SV: Thưa ông, đứng vào địa vị một nhà tuyển dụng, ông sẽ lựa chọn một sinh viên có kiến thức hay một sinh viên có bằng cấp nếu cả hai cùng nộp đơn vào công ty của ông?

NTB: Một sinh viên có bằng cấp tốt hơn hay một sinh viên có kiến thức tốt hơn? Tôi cho rằng bao giờ người ta cũng cần những sinh viên có kiến thức tốt, nhưng mà làm thế nào để cho một người biết rõ anh có kiến thức tốt? Các bạn là người đi bán sản phẩm mà mình có, cái sản phẩm ấy phải có chứng chỉ như ISO. Bằng cấp là một bằng chứng bạn đã được cấp chứng chỉ ISO. Còn người nào mà ngay cả khi có ISO rồi mà nó vẫn giả thì người đó thiệt. Cho nên không thể không nhận những người có bằng cấp tốt được đâu, chỉ có nhận nhầm những người có bằng cấp tốt mà không có kiến thức tốt thôi. Lời khuyên của tôi đối với các bạn không những là phải học tốt mà phải học để có điểm tốt. Rất nhiều anh lười biếng nhưng tự nhận mình là thông minh, ta không thèm học cho nên điểm ta không cao và dùng sự nhập nhằng mà xã hội vẫn có cho những tấm bằng giả để ngụy trang cho sự học không thật của mình. Phải học thật và phải phấn đấu để có điểm cao thật. Phải học thật và phải có năng lực thuyết phục thầy thừa nhận các kết quả học tập của mình. Nếu anh không xem thầy là gì, anh không bỏ công thuyết phục thầy thì anh có học giỏi, anh cũng không được thừa nhận. Đó là kinh nghiệm sống của tôi. Cho nên, phải học thật giỏi và phải thuyết phục thầy. Ngay cả khi thầy không phải là người thật sự công bằng thì chúng ta cũng phải kiên nhẫn để thuyết phục thầy tạo cho mình công bằng, vì chúng ta là sinh viên luật. Sinh viên luật là người sinh ra để xác định các giá trị của công lý, mà anh không có năng lực thuyết phục mọi người chấp nhận công lý thì anh không phải là luật sư giỏi, anh không học luật giỏi được. Vì thế, bài tập đầu tiên mà một sinh viên luật cần phải làm là hãy dành cho mình một giá trị công lý. Đấy là ý kiến của tôi về câu hỏi của bạn. Không lợi dụng tính nhập nhằng của xã hội để thuyết minh cho sự lười biếng hay sự không được thừa nhận của mình. Sự không học giỏi đã đành rồi, nhưng sự không được thầy cô thừa nhận cũng là khuyết tật, bởi đó là năng lực giữ gìn công lý cho bản thân mình.

SV: Hiện nay báo chí nói rất nhiều về giáo trình ở trường đại học. Tất nhiên ở trường luật thì giáo trình liên tục được đổi mới, nhưng có một luật sư nói rằng trong khi tuyển dụng họ không quan tâm đến việc anh ta bằng khá hay bằng giỏi mà chỉ quan tâm đến trình độ tiếng Anh và vi tính của anh ta như thế nào, bởi vì có những người học rất tốt nhưng đến khi làm việc thì họ lớ ngớ và khó đào tạo. Vậy vấn đề giáo trình có đặt ra thách thức gì không thưa ông?

NTB: Thứ nhất, trường Luật là một trường rất có điều kiện để thay đổi giáo trình và bắt buộc phải thay đổi giáo trình. Vật lý thì không bắt buộc phải thay đổi giáo trình vì Einstein vẫn chỉ là Einstein nhưng luật pháp Việt Nam thì thay đổi hàng giờ, hàng ngày. Nguyên Bộ trưởng Bộ tư pháp Nguyễn Đình Lộc có nói với tôi rằng ở Việt Nam có hiện tượng luật ống. Luật ống tức là xây dựng một cái ống, một cái vỏ tốt lắm nhưng trong ruột thì còn rỗng, do đó cùng với thời gian cần phải nhồi thêm vào. Việc nhồi nội dung vào cái ống luật pháp ấy tạo ra trạng thái thay đổi liên tục của luật pháp và do đó giáo trình phải thay đổi. Đó là một ưu thế của trường Luật vì nó chạy theo sự phát triển của luật pháp Việt Nam. Nhưng đấy không phải là một dấu hiệu ngụy biện, bởi vì cuối cùng các bạn sẽ thấy rằng chúng ta phải tiệm cận đến một trạng thái pháp lý có chất lượng hội nhập. Người ta nói hội nhập là một cơ hội, đấy là cơ hội để chúng ta đi đến cái đúng có giá trị phổ quát một cách ngắn nhất. Còn nếu anh thiếu tiếng Anh, vi tính thì anh không được trọng dụng bằng anh học dốt một chút mà tiếng Anh và vi tính giỏi thì cũng không khó hiểu lắm, bởi vì ngay cả những người sử dụng cũng không hiểu luật pháp là gì và cũng không thể khai thác luật sư thì làm sao người ta có thể khai thác được cái giỏi của anh luật sư. Cho nên, các bạn buộc phải học giỏi chuyên môn của mình nhưng cũng buộc phải hiểu biết tiếng Anh. Vi tính thì dễ hơn nhưng lại vô cùng quan trọng bởi vì toàn bộ tình hình thế giới được phản ánh trên các mạng thông tin. Nếu bạn ngẩn ngơ về mặt thông tin thì bạn không thuyết phục được ai cả. Vì thế, giỏi vi tính không phải là bạn đem khoe cái sự hiểu biết về vi tính mà khoe được hệ quả của sự giỏi ấy, đó là bạn có một lượng thông tin được cập nhật hàng ngày trên tất cả các phương tiện truyền thông. Và bạn phải có ngoại ngữ để có thể làm được điều đấy, bởi vì vào mạng mà không có ngoại ngữ thì làm sao mà đọc được. Mạng tiếng Việt của chúng ta thì không có gì đáng kể vì luật báo chí của chúng ta còn lạc hậu, luật quản lý báo chí cũng lạc hậu, cho nên, hệ thống thông tin của chúng ta hoàn toàn không đủ để cung cấp tri thức cho các bạn phát triển trong bối cảnh hội nhập. Chính vì thế các bạn buộc phải đọc những loại thông tin bằng tiếng Anh. Khách hàng đòi hỏi thông tin thì bạn phải biết tiếng Anh, phải biết vi tính. Những người biết tiếng Anh và vi tính thường có tốc độ phát triển trong đời sống nhanh hơn nhiều so với người không có hai thứ đấy. Khi học ở trường các thầy cô có thể đánh giá những người học giỏi luật pháp mà dốt tiếng anh và vi tính như một sinh viên giỏi nhưng chưa phải là đánh giá một luật sư. Thầy cô ở trường chưa đánh giá được chất lượng của một luật sư, thầy cô ở trường mới đánh giá một sinh viên học giỏi thôi, đấy là một thực tế.

SV: Thưa ông, từ năm 1998 trở lại đây, người ta thường nhắc rất nhiều đến thuật ngữ Head-hunting, nói một cách nôm na là săn tìm người tài, tìm mọi cách lôi kéo những người có năng lực về làm với mình. Vậy InvestConsult làm thế nào để giữ người tài ở lại với mình và có phải áp dụng chiến thuật gì không?

NTB: Câu hỏi rất hay. Head-hunting là một thuật ngữ để chỉ bộ phận tuyển dụng cán bộ, bộ phận nhân sự của tất cả các tập đoàn kinh tế ở trên thế giới. Nó đã trở thành một thuật ngữ phổ biến trong việc săn tìm nhân tài trên toàn thế giới chứ không phải chỉ Việt Nam. Ví dụ như bộ phận nhân sự của ngân hàng HSBC họ gọi là Head-hunting Department. Suy ra cho cùng, chúng ta đi làm để làm gì? Quan hệ bản chất giữa người lao động và công ty là tiền lương và sức sáng tạo hay sức lao động của người làm việc, đó là quan hệ trao đổi. Quan hệ ấy không bao giờ được nấp dưới bất kỳ danh nghĩa gì, dưới bất kỳ mỹ từ gì để che đậy bản chất cơ bản của nó. Cho nên, một người lao động muốn được quý trọng, muốn bán lao động của mình một cách đắt giá thì người lao động ấy phải là người lao động có giá trị sáng tạo. Mỗi người lao động hãy chuẩn bị cho mình loại hàng hóa như vậy, loại năng lực như vậy. Không ai cấm các bạn được, không ai căn cản các bạn được. Tuy nhiên, tài năng của con người thường được phát hiện bởi người khác. Trong một quyển sách tôi đã viết "thiên tài là một thứ mà người sở hữu nó là người cuối cùng biết đến nó". Cho nên, tôi nghĩ rằng cái mà bạn nghĩ là tài năng của bạn thì chưa chắc là cái tôi cần. Cái tôi cần ở bạn có thể không phải là cái bạn nghĩ. Cho nên, tài năng của một người lao động là do người đó xác định, người đó chuẩn bị, nhưng giá trị của nó là do người sử dụng lao động phát hiện. Đôi lúc hai cái ấy không trùng nhau, cho nên mới tạo ra một khái niệm thứ ba được gọi là sự may mắn. Bạn cứ sống hồn nhiên, cứ học hành một cách tích cực và thế nào cũng có một ai đó đủ tinh khôn để phát hiện ra cái mà bạn có. Những người như tôi chẳng hạn, trong cuộc sống không hiếm gì, nếu tôi nói với các bạn rằng những người như tôi hiếm lắm thì có nghĩa là tôi không trung thực. Biết bao con người sống rất thành công mà có cần đến tôi đâu. Biết đâu Thủ tướng phát hiện ra tài năng của bạn thì sao. Cho nên, bạn cứ mạnh dạn chuẩn bị cho mình, số phận sẽ dẫn bạn đến với một người nào đó có đủ tài hoa để phát hiện ra và biết sử dụng tài năng thật của bạn. Bạn phải tin như thế. Còn nếu như bạn muốn làm cho tôi thì bạn cứ đến và tôi phải nói với các bạn là tôi không bao giờ khắt khe một cách thái quá đối với người lao động xét về phương diện nghề nghiệp cả. Bởi vì năng lực nghề nghiệp khi các bạn ở trường ra là chưa đủ để làm việc cho tôi. Ít nhất phải qua ba năm, tức là phải có ba năm đầu tư vào con người thì người đó mới bắt đầu làm ra các giá trị thương mại. Tôi không khắt khe về chuyên môn, nhưng tôi cực kỳ khắt khe về sự lương thiện. Nếu một người nào đã trót không lương thiện thì không qua mặt tôi được. Tôi không bao giờ tiếp nhận người không lương thiện, nếu cấp dưới của tôi có nhầm lẫn thì tôi cũng tìm cách loại bỏ. Lương thiện là phẩm chất quan trọng nhất để tôi chọn hay không chọn một cán bộ. Nếu có một người được việc nhưng không lương thiện thì người đó không phát triển được ở chỗ của tôi. Ở chỗ tôi, tăng lương có nghĩa là tăng địa vị, tức là người đó phải điều khiển được một nhóm lao động, gọi là team leader. Để trở thành một team leader thì phải có các phẩm hạnh, mà phẩm hạnh quan trọng nhất là sống với mọi người được, tập hợp mọi người được, lao động cùng với mọi người được và chia sẻ cùng với mọi người được. Đối với phẩm hạnh tôi rất khắt khe. Còn khả năng thì tôi phải nói rõ là tôi buộc phải đào tạo, buộc phải cung cấp các điều kiện. Ví dụ, ở chỗ chúng tôi, các bộ phận đều có tạp chí nội bộ, anh em cán bộ viết bài mà bài đó được chấm giải nhất trong một số thì được thưởng tương đương với 100USD. Về điều kiện nghiên cứu để phát triển năng lực thì tôi có thư viện. Thư viện của công ty tôi có khoảng 10 nghìn đầu sách để cán bộ có thể đọc, nghiên cứu. Tôi cung cấp cho các bạn điều kiện để đào tạo cũng như điều kiện để tự đào tạo và lúc bấy giờ cái năng lực mà các bạn học, phôi liệu học tập của các bạn ở trường ra mới bắt đầu phát huy tác dụng, mới lên men trong điều kiện của công ty. Tôi không khắt khe về chuyên môn mà tôi khắt khe về phẩm hạnh vì tôi biết ai đi xa được, ai không đi xa được. Tất cả những người mà tôi đã từng đề bạt lên trưởng phòng, phó phòng, giám đốc, phó giám đốc, khi họ không còn làm việc cho tôi nữa họ giữ địa vị rất cao trong đời sống kinh tế của đất nước. Trợ lý của tôi trước kia bây giờ là tổng giám đốc Ngân hàng ANZ Việt Nam, có người từng giữ vị trí tổng giám đốc Công ty chứng khoán Sài Gòn, có cả những luật sư tốt nghiệp ở đây ra bây giờ làm việc cho Baker & McKenzie, White & Case... Tôi không giữ khi họ có đủ tài năng để có thể tìm kiếm những chân trời rộng hơn tôi, tôi luôn luôn trân trọng điều ấy. Tôi không phải là người ích kỷ tìm cách để giữ cán bộ trong vòng tay của mình, mặc dù vòng tay của mình đã bắt đầu hẹp và ngắn so với kích thước thật của họ. Vì thế, người của tôi rất có uy tín trong thị trường lao động Việt Nam. Tất cả những luật sư đã làm việc với tôi ba năm khi ra đi đều xin giấy xác nhận tư cách đạo đức tốt, năng lực tốt. Đó là một chứng chỉ hết sức có lợi để tìm kiếm không chỉ việc làm mà là địa vị trong các công ty lớn. Đã có những bằng chứng như vậy. Các bạn hãy mạnh dạn, các bạn đừng có băn khoăn gì, mà hãy băn khoăn xem mình có tốt không. Nhân dịp này tôi cũng muốn nói một điều khi có cả thầy cô giáo của các bạn là chuyên môn không phải là tất cả sự hấp dẫn của con người. Giá trị văn hoá, hiểu biết văn hoá, sự duyên dáng trong hành vi cũng như ứng xử của các bạn chiếm vào khoảng 50% giá trị thương mại của các bạn. Trình độ chuyên môn chỉ có giá trị khoảng 15% khi các bạn tìm công việc thôi. Sức hấp dẫn của các bạn, sự duyên dáng của các bạn, tính chín chắn của các bạn, lòng tốt của các bạn là những đại lượng có giá trị thương mại đối với người lao động thực sự. Đấy là lời khuyên của một người đã có kinh nghiệm dày dặn trong đời sống thị trường Việt Nam, mà không phải chỉ Việt Nam, tôi còn là người có kinh nghiệm về thị trường lao động có lẽ trong phạm vi cả những nền kinh tế phát triển trên thế giới.

SV: Công ty của ông đánh giá cao những giá trị nào trong công việc, tức là trong hoạt động của luật sư, ông đánh giá cao giá trị nào?

NTB: Các luật sư của tôi phục vụ cho những đòi hỏi rất chuyên nghiệp của những công ty chuyên nghiệp, cho nên, phẩm chất thứ nhất mà tôi cần ở luật sư của tôi là tính chính xác về mặt trí tuệ. Nếu trí tuệ mà không chính xác thì không cung cấp dịch vụ một cách đúng đắn được. Thứ hai là phải rất hiểu đời để đặt những kiến thức chính xác vào những tình huống chính xác của đời sống làm ăn. Thứ ba là phải biết diễn đạt một cách cực kỳ hấp dẫn để có khách hàng. Nghe các bạn nói trong hội trường này tôi thấy rằng, có bạn nói nhanh hấp tấp, có bạn thì nói ngọng, có nhiều bạn còn nói tiếng địa phương. Cần phải sửa ngay. Bởi vì, sửa chữa được những khuyết tật về văn hoá để đô thị hoá bản thân mình là một trong những đòi hỏi quan trọng nhất để hội nhập vào toàn cầu hoá. Tôi xin kể một câu chuyện, cách đây mấy hôm, tôi có ăn cơm với Phó chủ tịch Hội đồng Chính sách Khoa học và Công nghệ Quốc gia, giáo sư Hồ Sĩ Thoảng, ở Sài Gòn cùng một nhà văn khá nổi tiếng là nhà văn Tạ Duy Anh. Giáo sư Thoảng kể cho tôi nghe rằng, vào những năm ông ấy học bên Nga, có một người Việt Nam sang rồi đi buôn. Ông ta tìm ra chỗ mua xe đạp nhưng không biết bê cái xe đạp về như thế nào, cho nên cứ ra đường hô Việt Nam, Việt Nam... Cảnh sát Nga thấy thế chạy đến hướng dẫn nhưng nói tiếng Nga thì ông ta không hiểu nên họ mới đưa ông ta về Đại sứ quán Việt Nam vì thấy ông ta nói tiếng Việt. Nhưng ông ta bảo là không, tôi về Đại sứ quán của Cộng hoà miền Nam Việt Nam chứ không phải là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thế là ông ta cứ cãi nhau với cảnh sát nhưng phải cãi nhau qua phiên dịch. Khi về đến sứ quán của Cộng hòa miền Nam Việt Nam rồi thì ông ta sửng cồ với cán bộ sứ quán rằng Việt Nam ta nhất thế giới mà sao các anh không dạy cho người Nga nói tiếng Việt lại cứ bắt tôi phải học tiếng Nga là như thế nào. Người Việt chúng ta đã có một thời ngây thơ như thế. Chúng ta phải chấm dứt sự ngây thơ ấy, chúng ta buộc phải sửa mình, các bạn buộc phải đô thị hóa mình. Cái lợi lớn nhất mà người Việt Nam có được khi hội nhập chính là những sự hiểu biết có tính chất đô thị trong khuôn khổ của đời sống hội nhập quốc tế. Cái đó vô cùng quan trọng. Nếu không lịch lãm về mặt văn hóa, không ứng xử hấp dẫn thì chúng ta không thể bán mình đắt giá ở đâu cả, lao động của chúng ta sẽ bị mua rẻ qua các tầng trung gian. Việc xuất khẩu lao động của chúng ta là một biểu hiện hết sức rõ ràng về sự thiếu kinh nghiệm văn hóa. Vì thiếu hiểu biết về đời sống mà con người buộc phải chấp nhận xuất khẩu mình thông qua các đối tượng môi giới để dẫn tới một loạt các tiêu cực mà báo chí đã lên án. Cho nên, các bạn vừa phải biết ngôn ngữ, vừa phải biết văn hóa của ít nhất là các nền kinh tế, các quốc gia liên quan một cách mật thiết đến đời sống phát triển ở Việt Nam, cái đó vô cùng quan trọng. Không những thế, các bạn cũng phải sửa ngay cả cách ăn mặc. Sinh viên ăn mặc thoải mái tự do nhưng không có nghĩa là ăn mặc xấu. Các bạn phải tập ngay từ năm thứ nhất việc đô thị hóa bản thân mình, nhưng không phải là đua đòi. Tôi không khuyên các bạn đua đòi mà khuyên các bạn nên rèn luyện theo các tiêu chuẩn văn hóa để biến mình thành những người lịch lãm đủ để có thể đương đầu với mọi sự tai quái của đời sống quốc tế.

SV: Như ông đã nói, khi hội nhập chúng ta phải hiểu rõ pháp luật của quốc gia khác cũng như pháp luật quốc tế. Và ông cũng nói rằng, công ty của ông kiếm được nhiều tiền từ các công ty nước ngoài. Nhưng trong trường đại học Luật, ngoài khoa Luật Quốc tế ra, ở các khoa khác sinh viên không được học nhiều về luật quốc tế. Vậy ông có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình về việc nghiên cứu luật quốc tế?

NTB: Khi tôi bắt đầu khá giả thì tôi có một nỗi lo là các con của tôi sẽ hư, cho nên tôi mua một bức tranh của một họa sĩ rất nổi tiếng người Nga, vẽ một đứa trẻ ăn xin đứng ở cửa một lớp học và treo trong phòng đứa con lớn của tôi. Tôi giải thích với con trai tôi rằng, thằng bé đứng ngoài cửa sổ không phải là con mà là bố. Bạn không phải là sinh viên Khoa Luật Quốc tế nhưng ai cấm bạn đọc luật quốc tế. Tôi không phải là sinh viên luật chuyên nghiệp, tôi học tại chức, tôi không hề giấu giếm điều đó. Tôi buộc phải học tất cả mọi thứ. Sự trớ trêu của số phận khiến bạn không học khoa quốc tế nhưng ý chí của bạn bảo bạn rằng phải học luật quốc tế thì bạn tự học. Tất cả những điều tôi biết là tự học, trừ những thứ mà tôi học theo đúng chương trình. Cho nên, bạn phải tự học thôi

Có lẽ tôi không phải là một người cố tình nghiên cứu luật của các quốc gia khác mà những tình huống làm ăn của tôi với các nền kinh tế buộc tôi phải tìm hiểu những khía cạnh luật pháp mà tôi va chạm. Cùng với thời gian, sự tích lũy của những kinh nghiệm va chạm tạo cho tôi một khối lượng kiến thức đủ để có thế nói với các bạn. Tất nhiên, với tư cách chủ tịch một công ty, tôi không chỉ làm giàu công ty của mình bằng cách làm giàu kiến thức của mình, tôi còn làm giàu công ty của mình bằng các cán bộ của mình. Con người tự làm nở rộng mình không phải chỉ bằng lao động của mình mà bằng cách kết hợp với lao động của người khác. Rất nhiều cán bộ của tôi biết hơn tôi về một lĩnh vực nào đó, nhưng họ nằm trong tập hợp của tôi cho nên tôi được tiếng là người biết nhiều thứ. Nếu bạn làm được như thế thì bạn sẽ có hai cái thành công cùng một lúc là bạn vừa có hiểu biết rộng rãi, lại vừa có một lực lượng lao động rộng rãi, tức là bạn trở thành người chủ của một cơ sở. Đó là cách của tôi, tôi chia sẻ với bạn bí mật ấy. Đôi lúc kiến thức của tôi không nằm ở tôi mà nằm ở những cộng sự của tôi. Tôi làm giàu tôi bằng sự có mặt của nhiều trí tuệ quan trọng bên cạnh tôi.

SV: Tôi xin bày tỏ sự ngưỡng mộ và sự kính trọng đối với ông. Trước khi đến đây tôi chưa biết ông là ai nhưng sau ba tiếng làm việc với những câu trả lời thông minh của ông thì thực sự tôi thấy kính trọng và ngưỡng mộ ông. Trong khi nghe ông trả lời, tôi thấy ông bày tỏ sự lo ngại về các nhà luật học, về đội ngũ luật sư của Việt Nam hiện tại. Vậy theo ông, trước xu hướng hội nhập các nhà luật học, các luật sư của Việt Nam cần phải làm gì để trở nên phù hợp với thời đại, để có thể hội nhập được với thế giới?

NTB: Kiên nhẫn, học trong đời sống, học trong sự thua thiệt của mình, học trong sự va chạm của mình, không có cách nào khác. Không có cách gì để ngay ngày mai chúng ta có ngay một đội ngũ luật sư có thể đương đầu với thế giới được đâu. Kiên nhẫn sống cùng với thời gian chúng ta sẽ có tất cả, sẽ biết tất cả, sẽ trở nên thông thái. Không có cái know-how nào, không có cái bí quyết nào, kể cả bạn có sang trường Harvard học thì cũng vẫn phải kiên nhẫn. Tôi quen rất nhiều người học ở Harvard về và tôi biết chắc chắn rằng không phải tất cả họ đều thành công, nếu họ không kiên nhẫn.

Nhà luật học phù hợp với thời đại thì phải hiểu thời đại mà thời đại là một khái niệm hết sức phức tạp. Chúng ta phải hiểu đặc trưng quan trọng nhất của thời đại chúng ta là gì? Là cái mà chúng ta đang thảo luận hiện nay. Đặc trưng quan trọng nhất của thời đại là toàn cầu hoá, là hội nhập. Nhà luật học quan trọng của thời đại chúng ta là người phải hiểu được thời đại, tức là phải hiểu được toàn cầu hoá. Hiểu được toàn cầu hoá chính là hiểu được sự chung sống của nhiều nền văn hoá một lúc. Khi chúng ta có kinh nghiệm về nhiều nền văn hoá hay là sự giao lưu của nhiều nền văn hoá thì chúng ta mới có cơ hội để phiên dịch sự khác biệt về mặt luật pháp cho người khác.

SV: Xin hỏi một câu nữa là ông có thể cho biết vị trí của công ty ông trên tầm thế giới không?

NTB: Công ty của tôi có giá trị như một kẻ hướng dẫn các cộng đồng kinh doanh có đầu tư nước ngoài trên lãnh thổ Việt Nam tốt. Tôi có nói đùa với các luật sư ở New York rằng, nếu như người ta không muốn chết trên đường phố New York thì người ta phải trả 1000 USD một giờ cho các luật sư New York. Người ta cũng phải trả cho chúng tôi một nửa như thế nếu không muốn mất tiền ở một khu rừng rậm nhiệt đới như Việt Nam. Người ta phải trả tiền cho tôi vì người ta không muốn mất tiền ở Việt Nam cũng như tôi phải trả tiền cho họ vì tôi không muốn trở thành kẻ ngẩn ngơ ở New York.

SV: Xin ông cho một lời khuyên đối với sinh viên về định hướng, các tiêu chuẩn, mục tiêu mà lớp trẻ cần phải vươn tới để trở thành một con người có ích theo xu hướng chung của đất nước khi gia nhập WTO?

NTB: Tôi khuyên các bạn chăm chỉ, lương thiện, lạc quan đối với đời sống. Tôi biết rất nhiều bạn có hoàn cảnh khó khăn, nhưng tôi phải nói với các bạn rằng dù các bạn có khó khăn gì cũng chưa bằng tôi. Tôi xin kể cho các bạn nghe câu chuyện về đời sống riêng của tôi. Tôi là một chàng trai quê ở một tỉnh miền Trung, ra Hà Nội năm 9 tuổi. Để có tiền đi học tôi phải đi bán nước ở ngoài Ga Hà Nội. Nhưng tôi vẫn yêu đời, tất cả tác phẩm văn học quan trọng nhất của lịch sử văn học nhân loại tôi đều đọc sau khi bán xong một giỏ nước. Tôi là người tham gia chiến tranh, đi lính, tức là có thể chết. Bây giờ, tuổi các bạn mà nói đến cái chết trong chiến tranh thì nó lạ, nhưng tôi va chạm với cái chết hàng giờ mà không chết, vẫn có cơ hội đến bây giờ nói chuyện với các bạn. Cuộc sống phát triển và đầy rẫy những sự xấu xa, sự lừa lọc ở ngoài đường, tôi vẫn giữ được sự lương thiện của mình. Bạn hỏi tôi là làm thế nào để thành đạt. Tôi trả lời rằng, tích cực, kiên nhẫn, lương thiện, yêu đời, đó là bí quyết của tôi. Muốn thành đạt, muốn hạnh phúc, mà hạnh phúc còn quan trọng hơn cả sự thành đạt thì cần phải có đủ các phẩm chất ấy và phải giữ được nó một cách ổn định.

SV: Trong cuốn sách Văn hóa và Con người của ông, có một câu rất hay "Mỗi thế hệ phải làm cho thế hệ sau của mình tốt hơn". Giống như ở Hàn Quốc, trong quá trình phát triển, họ luôn thúc đẩy từng thế hệ phát triển để biến Hàn Quốc trở thành một con rồng châu Á như hiện nay. Vậy ông có thể cho biết để thế hệ sau mình tốt hơn thì mỗi một thế hệ phải làm gì?

NTB: Câu hỏi rất hay. Tôi xin kể câu chuyện giữa hai cha con tôi. Tôi đưa con tôi sang Anh để đi học, lúc đó con tôi học lớp tám. Khi đi trên đường thấy xe ôtô chạy ngoằn nghèo, con tôi đi ra phía ngoài tôi để tránh ôtô va vào tôi, nhưng tôi nói rằng con không được hy sinh cái tương lai của bố để bảo vệ cái quá khứ của con. Tôi là quá khứ của con tôi và con tôi là tương lai của tôi. Khi nào chúng ta xem thế hệ sau là tương lai của mình thì chúng ta sẽ có thái độ đúng với họ. Tất cả mọi người đều có quan niệm đúng như vậy thì chúng ta sẽ trách nhiệm với nhau. Tôi nói với các bạn không phải với tư cách là người thành đạt mà tôi nói với các bạn với tư cách là một người cha. Tôi yêu mến các bạn thật vì các bạn là tương lai của tôi. Tôi không nói điều đó vì lý do xã giao vì không có lý do gì để xã giao cả. Người ta có thể xã giao với Thủ tướng, người ta có thể xã giao với Chủ tịch nước hay một ông phụ trách phân phối hàng hoá nào đó nhưng không ai lại đi xã giao với sinh viên cả. Vì hai lý do, thứ nhất, sinh viên chẳng có quyền lực gì để mà phải nịnh bợ. Thứ hai, sinh viên đẹp thế tại sao lại lừa bịp họ bằng sự nịnh bợ. Tôi nói thật lòng với các bạn rằng thế hệ trẻ là tương lai của tôi. Con tôi là tương lai của tôi và tôi có trách nhiệm với nó. Tôi yêu con tôi thì tôi nói thật với nó và tôi cũng sẽ nói với các bạn đúng như thế. Tôi không có cách sống khác.

SV: Thay mặt toàn thể sinh viên đại học Luật, cháu xin nói rằng, thực sự chúng cháu rất trân trọng những hiểu biết, những chia sẻ mà bác đã dành cho sinh viên Đại học Luật Hà Nội. Mong rằng trong thời gian sắp tới chúng cháu tiếp tục nhận được sự quan tâm của bác và công ty đối với sinh viên Đại học Luật Hà Nội.

Chungta.com.vn

Nguyễn Trần Bạt: Viết vì sự tiến bộ

(Chử Hà-Báo LDH) Dù biết ông từ lâu nhưng khi "ngốn" gần hết 2 cuốn sách, mỗi cuốn dày gần 500 trang gồm những bài viết, bài nói chuyện và trả lời phỏng vấn của ông đăng trên các báo và tạp chí trong nước và ngoài nước mới thấy giật mình phát hiện một Nguyễn Trần Bạt khác, một dòng chảy tinh thần với những giá trị mới rất cần cho một Việt Nam hội nhập. Đúng như sự khao khát của tác giả: "Viết vì sự tiến bộ"!

 Tôi là ai?

"Chào các bạn!" Nguyễn Trần Bạt mở đầu cuộc giao lưu với sinh viên khoa Quản lý đào tạo quốc tế trường ĐH Kinh tế quốc dân . "Tôi vốn là một người nghèo khổ", "Tôi không phải là một nhà hàn lâm, tôi không đi tìm kiếm cái cảm giác thần phục của sinh viên đối với mình như một nhà hàn lâm mà tôi đang cố làm mới mình, làm sinh động hoá trí khôn của mình thông qua giao lưu với các bạn... Cái đáng giá nhất trong cuộc đời tôi không phải là tạo ra một Công ty mà tạo ra được một nghề. Tôi là người Việt Nam đầu tiên tạo ra một loại nghề nghiệp, đó là nghề Tư vấn về đầu tư và phát triển các quan hệ thương mại. Công ty chúng tôi có khoảng 250 cán bộ, cung cấp dịch vụ tư vấn cho khoảng 20% toàn bộ thị trường các dự án ODA và 15% thị trường các đầu tư FDI tại Việt Nam. Cung cấp dịch vụ luật sư cho những giao dịch mua bán rất quan trọng như mua vệ tinh đầu tiên của nước CHXHCN Việt Nam, làm hợp đồng cho các giao dịch mua bán hoặc thuê máy bay Boeing và máy bay Airbus của Vietnam Airlines..." Lý giải về động cơ ra đời nghề mới này, ông Bạt nói "Tôi cho rằng khi Việt Nam đổi mới, mở cửa sẽ có 2 cộng đồng người gặp nhau. Người phương Tây không hiểu gì về chủ nghĩa cộng sản và những người Cộng sản Việt Nam cũng chẳng hiểu gì về Chủ nghĩa Tư bản phương Tây. Hai cộng đồng ấy mở cửa nhìn nhau và đều ngọng trong việc diễn đạt các nguyện vọng của mình, họ cần có một kẻ phiên dịch và tôi lập công ty này với ý đồ trở thành kẻ phiên dịch sớm nhất cho sự khác biệt giữa hai hệ thống kinh tế, hai hệ thống chính trị và hai mức độ phát triển..."

Có hay không chuyện "Thế giới phẳng"

" Thế giới còn lâu mới phẳng!". Ông Bạt trả lời báo Diễn đàn Doanh nghiệp và phân tích thêm: "Càng phát triển thì khoảng cách giàu nghèo càng lớn". Luận giải mâu thuẫn này, ông Bạt đưa ra "lý thuyết" mới về phát triển: "Phát triển là gì?". Phát triển là người ta khai thác những năng lực tự nhiên của con người một cách có hệ thống và có tính hiệu quả cao nhất, mà năng lực của con người thì không giống nhau... Anh cho mỗi người một cơ hội giống nhau nhưng mỗi người nhận được cơ hội một cách khác nhau. Do vậy, "khoảng cách giàu nghèo không chỉ là khoảng cách của sự may mắn mà còn là khoảng cách của sự phân bổ tự nhiên các năng lực của con người. Nếu tôi có 100 USD tiền lương/tháng mà bạn chỉ có 10 USD/tháng thì bạn là người nghèo khổ. Nhưng nếu tôi có 10.000 USD mà bạn có 1000 USD thì bạn không nghèo khổ nữa mà bạn không giàu bằng tôi. Tuy nhiên khoảng cách giữa 10.000 đô la và 1000 đô la vẫn là khoảng cách không thay đổi được vì tôi năng động hơn bạn, tôi lao động vất vả hơn bạn". Cho nên "thế giới vĩnh viễn không bao giờ phẳng" và "Người ta buộc phải phấn đấu".

Tiền chỉ là sản phẩm phụ...

Gần 100 bài viết, tham luận khoa học và giao lưu với các chủ đề về kinh tế, hội nhập và cải cách đưa lại cho người đọc cảm giác Nguyễn Trần Bạt vừa như một doanh nhân thành đạt bởi những triết lý kinh doanh "khác biệt", vừa như một nhà nghiên cứu về kinh tế và những giá trị mới có tính chất toàn cầu. Khao khát truyền dẫn những kinh nghiệm và tri thức lý luận của ông có được từ nghiên cứu các nền kinh tế, sự hợp tác làm ăn với các Tập đoàn đa quốc gia hàng đầu trên thế giới cũng như từ những cuộc tiếp xúc cá nhân với các nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn trong các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, văn hoá... của một số nước phát triển, trong đó có Mỹ, khiến ông như một "bác sĩ" của hội nhập, một nhà "tư tưởng" của cải cách, mở cửa của Việt Nam.

nghean.edu.vn