Khi chúng tôi ngồi viết những dòng này thì xe tang đang lầm lũi đi về mạn Văn Điển, nơi chỉ một giờ nữa toàn thân ông sẽ bốc cháy. Cuộc đời dài của ông là một sự cháy, khi âm ỉ khi ngùn ngụt vì cuộc sống, vì cách mạng và cái đẹp. Và thật có lý khi ông muốn di hài mình làm một ngọn đuốc để hóa nhanh, hóa gọn mình vào với trời xanh; di nguyện của ông, nếu có, cũng cứ theo khói mà thăng thiên lên giời!
Tang lễ nhà văn ẩn dật mà đông chật nhà tang lễ. Đông chật mà lặng phắc nghe nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đọc điếu văn. Là vì mọi người thương xót ông mà cũng còn vì điếu văn đã mở đầu như sau: "Đột ngột, vô cùng đột ngột, Nhà văn Hoàng Công Khanh đã vĩnh biệt chúng ta. Mới hôm trước ông còn đến Hội Nhà văn khoẻ mạnh và hào hứng tặng tập kịch thơ "Vua Đen" vừa xuất bản cho bạn bè và đồng nghiệp, thế mà sáng hôm sau đã thành người thiên cổ. Than ôi, kiếp người còn đấy mà mất đấy, nào ai biết được mệnh Trời. Con người tài hoa nhưng nhiều lận đận, nước trong tận đáy nhưng lại lắm long đong, con người ấy chấp nhận tất cả, trừ sự chán nản. Ông đã nêu một tấm gương mẫu mực can đảm sống, can đảm viết, để lại một gia tài đồ sộ hơn 60 tác phẩm đủ các thể loại, với những dấu ấn sâu đậm, cảm phục của đồng nghiệp và công chúng."
ĐIẾU VĂN
NHÀ VĂN HOÀNG CÔNG KHANH
Điếu văn do nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
đọc tại tang lễ nhà văn Hoàng Công Khanh ngày 7/3/2010
Đột ngột, vô cùng đột ngột, Nhà văn Hoàng Công Khanh đã vĩnh biệt chúng ta. Mới hôm trước ông còn đến Hội Nhà văn khoẻ mạnh và hào hứng tặng tập kịch thơ "Vua Đen" vừa xuất bản cho bạn bè và đồng nghiệp, thế mà sáng hôm sau đã thành người thiên cổ. Than ôi, kiếp người còn đấy mà mất đấy, nào ai biết được mệnh Trời. Con người tài hoa nhưng nhiều lận đận, nước trong tận đáy nhưng lại lắm long đong, con người ấy chấp nhận tất cả, trừ sự chán nản. Ông đã nêu một tấm gương mẫu mực can đảm sống, can đảm viết, để lại một gia tài đồ sộ hơn 60 tác phẩm đủ các thể loại, với những dấu ấn sâu đậm, cảm phục của đồng nghiệp và công chúng.
Nhà văn Hoàng Công Khanh tên khai sinh là Đoàn Xuân Kiểu, ra đời năm 1919 trong một gia đình tri thức khoa bảng, có truyền thống yêu nước tại Kiến An, Hải Phòng. Được hưởng nếp nhà, ông tỏ ra có chí hướng từ khi còn nhỏ. Mười một tuổi được gửi lên học tại các trường danh giá ở Hà Nội, trưởng Bưởi, trường Thăng Long và tốt nghiệp tú tài toàn phần ban triết học. Là học trò yêu của các thày Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp... ông sớm thức tỉnh về cảnh ngộ dân tộc và chí hướng cứu nước. Được đào tạo thành tài nhưng ông không đi tìm con đường vinh thân trong các sở Pháp, mà tự nguyện trở về quê hương tham gia các hoạt động yêu nước tại Thuỷ Nguyên, Hải Phòng và bị Pháp bắt năm 1941. Năm năm trời trong nhà tù Sơn La, nhiều lần sống trong phòng biệt giam với đồng chí Tô Hiệu, Hoàng Công Khanh kiên cường chống trả với đói khát, bệnh tật và mọi thủ đoạn tra tấn dã thú của địch, giữ trọn khí phách và lòng trung. Dưới ảnh hưởng của các chiến sĩ cộng sản, từ chỗ đứng của một trí thức, ông chuyển hẳn sang lập trường chủ nghĩa yêu nước chân chính. Năm 1945, thoát nhà tù đế quốc, ông như chim xổ lồng trở lại quê hương tham gia khởi nghĩa giành chính quyền và xây dựng chính thể mới. Ông lần lượt được giao các trọng trách: Trưởng ty Thông tin Tuyên truyền, Chủ tịch Hội Văn hoá Cứu quốc Hải Phòng, Trưởng phòng Biên tập thông tấn tuyên truyền thành phố, Tỏng thư ký Hội Văn hoá Cứu quốc Liên khu III, Uỷ viên BCH Chi hội VHNT Khu III, Chủ tịch Hội đồng tiết mục Sở Văn hoá Hà Nội. Theo yêu cầu của cách mạng, ông được cử vào hoạt động nội thành để tranh thủ tầng lớp trí thức, văn nghệ sĩ ủng hộ kháng chiến. Trên từng công việc, ông đều nổi bật về nhiệt huyết, trách nhiệm, tận tuỵ, giản dị, đồng cảm, liêm chính, được mọi người nể trọng. Trong cuộc sống hàng ngày vì nghiệp văn mà ông sẵn sàng chấp nhận cảnh thanh bần, có lúc phải tìm mọi kế sinh nhai với hai bàn tay trắng. Đời sống dù khó khăn đến mấy cũng không thể làm xói mòn tài năng văn học, ngược lại càng giúp ông làm giàu kho chiêm nghiệm về con người, lật dở chi li đời sống từ chiều rộng đến chiều sâu của nó. Từ thơ đến tiểu thuyết, từ truyện ngắn đến kịch bản sân khấu, Hoàng Công Khanh hay đặt nhân vật trong những tương quan đạo đức, lẽ sống, những xung đột mang tính xã hội sâu sắc, làm nổi bật tính chất quyết liệt của cuộc đấu tranh cho cái thiện. Điều đó giải thích vì sao nhiều vở kịch của ông chẳng những được công chúng trong nước hâm mộ và còn có tiếng vang lớn khi công diễn ở nước ngoài.
Hoàng Công Khanh là một trong số những nhà văn có nhiều thành công nhất với đề tài lịch sử. Những tiểu thuyết Vằng vặc sao Khuê, Hoàng hậu hai triều Dương Vân Nga, Danh tướng Trần Hưng Đạo, những vở kịch Về Hồ, Bến nước Ngũ Bồ, Cung phi Điểm Bích, Chử Đồng Tử, Vua Đen... thể hiện khả năng làm chủ kho tư liệu và sự am hiểu tường tận của tác giả về cuộc sống dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử. Viết về lịch sử chỉ trên cảm hứng của lịch sử thì chỉ thấy sự trôi chảy của dòng đời. Hoàng Công Khanh viết lịch sử trên cảm hứng lịch sử và văn hoá nên ông lần ra được những sợi dây bền vững xuyên suốt các triều đại. Đó là lòng yêu nước, thương người, là dũng khí xả thân vì đại nghĩa. Trở lại lịch sử mấy trăm năm nhưng thông điệp của ông gửi đến công chúng vô cùng nóng bỏng và bức thiết. Riêng về phương diện này, có thể khẳng định Hoàng Công Khanh là một kịch tác gia tiêu biểu có vị trí xứng đáng trong lịch sử sân khấu hiện đại.
Anh Hoàng Công Khanh kính mến! Với hơn 90 tuổi đời và gia tài văn học đa dạng, phong phú, tâm huyết và chân thực, anh đã sống trọn nghĩa với nước, với dân, vẹn tình với gia đình và thân hữu, để lại bao nhiêu tiếc thương cảm phục cho hậu thế. Tâm huyết ấy, tài năng ấy sẽ được những người đến sau ghi nhớ mãi.
Trong niềm tiếc thương vô hạn, thay mặt Đảng Đoàn, Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam tôi xin gửi đến gia đình thân quyến nhà văn Hoàng Công Khanh lời chia buồn sâu sắc nhất.
Vô cùng thương tiếc nhà văn Hoàng Công Khanh, phút mặc niệm bắt đầu!
Hà Nội, 8/5/2010
Hữu Thỉnh
hoinhavanvietnam.vn |
