đoạn dòng cũ của sông Hồng khi thay đổi dòng. Hồ Gươm còn có tên là Hồ Lục Thủy vì sắc nước ở đây bốn mùa đều xanh. Cái tên hồ Hoàn Kiếm gắn liền với truyền thuyết trả gươm thần cho thần Kim Quy của vua Lê Thái Tổ. Vì nơi đây không gian rộng và đẹp nên không chỉ là nơi tập trận thủy binh mà còn là nơi vui chơi, nghỉ ngơi của vua chúa phong kiến đặc biệt là thời vua Lê chúa Trịnh.Tháp xây trên gò Rùa nơi xưa từ thời vua Lê Thánh Tông đã dựng Điếu Đài ở đó để nhà vua ra câu cá.
Phủ chúa Trịnh xây dựng suốt dãy những lâu đài dinh thự, tất cả đều ngoảnh mặt ra hồ Hoàn Kiếm. Theo hướng ấy, các đời chúa Trịnh mới gọi phần hồ trên là Tả Vọng, phần hồ dưới là Hữu Vọng. Bên hồ Tả Vọng, các đời chúa Trịnh xây những nguyệt đài, thủy tạ trên bờ để làm nơi ngự chơi, đặc biệt xây một cái đình trên gò Rùa (tức tầng dưới tháp Rùa ngày nay).
Sau khi Pháp chiếm thành Hà Nội năm 1883 thì dân vùng ven hồ xiêu tán cả. Các quan Việt cũng bỏ sở nhiệm. Riêng có Nguyễn Ngọc Kim chức dịch làng Tự Tháp được cử làm trung gian giữa quân Pháp và người Việt, lại được chính quyền mới tín nhiệm nên ít lâu trở thành bá hộ, tục gọi là Bá hộ Kim.
Năm 1886 thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy, nếu để được hài cốt tiên nhân vào đó thì con cháu sẽ được muôn đời nối nhau làm quan cao chức trọng, Bá Kim tìm mọi cách để chiếm giữ mảnh đất ấy.
Mượn cớ xây dựng một ngọn tháp trên gò Rùa để làm hội chẩm cho chùa Báo Ân phía Đông Hồ lúc bấy giờ, Bá Kim đã bỏ tiền ra để xây dựng. Đã được phép làm nhưng theo ý mọi người y phải để nguyên Tả Vọng đình, đào móng xây thêm cho vững chắc rồi xây các tầng tháp trên đỉnh. Để thực hiện âm mưu của mình, y dùng riêng một số tay chân làm thợ nề, dự định ngay đêm hôm khai móng, chờ đến khuya đem hài cốt cha mẹ đã để sẵn trong hai cái quách nhỏ ngầm chôn xuống giữa gò, rồi lấp kín, định hôm sau sẽ xây nền tháp cao lên trên. Việc y làm rất kín và tưởng chừng như không ai biết, cứ đinh ninh gò Rùa là nơi đất lành, dòng họ con cháu sau này sẽ muôn đời phát phúc.
Tuy nhiên, một việc xảy ra không ngờ: sáng hôm sau, khi y hớn hở cùng người nhà và thợ nề vừa ra tới gò thì vô cùng kinh ngạc, hai cái quách gỗ đã bị quật lên từ lúc nào, chỉ còn quách không, hai bộ hài cốt đều không thấy đâu nữa. Thì ra trong đêm khuya đã bị ai đó bới lên quăng cả xuống hồ rồi.
Mặc dù không thực hiện âm mưu, nhưng đã hứa với mọi người là xây tháp nên Bá Kim buộc phải cắn răng tiếp tục làm cho xong công việc. Việc không thành nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoàn tất. Vì vị trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thành thắng tích Hà Nội. Khi tháp được xây dựng xong, tên quan thực dân Pháp ở Đồn Thủy trước lễ khánh thành ở chùa Báo Ân đã cấp bằng khen cho y và những khách thập phương lui tới dự lễ khánh thành đều ca ngợi y đã làm một việc phúc đức, ngậm bồ hòn làm ngọt. Riêng thực dân Pháp thì thưởng công cho hắn bằng cách gọi tên tháp theo Bá Kim; vậy nên ban đầu Tháp này có tên là Tháp bá hộ kim.
Ngọn tháp kết hợp phong cách kiến trúc châu Âu với hàng cửa cuốn gô tích hai tầng dưới với nhiều cửa uốn xung quanh nhưng phần mái cong giữ kiến trúc cổ Việt Nam .
Thời Pháp thuộc, trên đỉnh Tháp Rùa có dựng một phiên bản của tượng Nữ Thần Tự Do (1890-1896) (hay còn được gọi là tượng Đầm Xòe). Sang thập niên 1950 tượng này đã bị phá bỏ khi chính phủ của thủ tướng Trần Trọng Kim nắm chính quyền thay cho quân Pháp.
Đến nay, khi đến thăm Hồ Gươm, du khách không khỏi ngạc nhiên giữa hồ lại có một chiếc tháp trên gò nổi lên. Mặc dù Tháp Rùa không có những nét đặc biệt về nghệ thuật kiến trúc nhưng đó cũng là một di tích không thể thiếu trong quần thể danh thắng Hồ Gươm – Hà Nội.
Hướng Dương
Nguồn: hoinhavanvietnam.vn | 
