Giáo sư Trần Hữu Tá nói: “Tôi thật sự xúc động bởi vì không tưởng tượng được 6 năm qua đi nhanh như thế. Mới hôm nào chúng tôi đến suối Lồ Ồ, anh em trò chuyện với nhau rất vui vẻ quên cả giờ giấc thậm chí rất khuya mới về. Thế đó, Thu Bồn đã đi xa. Nhân lễ tưởng niệm 6 năm ngày Thu Bồn mất, tôi xin có vài ý:
Thứ nhất, với tư cách là nhà nghiên cứu, khi đọc lý lịch Thu Bồn cũng như nhiều nhà văn khác, tôi trân trọng anh việc đầu tiên anh là người lính gắn bó với sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ đất nước từ năm 12 tuổi và liên tục 43 năm trải đủ 4 cuộc chiến tranh: chống Pháp, chống Mỹ, chiến tranh biên giới Tây Nam và chiến tranh biên giới phái Bắc. 40 năm từ cấp bậc không có bởi vì liên lạc lúc 12 tuổi cho đến cấp bậc đại tá. Tôi không nghĩ đến nhiều sao, nhiều vạch có giá trị đối với người cầm súng, tôi chỉ nói đến Thu Bồn đã gắn bó với đất nước, với nhân dân.
Thứ hai, khi nghĩ về Thu Bồn là nghĩ về nhà văn - mặc áo lính. Bởi vì khi viết văn anh thay khẩu súng bằng ngòi bút, anh viết khi thấy cần thiết và có ích cho đất nước, cho nhân dân, cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Đúng như anh Triệu Xuân, trong phát biểu mở đầu Lễ tưởng niệm đã nói: "Thu Bồn là nhà thơ - chiến sỹ xuất sắc!". Trong tất cả những tác phẩm của Thu Bồn để lại, điều mà chúng ta cần chú ý đó là sức lao động của anh. Sức lao động thể hiện nổi trội quan niệm sống và viết. Thu Bồn viết: “Tình yêu Tổ quốc của một nhà văn có nghĩa là phải can đảm ngợi ca và can đảm chỉ trích. Nói cho cùng là phải yêu đến tận cùng gan ruột. Tổ quốc lâm nguy, nhà văn phải đem hết tim gan mình phơi lên trên chiến địa và có lúc phải hy sinh như người lính:
... Rồng lửa đã xé toang mở cửa
Trái tim ta bật dậy trước chiến hào
Trước lửa đạn quân thù không thể nào dối trá
Rất có thể anh không bao giờ nhìn thấy
Một làn môi em hay một nụ cười...
Nhưng tất cả sẽ, trở thành vô nghĩa
Nếu những mồ bia kia không gọi được mặt trời.
Thu Bồn sống và viết rất dứt khoát theo quan niệm ấy. Với tư cách là một người bạn, tôi ghi nhận sức lao động miệt mài, đáng nể của anh, lao động chân tay trong cuộc chiến cũng như khi về Lồ Ồ, anh tất bật lo toan chuyện hậu cần cơm nước để khuây khoả niềm vui. Đúng như anh Nguyễn Quang Sáng đã nói, cả một cơ ngơi đẹp đẽ độc đáo ở Lồ Ồ. Ở đây tôi muốn nhấn mạnh đến sự lao động sáng tạo nghệ thuật của anh. Khi đọc lại 25 tác phẩm, điều gì nổi bật trong tác phẩm của anh? Trong suốt 40 năm sáng tác, giai đoạn đầu cho đến 1985, văn học cách mạng đặc trưng thi pháp nổi bật là khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn anh hùng, thì Thu Bồn cũng có những đặc trưng ấy thể hiện trong tác phẩm của mình. Về tiểu thuyết nhiều người đã nhắc tới nhiều nhà văn mà theo tôi tiêu biểu là Nguyên Ngọc với Đất nước đứng lên và Rừng xà nu, về trường ca không ai khác đó là Thu Bồn. Trong 9 tập trường ca của Thu Bồn có lẽ lịch sử văn học phải ghi nhận tập đầu tiên Bài ca chim Ch’rao,1962. Thu Bồn đã dùng thủ pháp hồi tưởng, yếu tố tự sự, trữ tình hoà quyện tạo nên trang thơ đẹp. Một bài ca xúc động về tình đồng đội, đồng thời là bài ca về tình đoàn kết giữa các dân tộc Tây Nguyên với người Kinh.
Thứ ba, văn học sử sẽ nhắc nhiều đến trường ca của Thu Bồn, một Thu Bồn trường ca nhưng người đọc hôm nay và người đọc ngày mai họ sẽ nhắc đến, họ sẽ tìm đến Thu Bồn qua tác phẩm nào của anh? Tôi ngờ có lẽ đó là những bài thơ trữ tình, dịu dàng, đằm thắm, thăng trầm, lắng sâu của Thu Bồn như Thu vàng, Nói gì với mùa thu hay Tạm biệt Huế (đã được phổ nhạc và ra Huế họ hát về bài này nhiều lắm, không khác gì bài Đây thôn Vỹ Dạ của Hàn Mặc Tử):
… Nhịp cầu cong và con đường thẳng,
Một đời anh đi mãi chẳng về đâu.
Con sông dùng dằng con sông không chảy
Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu
Tạm biệt Huế với em là tiễn biệt
Hải Vân ơi xin người đừng tắt ngọn sao khuya.
Tạm biệt Huế với chiếc hôn thầm lặng
Anh trở về hóa đá phía bên kia.
Những câu thơ cực hay, những câu thơ thuộc vào loại hay nhất của nền thơ hiện đại. Ngay cả bài Di cảo mà anh Triệu Xuân vừa đọc: "hãy mua cho anh một gói nhân tình", đó là bài thơ hay cuối cùng của Thu Bồn.
Hôm nay, chúng ta kỷ niệm sớm 11 ngày, sáu năm mất của Thu Bồn – một người bạn quý của chúng ta, một thành viên chủ chốt của nhóm Lồ Ồ, trong đó có những người đã khuất: Phan Đắc Lập, Trịnh Công Sơn, Hoàng Thiệu Khang. Nhắc nhớ về anh và những đứa con tinh thần của anh, tôi nghĩ, vòng xoay cuộc sống ngày càng khẩn trương ngày càng hối hả, thậm chí đôi lúc như điên cuồng nhưng những người thật tốt, những người rất quý như Thu Bồn – chúng ta với tư cách là bạn bè và đông đảo và đáng kể hơn là bạn đọc sẽ không bao giờ quên anh”.
Thành phố Hồ chí Minh, 07-6-2009
Giáp Nguyễn ghi | 
