Về dự 2 cuộc hội thảo và đọc tham luận có nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đại diện Hội cùng đông đảo các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học: Giang Nam, Thanh Giang, Lê Quang Trang, Ngô Vĩnh Bình, Dương Trọng Dật, Trần Văn Tuấn, Triệu Xuân, Đinh Phong, Văn Lê, Nguyễn Chí Hiếu, Phạm Sỹ Sáu, Lê Tú Lệ, Phan Hoàng, Vũ Hồng, Kim Ba, Nguyễn Quốc Trung, Nguyễn Ngọc Mộc, Nguyễn Minh Ngọc, Đỗ Viết Nghiệm, Trương Nam Hương, Bích Ngân, Nguyễn Mộng Hùng, Thu Trân, Thái Nam Anh, Phùng Văn Khai, Nguyễn Bá Long,… Các nhà văn Từ Sơn, Chim Trắng, Ngô Thảo không đến dự được nhưng đã gửi tham luận. Hội thảo còn có đại diện gia đình và những người bạn chiến đấu thân thiết với Lê Anh Xuân và Nguyễn Thi.

“Lê Anh Xuân và Nguyễn Mỹ là hai nhà thơ khơi dậy cảm hứng sáng tác cho những cây bút trẻ lúc bấy giờ, hé lộ ra diện mạo đầu tiên của thơ ca chống Mỹ. Lý tưởng trong tác phẩm Lê Anh Xuân rất mạnh mẽ, đầy khát vọng.” “Nguyễn Thi là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam trong kháng chiến, anh luôn tìm cách vượt lên những điều kiện hạn chế để cho ra đời những tác phẩm để lại ấn tượng trong lòng bạn đọc như 2 tập truyện ngắn Trăng sáng (1960) và Đôi bạn (1962). Nguyễn Thi là nhà văn quân đội đề cập được rất nhiều vấn đề của xã hội, của nhân dân. Nguyễn Thi viết về những tấm gương anh hùng không bị khuôn thước của người thật việc thật bó hẹp trong ngôn từ, đã chuyển đổi những con người đời thật thành hình tượng nhân vật văn học mang tính khái quát cao.” Đó là những đánh giá về hai nhà văn Anh hùng của nền văn học. Vâng, Nhà nước có danh hiệu Anh hùng Lao động, Anh hùng Võ trang còn nhân dân, bạn đọc và giới nhà văn cũng có danh hiệu như thế và đã âm thầm phong cho họ từ lâu.

Về nhà thơ Lê Anh Xuân (1940 - 1968), nhà thơ Hữu Thỉnh phát biểu rằng: “Nhà thơ liệt sĩ Lê Anh Xuân hội đủ 3 điều kiện để trở thành một người anh hùng: sự nghiệp anh hùng, tính cách anh hùng, hành động anh hùng. Lê Anh Xuân là nhà thơ tiên phong của thế hệ các nhà thơ kháng chiến chống Mỹ. Những năm 1964-1965 Lê Anh Xuân đã nổi tiếng và cũng là người đầu tiên được xuất bản tập thơ, trước cả nhà thơ Xuân Quỳnh và Bằng Việt. Lê Anh Xuân và Nguyễn Mỹ là hai nhà thơ khơi dậy cảm hứng sáng tác cho những cây bút trẻ lúc bấy giờ, hé lộ ra diện mạo đầu tiên của thơ ca chống Mỹ. Lý tưởng trong tác phẩm Lê Anh Xuân rất mạnh mẽ, đầy khát vọng. Từ hậu phương ra chiến tuyến, Lê Anh Xuân đều viết rất tốt, tiếp cận được những giá trị anh hùng. Trường ca Nguyễn Văn Trỗi đầy xúc động của nhà thơ là điển hình tiếp cận hiện thực đời sống chiến trường rất nhanh. Bài thơ cuối cùng Dáng đứng Việt Nam đã chốt lại sự nghiệp thơ ca của Ca Lê Hiến – Lê Anh Xuân, sự nghiệp tiêu biểu của người nghệ sĩ - chiến sĩ”. Theo ông Trần Trọng Tân, nhà lãnh đạo lão thành về văn hóa văn nghệ: “Rất tiếc khi người trẻ tài hoa như nhà thơ Lê Anh Xuân lại mất sớm, năm ấy anh vừa tròn 28 tuổi, nhưng cũng đủ để lại một sự nghiệp thơ văn lớn trong đời người ngắn ngủi. Sau 40 năm nhà thơ hy sinh mới bàn đến việc truy tặng danh hiệu anh hùng cho nhà thơ là quá muộn, nhưng có còn hơn không. Nguyện vọng tha thiết của tôi là mong phát hiện nhiều hơn nữa những văn nghệ sĩ tay bút tay súng như một người anh hùng để có sự vinh danh xứng đáng”.

Nhà văn Nguyễn Thi (1928-1968), nhà thơ Hữu Thỉnh nói: “Nguyễn Thi là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam trong kháng chiến, anh luôn tìm cách vượt lên những điều kiện hạn chế để cho ra đời những tác phẩm để lại ấn tượng trong lòng bạn đọc như 2 tập truyện ngắn Trăng sáng (1960) và Đôi bạn (1962). Nguyễn Thi là nhà văn quân đội đề cập được rất nhiều vấn đề của xã hội, của nhân dân. Nguyễn Thi viết về những tấm gương anh hùng không bị khuôn thước của người thật việc thật bó hẹp trong ngôn từ, đã chuyển đổi những con người đời thật thành hình tượng nhân vật văn học mang tính khái quát cao. Trên mặt trận, Nguyễn Thi lăn xả chiến đấu cùng đồng đội, anh hy sinh rất anh hùng, cao cả. Khi xét thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh, nhà văn Nguyễn Thi được đánh giá rất cao về thành tựu văn chương, đạt 100% phiếu đồng thuận của hội đồng xét thưởng”. Nhà lý luận phê bình Lê Quang Trang thì phát biểu: “Những tư liệu, những câu chuyện được nêu ra qua hội thảo đã mở thêm nhiều hướng nghiên cứu về nhà văn Nguyễn Thi. Nguyễn Thi giàu bản chất nhân ái, trong sạch trong cuộc sống, yêu thương con người, yêu thương cuộc đời; ông đã không ngại hy sinh chuyện cá nhân để theo đuổi lý tưởng cách mạng. Bên cạnh phẩm chất anh hùng của nhà văn trong chiến đấu là những tác phẩm văn học có giá trị lâu dài, đặc biệt với tác phẩm Người mẹ cầm súng mang tầm khái quát cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng”.

Qua tất cả các bản tham luận, phát biểu xúc động và sâu sắc của các đại biểu, hội thảo cho thấy rõ hơn chân dung Lê Anh Xuân và Nguyễn Thi, hai tài năng văn học lớn mà cuộc đời và sự nghiệp cầm súng, cầm bút anh hùng gắn liền với đất Nam Bộ cho đến hơi thở cuối cùng. Hội thảo cũng đi đến thống nhất đề nghị Chủ tịch nước xét và truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho nhà thơ Lê Anh Xuân và nhà văn Nguyễn Thi.

Yên Yên

hoinhavanvietnam.vn