Công bố tập thơ chưa được biết đến của Lưu Quang Vũ

Nhà thơ Vũ Quần Phương kể lại sau ngày Lưu Quang Vũ mất vì tai nạn giao thông (29.8.1988), ông tới thăm và được gia đình cho xem các tư liệu, ghi chép của Lưu Quang Vũ. “Tôi đã đi từ sự bất ngờ tới sửng sốt! Bất ngờ vì Lưu Quang Vũ còn quá nhiều thơ chưa được công bố. Nhưng sửng sốt là khi tôi được đọc bản thảo tập Cuốn sách xếp lầm trang gồm 22 bài mà tôi cho rằng là tập thơ hay nhất của Vũ”.

Trong buổi toạ đàm về thơ Lưu Quang Vũ diễn ra ở trung tâm Văn hoá Pháp tại Hà Nội tối 17.5, nhà thơ Vũ Quần Phương cho biết tiếp xúc với di cảo thơ của Lưu Quang Vũ, ông thấy một cách làm thơ khác hẳn: “Bình thường các nhà thơ viết các bài thơ và khi muốn thì lựa chọn vào một tập. Còn Vũ thì khác, anh ấy đóng sẵn một tập thơ, đặt tên cho nó và viết các bài thơ cho tập đó. Cuốn sách xếp lầm trang là một điển hình của lối làm thơ đặc biệt đó”.

Theo nhà nghiên cứu văn học Lưu Khánh Thơ, em gái đồng thời là người chịu trách nhiệm toàn bộ tư liệu về Lưu Quang Vũ, tập thơ này được viết khoảng năm 1971 – 1972. “Đó là thời gian rất khó khăn trong cuộc đời anh Vũ” – bà Thơ nói – “Một thanh niên 24 tuổi xuất ngũ đúng thời điểm không khí cuộc kháng chiến chống Mỹ đang hừng hực. Trở về không nghề nghiệp, gia đình thì mỗi người một nơi vì sơ tán… Đó là những hoàn cảnh khách quan của cuộc sống cộng hưởng với những diễn biến tâm lý riêng của anh đã thai nghén ra 22 bài trong tập Cuốn sách xếp lầm trang”.

Những người bạn trong cuộc đời và bạn nghề của Lưu Quang Vũ khi được đọc tập thơ đều có chung cảm xúc bất ngờ bởi họ thấy một Lưu Quang Vũ ít được biết tới. Những bài thơ như Người con giai đến phòng em chiều thu; Đêm đông chí, uống rượu với bác Lâm, bác Khánh, nói về những cuộc chia tay thời loạn hay Cuốn sách xếp lầm trang… thể hiện một tâm trạng cô đơn, cay đắng và mang nhiều ý nghĩa bế tắc trong cuộc sống. Nhưng cũng chính ở đây, Lưu Quang Vũ đã viết với sự chân thành cao nhất. Nhà thơ Vũ Quần Phương cho rằng “người đọc cảm nhận được một trái tim trần trụi nhoi nhóp đập sau nét chữ mảnh mai như chữ con gái. Chưa bao giờ tôi thấy thơ Lưu Quang Vũ chân thành với mình đến tàn nhẫn như ở tập thơ này”.

Cuốn sách xếp lầm trang

Cuốn sách tôi nhặt được trên đường

Xếp bằng những trang của nhiều cuốn sách

Mở đầu là một truyện tình

Đôi trai gái dưới vầng trăng tiễn biệt

Tiếp ngay sang đoạn kết om sòm

Vụ tranh gia tài quanh một hiệu buôn

Chương hồi ký chiến tranh

Của vị tướng già ở phòng tuyến Cuốc

Chen vào mấy trang dạy nghề nấu bếp

Cách làm ếch xào chua ngọt

Đoạn chạy trốn của tên gián điệp

Ai giết bà già, chưa kịp biết

Sách đã kể về sa mạc Gôbi

Phu nhân đa tình đang độc thoại lâm li

Bỗng chằng chịt vài chương số học

Đang lý thuyết cao siêu của nhà triết học

Bỗng ngu si lời gã lái bò

Tôi đọc hoài không thể đoán ra

Nghĩa lý sao tại đâu lại thế

Cho tới nay, gia đình nhà thơ không thể xác định được tập thơ đã từng được gửi in ở đâu chưa hay Lưu Quang Vũ chỉ viết cho riêng mình và để đó. Nhưng nói như nhà thơ Anh Ngọc, một người bạn thơ cùng thời với ông thì “nếu 40 năm trước tập thơ này được in ra, chẳng biết số phận của Vũ và những người in tập thơ đó sẽ ra sao…”. Lưu Quang Vũ đã viết tất cả những gì đang có trong mình lên giấy và thành thơ. Ông không cần quan tâm những điều đó có phù hợp với thời cuộc hay không.

Sinh thời, Lưu Quang Vũ có một tuyên ngôn nghệ thuật riêng: cảm xúc của người nghệ sĩ không được ngăn cản và kiềm chế, khi nó đến phải để cho nó phát triển hoàn toàn. Và với những bài thơ trong Cuốn sách xếp lầm trang, ông đã chứng minh tuyên ngôn của mình một cách rõ ràng nhất. Có lẽ đó là nhân cách con người và cũng là nhân cách thơ Lưu Quang Vũ.

Xúc động nâng trên tay tuyển thơ mới nhất của Lưu Quang Vũ mang tên Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi do nhà xuất bản Hội Nhà Văn và công ty Nhã Nam phối hợp ấn hành. Nguyễn Đức Trung, học viên cao học đại học Ngoại thương tâm sự: “Bốn mươi năm trước có thể những vần thơ của ông sẽ không được chấp nhận. Nhưng bốn mươi năm sau, chúng tôi đọc thơ Lưu Quang Vũ để giật mình nhận ra: 24 tuổi, ta đã nghĩ và làm được gì?”.

Dung P.

sgtt.com.vn

Lưu Quang Vũ - đời thơ yêu thương và đau xót

Buổi tọa đàm Thơ Lưu Quang Vũ tối 17/5 là nơi để người mến mộ anh nghe lại những câu 'thơ tôi là mây trắng của đời tôi', nhớ lại những 'bông cúc nhỏ hoa vàng' và ôn lại cả những ký ức xót xa, dẫu Vũ 'chẳng muốn điệu hát buồn là kỷ niệm về tôi'.

Tọa đàm do Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam phối hợp với Trung tâm Văn hóa Pháp L'Espace tổ chức tại Hà Nội, với sự tham gia của các nhà phê bình, đồng nghiệp, người thân và rất đông đảo người yêu thơ Lưu Quang Vũ. Sự kiện này diễn ra nhân dịp ra mắt Tuyển thơ Lưu Quang Vũ - Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi.

Thơ, theo đánh giá của phần lớn các nhà nghiên cứu, chỉ xếp hàng thứ hai trong sự nghiệp ngắn ngủi nhưng nhiều thành tựu của Lưu Quang Vũ. Đỉnh cao của anh là kịch. Nhưng như nhà phê bình Lưu Khánh Thơ - em gái anh - và các bạn bè nhận xét, Vũ thực sự đam mê và đắm đuối với thơ ca. Kịch dường như là thứ nghệ thuật Lưu Quang Vũ viết để sống với cuộc đời thường nhật; còn thơ mới là thứ anh viết để sống với chính mình, với bạn bè, với tình yêu và cả những khát vọng nhân văn, cao cả.

 Dẫu Lưu Quang Vũ chia sẻ: "Trên ngày tháng, trên cả niềm cay đắng / Thơ tôi là mây trắng của đời tôi", hay tự nhận "thơ tôi viển vông, cay đắng, u buồn", nhưng khối óc hay suy tư và trái tim nhạy cảm của tác giả Hương cây đã để lại nhiều vần thơ ám ảnh, có sức sống lâu bền.

Nhà phê bình Vũ Quần Phương nhận xét, Lưu Quang Vũ là một "hồn thơ đắm đuối" với cuộc đời, với dân tộc, với con người. Anh viết về tiếng Việt, về đất nước trong chiến tranh, về con người loạn lạc buồn hắt hiu bằng những câu thơ giản dị nhưng xót xa: "Ba đứa da vàng ngồi uống rượu / Mặt buồn như sỏi dưới hang sâu / Chúng mình không có bom nguyên tử / Chỉ có thuốc lào hút với nhau". Vũ Quần Phương cho rằng, Vũ có cái nhìn hơi khinh bạc và giễu cợt. Nó đặc biệt có hiệu quả với kịch. Nhưng không ít nơi, ít lúc, chất giọng, cá tính này phảng phất cả vào thơ ca.

Chất thơ của Lưu Quang Vũ có nhiều tự sự, lời thơ, câu chữ rất mềm và trong sáng. Thứ hấp dẫn dài lâu với độc giả chính là chiều sâu suy tư và nhạc tính của những câu thơ. Nhà thơ Anh Ngọc nhận định: "Thơ nằm giữa văn học và âm nhạc, nên thơ cần được đọc lên. Thơ Vũ là loại thơ như thế". Cũng theo Anh Ngọc, "Lưu Quang Vũ là nhà thơ cổ điển ngay ở lứa tuổi 20" với những vần thơ giàu tính chiêm nghiệm và một cách vô tình, giàu chất triết lý như: "Phút cuối cùng tay vẫn ở trong tay / Ta đã có những ngày vui sướng nhất / Đã uống cả men nồng và rượu chát / Đã đi qua cùng tận của con đường / Sau vô biên dẫu chỉ có vô biên: / Buồm đã tới và cánh đồng đã gặt".

Buổi tọa đàm đặc biệt xúc động, với những khoảnh khắc cười ra nước mắt khi bạn bè và người thân của cố thi sĩ kể lại những ký ức một thời đã qua. Trong cuộc đời, Lưu Quang Vũ có nhiều cuộc tình, nhưng in đậm dấu ấn trong thơ ca là Xuân Quỳnh, người vợ thứ hai của anh, người anh đã viết tặng những câu thơ: "Khi những điều giả dối vây quanh / Bàn tay ấy chở che và gìn giữ / Biết ơn em, em từ miền gió cát / Về với anh bông cúc nhỏ hoa vàng". Nghệ sĩ nhân dân Đào Trọng Khánh - bạn thân của Lưu Quang Vũ - kể, cuộc sống của hai thi nhân, hai con người nổi tiếng ấy nghèo lắm. Thế mới có chuyện vui mà ông nhớ lại: "Một lần, tôi đến thăm Vũ và Quỳnh thấy trên giá sách có cuốn 'Gã khờ" của Dostoievxki. Tôi ngỏ ý mượn, Quỳnh nói ngay: 'Ông cầm về đi, để đó, lần nào tôi cũng đọc ra 'Gà kho".

Còn nhà văn Đỗ Chu - cũng là một người bạn lúc sinh thời của Lưu Quang Vũ - chia sẻ: "Cuộc đời Vũ có nhiều đau xót, nhiều nỗi buồn, nhiều sự trả giá vì thơ ca. Nhưng Vũ đã được sống rất hạnh phúc, đã nhận được rất nhiều yêu thương. Giá như trời cho Vũ và Quỳnh thêm chừng 10 năm nữa, thành tựu thơ ca của hai người sẽ còn rất tỏa sáng".

Nói đến đó, Đỗ Chu mắt đỏ hoe, nghẹn ngào: "Cảm ơn Vũ vì anh đã dạy cho chúng tôi nhiều điều. Sống trong thời đó, Vũ là người kiêu hãnh và sang trọng".

Hà Linh

evan