Thời gian gần đây, dư luận xôn xao xung quanh việc Ban Tổ chức và Ban giám khảo cuộc thi Thơ Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ IV – 2009 đã có bất đồng xung quanh việc trao nhất cho bài thơ Trăng nghẹn của tác giả Hoài Tường Phong. Chúng tôi đã nhận được khá nhiều bài về dư luận này, nhưng vẫn kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi có ý kiến chính thức của những người có trách nhiệm; xin giới thiệu bài phỏng vấn ông Phan Huy, Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Cần Thơ – Trưởng ban Tổ chức giải.
Ý kiến khác nhau là chuyện bình thường
Là người chịu trách nhiệm chính trong việc thành công hay thất bại của cuộc thi, ông nhìn nhận và đánh giá sự việc trên như thế nào?
Theo tôi đây là tín hiệu đáng mừng bởi ba lẽ. Thứ nhất, với nhịp sống hối hả hiện nay, việc xôn xao trong dư luận vừa qua chứng tỏ sự trân trọng của công chúng với văn học nghệ thuật nói chung, với thơ nói riêng. Thứ hai, là sự quan tâm của cả nước đối với đời sống văn học nghệ thuật của đồng bào sông Cửu Long và thứ ba, nó thể hiện tinh thần dân chủ trong sáng tạo nghệ thuật cũng như thẩm định nghệ thuật.
Còn việc có những đánh giá khác nhau?
Những ý kiến khác nhau xung quanh một tác phẩm văn học nghệ thuật là điều hết sức bình thường bởi ngay cả các giải thưởng lớn của thế giới với cả những ủy ban xét giải như Noben hay Gôngcua không phải bao giờ cũng chính xác, nhận được sự đồng thuận của dư luận và cũng không ít nhà văn lớn bị bỏ sót như Đại văn hào Lép Tônxtôi hay Lỗ Tấn… cũng chưa bao giờ nhận giải Noben.
Tôi chịu rất nhiều sức ép...
Ông nghĩ gì khi có ý kiến cho rằng BTC đã bị sức ép từ nhiều phía?
Đúng là như vậy. Những ngày qua, chúng tôi chịu rất nhiều sức ép nhưng là sức ép từ phía dư luận. Nhiều người cho rằng Trăng nghẹn là tác phẩm văn học xuất sắc và việc trao giải nhất cho Trăng nghẹn là xứng đáng. Nhưng ngược lại, cũng nhiều ý kiến khác lại cho rằng trao giải cho Trăng nghẹn là hạ thấp giá trị văn chương của Đồng bằng sông Cửu Long.
Còn sức ép từ phía chính quyền?
Cho đến giờ phút này, chúng tôi chưa gặp bất cứ sức ép nào từ phía chính quyền vì trên nguyên tắc, chúng tôi chưa đưa ra quyết định cuối cùng là có hay không trao giải cho tác phẩm này nên chính quyền dù chưa can thiệp. Còn nếu có ý kiến nào đó từ một ai đó thì cũng chỉ là ý kiến cá nhân của họ.
Nhiều người nói bài thơ có cách nhìn sai lệch
Những thông tin chúng tôi nhận được thì có rất nhiều ý kiến khen ngợi bài thơ…?
Thì chúng tôi cũng thế. Chúng tôi cũng nhận được rất nhiều ý kiến khen ngợi nhưng cũng không ít ý kiến ngược lại. Thậm chí, có người còn tỏ ra rất bức xúc, cho rằng bài thơ xuyên tạc và xúc phạm mảnh đất cũng như con người Đồng bằng sông Cửu Long.
Ông có thể dẫn chứng?
Nhiều bạn đọc phản ánh với chúng tôi rằng khổ thơ thứ hai “Tôi lớn trong quê mùa như cây tạp vườn hoang – Bảy tuổi biết leo lưng trâu, không từng ngồi xe đạp – Không biết lời bải buôi để mua lòng người khác – Nên thua thiệt cả đời vì không biết dối lừa ai” là những nhận xét mang tính võ đoán vì chả lẽ những người thành đạt đều là những kẻ dối lừa? Hay một bạn đọc khác cho rằng khổ cuối của bài thơ: “Chập tối buồn nhìn ra bến nước cô đơn – Vầng trăng vừa lên đã bị mây mưa vần vũ – Tôi chợt nhớ lần lỗi hẹn đầu đời, trăng cũ – Vầng trăng nghẹn hoài, chưa tỏa sáng một vùng quê” là cái nhìn sai lệch, u tối về mảnh đất và con người Đồng bằng sông Cửu Long. Vì trên thực tế, đúng là đời sống của người dân nơi đây còn rất khó khăn, vất vả nhưng không u ám, đen tối như những gì đoạn thơ trên mô tả.
Ông có đồng tình với những ý kiến trên?
Là trưởng ban tổ chức, tôi ghi nhận mọi ý kiến khác nhau.
Nhiều câu thơ mang nặng tính… thông tấn
Là một nhà thơ, ông đánh giá như thế nào?
Quan điểm cá nhân, điều tôi thất vọng không phải vì bài thơ này “có vấn đề” mà tôi thất vọng vì giá trị nghệ thuật của nó rất khiêm tốn. Nó vẫn là cách nhìn cũ, cách cảm cũ trên nền tảng một hình thức quen thuộc. Đành rằng viết về trăng là rất khó vì từ xa xưa, đã có rất nhiều thi nhân viết về trăng như Lý Bạch, Nguyễn Du, Hàn Mặc Tử… nhưng viết sau thì hoặc phải khác, hoặc phải hay hơn những gì người đi trước đã viết. Rõ ràng trong tác phẩm này, tôi không thấy có được điều đó.
Nghĩa là lý do BTC không trao giải không phải vì cái nhìn u ám như “Đồng bằng quê tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi: Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất – Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất – Và dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa”?
Không. Tất cả những “u ám” trên, báo chí đã nói rất nhiều và hết sức xúc động. Thực tế, không chỉ ở Đồng bằng sông Cửu Long mà ở các nơi khác cũng không thiếu những chuyện tương tự. Tôi thấy mấy câu đó có khuyết điểm ở chỗ nó… không hay.
Vì sao ông cho rằng nó không hay?
Nó đã mắc một “khuyết điểm” là nói như… báo chí. Đó thực chất là những câu thơ thông tấn mà thông tấn thì thường không phải là thơ.
Tôi phải có trách nhiệm với mảnh đất này
Như vậy là ông đang đứng trước hai sự lựa chọn. Nếu ông đồng ý trao giải nhất cho Trăng nghẹn nghĩa là ông chấp nhận trao giải cho một tác phẩm mà ông cho là rất “khiêm tốn”. Nếu ông không đồng ý trao giải nghĩa là ông phủ nhận BGK do ông mời?
Trước hết, phải nói rằng các thành viên trong BGK là những nhà thơ rất có uy tín và chính kiến khá độc lập. Đặc biệt là Nhà thơ Phạm Sĩ Sáu, Trưởng BCK cũng là người mà cá nhân tôi quý mến và trân trọng. Vì vậy, việc có ý kiến khác nhau giữa BTC và BGK đã thể hiện tinh thần tôn trọng khách quan, tìm tiếng nói nhiều chiều trong văn học nghệ thuật. Cho đến giờ phút này, chúng tôi vẫn tôn trọng quan điểm của nhau. Tức là về phía mình, chúng tôi vẫn ghi nhận kết quả của BGK và ngược lại, BGK cũng tôn trọng quyền quyết định cuối cùng của BTC chúng tôi. Tuy nhiên, là Trưởng ban tổ chức, tôi chịu trách nhiệm trước nhân dân Đồng bằng sống Cửu Long, trước nền văn học nghệ thuật của mảnh đất này nên không thể tùy tiện.
Nghĩa là cho đến giờ phút này vẫn chưa có quyết định cuối cùng?
Đúng thế. Việc có hay không trao giải thưởng cho Trăng nghẹn trên hết và trước hết phụ thuộc vào tâm tư, nguyện vọng của đa số quần chúng nhân dân. BTC cũng như BGK đều không được phép đi ngược lại tâm tư nguyện vọng của nhân dân cả nước nói chung và đặc biệt là đối với nhân dân và nền văn học nghệ thuật Đồng bằng sông Cửu Long. Về mặt riêng tư, đã ¼ thế kỉ gắn bó với Đồng bằng Sông Cửu Long, tôi hiểu và yêu nơi đây như máu thịt. Tình yêu thiêng liêng đó càng khiến tôi phải có trách nhiệm với mảnh đất này.
Xin cám ơn ông!
Nguyễn Hoàng thực hiện
Trăng nghẹn
Hoài Tường Phong
Mẹ sinh tôi vào một đêm rằm mưa gió ngày xưa,
Lúc chào đời đã lỡ hẹn cùng vầng trăng viên mãn.
Vùng tản cư hồi nầy ruộng hoang nhà trống,
Rước được bà mụ vườn, ngoại cực trần thân.
Tôi lớn trong quê mùa như cây tạp vườn hoang,
Bảy tuổi biết leo lưng trâu, không từng ngồi xe đạp.
Không biết lời bải buôi để mua lòng người khác,
Nên thua thiệt cả đời vì không thể dối lừa ai.
Ngơ ngác buổi ra thành, trước cuộc sống đua chen,
Mười năm sau chưa gội rửa cho mình thành dân chợ.
Lớp phèn hết bám chân, nhưng chất chân quê vẫn còn đó,
Tôi tranh thủ những tháng hè, thích về lại thăm quê.
Bè bạn theo đuôi trâu một thời, mơ ước nhìn tôi,
Tưởng tôi thoát kiếp ngài, nhởn nhơ hóa bướm.
Tôi nhìn vẻ hồn nhiên của đám bạn xưa thèm quá,
Cộng một chút phù hoa đâu thêm lớn tâm hồn.
Mỗi lần về quê bè bạn cũ lại vắng hơn,
Gái mười bảy đã lấy chồng, trai hai mươi đòi vợ.
Cô bạn xưa nách con ngang nhà mua chịu rượu,
Đôi mắt ướt một thời bẽn lẽn ngó bàn chân.
Xóm bên sông nhiều cô gái rời quê,
Về thăm nhà xênh xang lụa là hàng hiệu.
Vài căn nhà xây, đổi đời nhờ những đồng tiền báo hiếu,
Khởi sắc một vùng quê sao nghe có chút bùi ngùi.
Đồng bằng quê hương tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi:
Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất,
Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất,
Và cũng dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa.
Chập tối buồn ra nhìn bến nước cô đơn,
Vầng trăng vừa lên đã bị mây mưa vần vũ.
Tôi chợt nhớ lần lỗi hẹn đầu đời, trăng cũ,
Vầng trăng nghẹn hoài, chưa tỏa sáng một vùng quê.
Nguồn: hoinhavanvietnam.vn | 
