Nhạc sĩ Phạm Duy: 'Tình yêu nước tôi học từ Hoàng Cầm'

Gắn bó với Hoàng Cầm từ những ngày ở chiến khu Cao - Bắc - Lạng, với nhạc sĩ Phạm Duy, Hoàng Cầm là một trong số vài người bạn thân mà ông  may mắn có được. Phạm Duy chia sẻ: "lời ca của tôi đẹp, tình yêu quê hương đều là do tôi học được ở Hoàng Cầm".

- Nhạc sĩ đã lặn lội vượt một quãng đường xa có mặt ở Hà Nội để tiễn đưa thi sĩ Hoàng Cầm. Xin hỏi, trong ông, Hoàng Cầm có vị trí thế nào?

- Hoàng Cầm với tôi từng sống chết với nhau, từng chung chăn, chung chiếu chung chè chén ở Cao – Bắc – Lạng. Tất cả những bài thơ của Hoàng Cầm tôi đều thuộc. Thời trẻ, tôi là người ngâm nga những bài thơ ông ấy viết đầu tiên. Chúng tôi gặp nhau khi Hoàng Cầm đã sáng tác khá nhiều, và ở lãnh địa này anh ấy là người đi trước. Kể cả tình yêu nước tôi có được cũng nhờ đọc Hoàng Cầm.

Hoàng Cầm ở trong tôi thế nào, thật khó để diễn tả trong vài câu nói. Tôi dành hai chương trong hồi ký cuộc đời để viết về ông ấy rồi.

- Chứng kiến sự ra đi của hai người bạn là Hữu Loan và Hoàng Cầm, hai người mà ông đã có những bài phổ thơ hay nhất. Xin hỏi, cảm giác của ông trước sự mất mát này?

- Với Hữu Loan, tôi quen biết khi về Thanh Hóa và mặc dù ông ấy là người tôi ngưỡng mộ, nhưng tình bạn với Hoàng Cầm lại ở một khía cạnh khác. Tôi có rất nhiều bạn bè bởi tôi là kẻ giang hồ từng đi khắp thế giới. Nhưng cả đời tôi chỉ có khoảng 5, 6 người bạn mà tôi mến yêu, trong đó có Hoàng Cầm.

- Điều gì trong thơ Hoàng Cầm khiến nhạc sĩ ấn tượng nhất?

- Khen thơ ông ấy là thừa. Ý kiến cá nhân của tôi, có thể sai nhưng Hoàng Cầm xứng đáng là nhà thơ lớn nhất của thời đại này. Chúng ta có rất nhiều thi sĩ, có nhiều bài thơ hay nhưng người cao nhất đối với tôi là Hoàng Cầm. Thơ Hoàng Cầm chứa những nét đẹp, tinh thần của truyền thống cổ xưa nhưng lại có không khí thơ mới.

Hoàng Cầm viết những bài thơ hay nhất vào giai đoạn cuộc kháng chiến đang ở giai đoạn hứng khởi nhất. Ông ấy cũng như tôi, nhờ sự hứng khởi đó mà sáng tác được những bài nhạc, câu thơ hay. Và những tác phẩm ấy nói lên được sự cảm thông giữa chúng tôi với quần chúng.

 - Từng gắn bó với nhau như vậy, xin hỏi, khi gặp lại nhau sau nhiều năm xa cách, câu chuyện chính của hai người thường là những gì?

- Tôi không ở bên ông ấy lâu, thỉnh thoảng tôi mới ra đây, có lần ghé thăm ông ấy được, lần không. Kể từ khi trở về Việt Nam, tôi mới gặp ông ấy khoảng 5, 7 lần thôi. Chúng tôi xa nhau lâu quá, nửa thế kỷ còn gì, nhưng đến khi gặp lại cả hai đã đạt đến cái vô thường nên câu chuyện của lúc gặp nhau chúng tôi không có chuyện xưa, chẳng có chuyện buồn, chỉ toàn là niềm vui, tiếng cười và tương lai tươi đẹp.

- Vậy  lần cuối cùng ông gặp thi sĩ Hoàng Cầm là khi nào?

- Năm 2008 khi tôi có một chuyến đi xuyên Việt từ Lạng Sơn tới Mũi Cà Mau, đến Hà Nội tôi dừng lại và thời điểm đó tôi và Hoàng Cầm có cuộc trò chuyện với nhau. Khi đó hai người bạn già cùng nhau tâm sự rất nhiều.

Nhưng tết này khi đọc báo xuân tôi không thấy bài nào của ông ấy nữa thì tự nhủ: “thôi chết cha rồi, ông ấy sắp đi rồi”. Tôi dự cảm ông ấy sắp đi từ dạo đó.

- Ông từng phổ nhạc rất thành công những bài thơ của Hoàng Cầm như “Tình cầm” “Lá diêu bông”... Ông cũng vừa phổ xong trường ca “Bên kia sông Đuống”. Xin hỏi, tác phẩm khi nào có thể đến được với công chúng?

- Tôi đã phổ xong trường ca Bên kia sông Đuống, chỉ tiếc là chưa kịp thu thanh. Nhưng nhất định nó sẽ được hoàn thiện sớm thôi. Tôi làm là để tặng cho ông ấy, chứ không định bán, không định phát hành. Nhưng ông ấy đi rồi. Tôi không thấy buồn vì sự ra đi này, bởi ông ấy đã sống đến tuổi 90, ra đi thì còn gì luyến tiếc.

Hôm nay sau khi tiễn biệt ông ấy tôi sẽ về gặp Mỹ Linh, tôi định đề nghị cô ấy thu thanh trường ca này. Khi thu thanh xong, có thể tôi sẽ đốt một bản trên bàn thờ ông ấy để ông ấy nghe chăng. Hoàng Cầm là một người bạn mà tôi coi như người đã dạy dỗ cho mình rất nhiều về tình yêu đất nước, quê hương, dân tộc. Tôi biết ơn ông ấy vì điều đó.

-Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện.

Kim Sen ghi

baodatviet.vn

12 giờ trưa ngày thứ năm, 6 tháng 5 – 2010. Ông Hoàng của tôi ơi! 

       Tôi vừa soạn xong bản nhạc phổ bài Bên kia sông Đuống và đã đưa cho người soạn hòa âm để thu thanh, với ý định tặng riêng ông cho ông nghe để ông đỡ buồn, (vì thấy ông không có một bài viết nào trên các báo Xuân vừa rồi, nghĩ rằng ông ốm)… thì nghe tin ông vừa qua đời sáng hôm nay!

        Thế là tôi lại mất đi một người bạn tốt, đã từng chia sẻ với nhau những vinh quang và tủi nhục của cuộc đời VN trong một thời gian đang thay da đổi thịt.

        Phải xa nhau gần nửa thế kỷ, khi cuộc đời VN đã bình thường rồi thì chúng ta đã trao đổi thư từ trong đó, hai ông già ngoài 70 tuổi vẫn cứ xưng hô mày tao như trong tuổi 20. Chúng ta đều cho rằng cả hai thằng bạn, vào lúc gần đất xa trời, rốt cuộc đều thấy đời mình chỉ là một cuộc chơi! Cuộc chơi đã đưa hai đứa lên rất cao, rồi cũng đã dìm hai thằng xuống rất sâu nhưng cả hai kẻ đãng tử này đều được cứu rỗi bởi một sợi dây bí ẩn. Đó là sợi dây cảm nhận, rung động và sáng tạo nghệ thuật làm cho chúng ta, sau nhiều cơn vật vã, vẫn có thể gạn đục khơi trong rồi làm ra những vần thơ điệu nhạc lung linh sức sống kỳ diệu của con người. Vâng! Nghệ thuật đã rửa hồn chúng tôi, như Hoàng Cầm nói: ton art purifie ton âme và sẽ còn giúp chúng ta đi nốt con đường chúng ta đã chọn: CON ĐƯỜNG TÌNH, tình nước, tình người.

        Vĩnh biệt người bạn cố tri. Chúc Ông yên vui trong giấc ngủ ngàn thu. 

Phạm Duy

hoinhavanvietnam.vn