Nấc cụt (đôi khi viết sai chính tả là nấc cục, gọi tắt là nấc) hay ách nghịch là những đợt co thắt đột ngột không tự chủ và ngắt quãng của cơ hoành lặp đi lặp lại nhiều lần, do thì hít vào bị ngưng đột ngột, thanh môn bất ngờ đóng kín[1].

Một đợt nấc cụt thường chỉ diễn ra vài phút, nhưng cũng có thể kéo dài trong nhiều giờ hoặc 1-2 ngày, thậm chí nhiều năm. Nếu chỉ diễn ra từ vài phút đến ít hơn 24 giờ thì hiện tượng này thường không ảnh hưởng đến sức khỏe và không cần bất kỳ sự can thiệp nào, mặc dù có nhiều phương thức điều trị tại gia (hay còn được gọi là "mẹo") được nhiều người áp dụng để rút ngắn thời gian nấc. Nhưng nếu kéo dài quá 48 giờ hoặc tái phát theo chu kỳ thì thường do bệnh lý. Tần số của nấc cụt thay đổi ở mỗi người, khoảng 2-60 cái/phút.

Ở người, sự co thắt này đẩy một luồng khí đột ngột ra khỏi buồng phổi làm nắp thanh quản bị đóng lại, gây ra tiếng nấc. Trong y học, nó được gọi là chứng kích động cơ hoành đồng bộ (synchronous diaphragmatic flutter - SDF).

 Nguyên nhân

Có nhiều trường hợp tự phát sinh nấc cụt, tuy nhiên nấc cụt có thể phát sinh do nhiều sự kiện đặc trưng như thiếu nước, ăn quá nhanh, đói trong thời gian dài, dùng đồ uống lạnh trong khi đang ăn đồ ăn nóng, ợ, ăn đồ ăn cay hay có gia vị kích thích, cười lớn, ho, uống quá nhiều đồ uống có cồn, khóc lóc (thổn thức gây ra luồng khí đi vào ổ bụng), một số trường hợp hút thuốc (thuốc lá hoặc một số loại khói thuốc khác như ma túy, có thể gây ra ho), thiếu cân bằng điện giải, nói một hơi quá dài, làm sạch cuống họng, do một số loại thuốc kích thích giảm đau mạnh như Heroin, Morphine, và Oxycodone hay do thiếu vitamins. Nấc có thể xảy ra do áp lực lên thần kinh cơ hoành bởi các kết cấu tổ chức giải phẫu khác, hay do có cảm giác có thức ăn trong thực quản, đôi khi (hiếm) do các khối u hay bệnh lý ở cật. Tổ chức ung thư Hoa Kỳ báo cáo rằng 30% số bệnh nhân của các liệu pháp hóa học trải qua nấc cụt do ảnh hưởng của điều trị.

Giả thuyết phát sinh

Christian Straus và các đồng sự thuộc nhóm nghiên cứu hô hấp, trường Đại học Calgary, Canada, đưa ra giả thuyết rằng nấc cụt là một dấu tích để lại trong quá trình tiến hóa từ hệ thống hô hấp lưỡng cư; các động vật lưỡng cư như ếch nuốt chửng không khí và nước thông qua một phản xạ vận động đơn giản hơi giống với nấc ở động vật có vú.[2] Để chứng minh giả thuyết này, họ đã quan sát sự vận động tạo ra kiểu hô hấp giống nấc cụt ban đầu qua sự phát triển của bào thai, trước sự vận động của kiểu hô hấp thông qua phổi như bình thường; do đó theo thuyết tóm lược, nấc cụt là di tích còn lại từ sự tiến hóa của hệ thống hô hấp từ tiền sử đến hệ thống dùng phổi hiện tại.

Giả thuyết không khí

Điều trị

Nấc cụt thông thường tự khỏi mà không cần bất cứ sự can thiệp y học nào; trong hầu hết các trường hợp nó có thể hết đơn giản bằng cách không nghĩ đến nó nữa. Tuy nhiên, có một số cách điều trị được ghi chép lại đối với các trường hợp nấc thông thường. Một số cách chữa trị thông thường tại nhà như: dọa cho người bị nấc sợ, gây cho họ chú ý đến việc khác, uống nước (đôi khi theo những cách không chính thống), hay cố tình thay đổi cách hít thở...

Những trường hợp kéo dài

Ông Charles Osborne người Mỹ có những cơn nấc kéo dài trong 68 năm, từ năm 1922 đến năm 1990, đã được ghi vào sách Kỷ lục Guinness với tư cách là người đàn ông có Cơn nấc cụt dài nhất.[3]

Tháng 1 năm 2007, cô Jennifer Mee tại Florida Mỹ, trong độ tuổi thiếu niên cũng bị nấc cụt trong 5 tuần, từ 23 tháng 1, 2007 đến 28 tháng 2, 2007.[4] Sau khi cơn nấc quay trở lại, bác sĩ chuyên khoa thần kinh của cô chẩn đoán cô có thể đã mắc hội chứng Tourette.[5]

Wikipedia tiếng Việt

Nấc cụt có phải là bệnh?

Nấc cụt nếu chỉ diễn ra từ vài phút đến ít hơn 24 giờ thường không ảnh hưởng đến sức khỏe và không cần điều trị. Nhưng nếu hiện tượng này kéo dài quá 48 giờ hoặc tái phát theo chu kỳ thì thường do bệnh lý.

Nấc cụt là một phản xạ quan trọng của bào thai khi còn ở trong bụng mẹ để chuẩn bị vận hành các cơ hô hấp cho việc thở ngay sau khi sinh. Trẻ sơ sinh bị nấc cụt ngay khi ra đời và bắt đầu việc hít thở. Nấc cụt còn là phản xạ của hệ tiêu hóa để ngăn chặn việc hít phải nước ối hay chỉ có tác dụng để chuyển thức ăn đi ngang qua thực quản.

Nấc cụt là những đợt co thắt không tự chủ và ngắt quãng của cơ hoành do thì hít vào bị ngưng đột ngột, thanh môn bất ngờ đóng kín. Một đợt nấc cụt thường chỉ diễn ra vài phút, nhưng cũng có thể kéo dài trong nhiều giờ hoặc 1-2 ngày, thậm chí nhiều năm. Tần số của nấc cụt thay đổi ở mỗi người, khoảng 2-60 cái/phút .

Nấc cụt từ vài phút đến ít hơn 24 giờ được coi là nấc cụt tạm thời, chủ yếu do dạ dày bị căng trướng và gây kích thích thần kinh phế vị hay cơ hoành. Những nguyên nhân thường gặp là ăn uống quá nhanh, ăn nhiều thực phẩm nóng hay lạnh quá, nhiều gia vị (ớt), uống nhiều nước giải khát có ga), uống nhiều rượu… Đây là dạng phổ biến, thường gặp ở người bình thường, không ảnh hưởng sức khỏe và không cần điều trị.

Nấc cụt kéo dài quá 48 giờ hoặc tái phát theo chu kỳ thường có bệnh lý đi kèm hay tiềm ẩn. Dạng này ít gặp hơn nhưng lại gây rất khó chịu cho bệnh nhân và về lâu dài có thể ảnh hưởng trầm trọng đến sức khỏe như trầm cảm, sụt cân, mất ngủ, kiệt sức… Những tổn thương ảnh hưởng đến vùng đầu, ngực hay bụng đều có thể gây ra nấc cụt kéo dài. Nấc cụt khi ngủ có thể do tổn thương nội tạng; còn nếu biến mất khi ngủ và tái xuất hiện lúc thức dậy thì có thể do tâm lý hay vô căn. Cần khám bệnh và điều trị.

Chữa nấc cụt

Nấc cụt tạm thời thường tự biến mất sau một khoảng thời gian ngắn và đáp ứng tốt với các biện pháp cơ học đơn giản. Mục đích chung của các biện pháp cơ học này là làm tăng nồng độ khí CO2 trong máu hoặc kích thích thần kinh phế-vị để cắt đứt xung động thần kinh gây nấc. Có thể làm 3-5 lần mỗi biện pháp sau hay thực hiện các biện pháp cùng lúc:

- Nín thở thật lâu (kèm với rặn dưới 10giây); thổi gắng sức 10 hơi dài vào 1 cái túi giấy (hay hít thở trong cái túi). Cách này làm tăng CO2 trong máu.

- Nuốt 1 muỗng giấm hay 1 muỗng đường cát khô, nhai và nuốt bánh mì khô (kèm với nín thở). Cách này kích thích niêm mạc vùng hầu họng.

- Làm sợ hay giật mình đột ngột.

- Đè ép trên lưỡi, kích thích lưỡi gà nhằm kích thích thần kinh phế - vị.

Nếu nấc cụt kéo dài, bạn cần đi khám để bác sĩ cho đơn thuốc.

Nấc cụt ở trẻ em

Hầu như mọi trẻ sơ sinh khỏe mạnh đều có thể bị nấc cụt vào bất cứ lúc nào, nhất là vào những tháng đầu sau sinh và sẽ giảm hẳn sau 1 tuổi. Nấc cụt ở trẻ thường xảy ra sau khi ăn, do dạ dày bị căng giãn do quá nhiều hơi hoặc thức ăn. Để có thể ngăn ngừa tình trạng này, các bà mẹ chỉ cần cho bé ăn-bú đúng giờ trước khi bé quá đói và không nên để quá no.

Ngoài ra, nấc cụt ở trẻ còn có thể do trào ngược dạ dày - thực quản, viêm phổi hay bị phản ứng thuốc.

Thường không cần làm gì khi bé bị nấc cụt, ngoại trừ khi trẻ khó chịu nhiều hoặc nấc kéo dài hơn 5-10 phút. Vỗ hay vuốt lưng cho trẻ ợ hay cho nhấp vài ngụm nước đường (hòa 1/2 muỗng cà phê đường trong 100 ml nước); hoặc đưa cho bé ngậm, mút một cái gì đó.

Sức Khỏe & Đời Sống

CHẤM DỨT CƠN NẤC CỤT
Tác giả : BS. ĐẶNG MINH TRÍ

Nấc cụt là một triệu chứng hay gặp và dường như bất cứ người nào cũng có một lần bị nấc cụt trong đời.

Nấc cụt tuy đơn giản là tự hết nhưng cũng có khi dai dẳng khó chữa. Nấc cụt do các nguyên nhân bệnh lý thì phải chữa nguyên nhân, đa số còn lại là do phản xạ thần kinh. Cơn nấc có liên quan đến kích thích thần kinh chi phối hoạt động của cơ hoành. Do tác động kích thích làm cơ hoành co thắt liên tục ngoài ý muốn. Cơ hoành co thắt gây cho thanh môn khép lại đột ngột, không khí bị ngăn lại không qua được và dây thanh bắt đầu rung lên và phát ra âm thanh “lúc”. Ngày nay người ta cũng không biết được nguyên nhân chính xác tại sao cơ hoành lại bị kích thích, tuy nhiên thường khi uống nhiều nước rất lạnh hoặc quá nóng với số lượng nhiều, hay ăn uống vội vàng; nóng giận, nổi cáu sẽ dẫn đến cơn nấc.

Những phương cách đơn giản khắc phục cơn nấc:
Kích thích vùng họng: Uống 1 ly nước lạnh; nghiêng nửa thân trên tới trước; co lưỡi lên mút kéo một viên kẹo hoặc một viên nước đá; súc miệng bằng nước thật nhanh; nhai miếng bánh mì; ngậm một viên đường tẩm ít giấm.

Thay đổi nhịp thở: Để tăng tỉ lệ CO2 trong máu, bằng cách hít vào và giữ hơi thật lâu, rồi thở ra từ từ hoặc hít vào rồi thở ra từng ít một, khoảng 10 lần trong bao giấy.

Nén cơ hoành: Bằng cách ngồi xổm rồi kéo hai đầu gối về phía ngực, hoặc chườm đá ở vị trí cơ hoành.

Áp dụng biện pháp uống vi lượng đồng: Trong các lúc bị nấc, uống 3 viên Cu frum Méttallicum 5 CH (đồng vi lượng). Rồi lặp lại 3 viên/6 phút.

Liệu pháp thực vật: Cây ngải thơm (estragon) (nhỏ một giọt tinh dầu lên viên đường, nhai lá hoặc pha trà) hoặc cây thì là (aneth) hãm 1g hạt khô với ¼ lít nước sôi.

Chườm nước đá: Trên lưng ở vị trí đốt sống lưng thứ 10-12.
Khi cơn nấc kéo dài hơn 48 tiếng hoặc bị nấc thường xuyên (vào mỗi tuần). Phải hỏi ý kiến bác sĩ, vì cơn nấc dai dẳng và kéo dài có liên quan đến bệnh lý khác (thoát vị cơ hoành, rối loạn chức năng đường tiêu hóa, bệnh Parkinson, bệnh lý của màng phổi).
Chữa nấc cụt theo cách đơn giản Theo đông y, nấc là tình trạng khí nghịch lên, trong họng phát ra tiếng ngắn và mau, làm người ta không tự chủ được.Chứng này phát ra một cách tự nhiên, nhiều khi không dùng thuốc cũng khỏi. Nấc lâu ngày cần phải điều trị.

Vừa qua, báo chí đưa tin ca sĩ Christopher (người Anh) đã phải bỏ nghiệp ca hát vì cứ 2 giây anh lại bị nấc một lần, liên tục suốt 22 tháng qua khiến anh rất vất vả trong việc nói chuyện, ăn uống, ngủ nghỉ... Báo chí cũng nhắc đến một người Mỹ tên là Charles Osborne đã lập kỷ lục thế giới vì bị nấc cụt suốt 68 năm, từ 1922-1990... Nấc cụt đúng là “người bạn khó ưa”.
Nấc thường xuất hiện với các chứng bệnh khác là một trong những triệu chứng dẫn đến bệnh nghiêm trọng. Người đang bệnh nặng, có xuất hiện nấc cụt thường là dấu hiệu sắp chết.
Bấm mạnh huyệt
Có nhiều nguyên nhân gây nấc, tuy nhiên trong bất kỳ trường hợp nào có thể chữa bằng phương pháp bấm huyệt đơn giản dưới đây:
- Dùng ngón tay cái để vào huyệt toàn trúc (tại đầu chân mày), bốn ngón tay kia để phía trên tai (mục đích giữ cho đầu không bị lắc khi bấm), ấn day nhẹ hoặc mạnh 3-5 phút. Trị 30 ca, chỉ một ca không khỏi (day ấn huyệt toàn trúc trị 30 trường hợp nấc - Trung Quốc châm cứu tạp chí 1987).
- Day ấn mạnh hoặc cứu điếu ngải huyệt nội quan (giữa lằn chỉ cổ tay lên hai thốn = chiều ngang ba ngón tay trỏ, giữa, áp út chặp lại) và can điểm (giữa lằn chỉ hai ngón tay áp út).
- Huyệt trung khôi (giữa lằn chỉ thứ hai khớp ngón tay giữa). Đây là huyệt mà các sách bấm huyệt của Trung Quốc hiện nay gọi là huyệt “nấc cụt” (ách nghịch điểm), vì nó tỏ ra hiệu quả đặc biệt trong điều trị nấc cụt nên được gọi tên như trên. Bấm mạnh cho đến lúc thấy cảm giác tê, căng, nhức, nấc cụt ngừng mới thôi.
Đây là những huyệt chúng tôi đã dùng hơn 20 năm qua chữa nhiều bệnh nhân bị nấc cụt. Thường sau khi bấm lần đầu tiên đã có kết quả tốt (trừ những bệnh nhân bị lâu ngày hoặc nặng mới cần phải bấm nhiều lần).
Đất giữa lòng bếp
Có những bệnh nhân bị lâu ngày hoặc bị nặng dẫn đến không ăn uống được, đông y gọi là chứng quan cách, có nghĩa là ngăn trở không thông. Trường hợp này, theo đông y, là do khí thanh không thăng lên được, trọc âm không giáng xuống được, gây nên ngăn nghẹt ở cổ làm người ta không ăn uống gì vào được và sẽ chết dần. Cách chữa của đông y là làm “thăng thanh, giáng trọc”, điều hòa âm dương (vì âm thăng dương giáng). Làm cách nào kiếm được vị thuốc có mang tính chất âm và dương để làm âm dương điều hòa thì sẽ khỏi bệnh.
Trong dân gian có một vị thuốc rất đơn giản nhưng lại hiệu quả. Đó là đất ở lòng bếp. Ngày xưa, người ta thường dùng bếp lò để nấu, đất ở bếp lò, trên được hưởng dương khí (từ lửa), dưới hấp thu âm khí (từ đất), vì vậy vị thuốc này hấp thụ sẵn cả âm dương. Trong cách chữa của đông y có nguyên tắc “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”, bệnh do rối loạn âm dương, vị thuốc này có được tính chất của âm dương, cùng đồng thanh và đồng khí nên có thể điều chỉnh âm dương trong rối loạn bệnh lý, dẫn đến quân bình âm dương và khỏi bệnh.
Cách làm như sau: lấy một cục đất giữa lòng bếp (có thể mua ở các tiệm thuốc bắc với tên là phục long can hoặc táo tâm thổ), khoảng 10g, đập nát cho vào ly, đổ khoảng 200ml nước khuấy đều để lóng đất xuống, lấy nước này múc uống dần.
Phương pháp chữa này tuy đơn giản nhưng đã cứu nhiều người nấc nặng. Khi gặp anh chàng “nấc” khó tính này, mời quý vị thử xem...
Hoàng Duy Tân (Hội Đông y Đồng Nai)