Ông là người bạn thân của nhà thơ Nguyễn Lâm, còn gọi là Lâm râu. Nhà thơ Lâm râu mất (2005), ông buồn lắm. Cái chết đột quỵ của Lâm râu giờ lại trùng ngay cái chết của anh. Một sự trùng hợp kỳ lạ, cùng chết trong sự cô độc, ra đi không ai biết. Cả hai cùng năm sinh Qúy Mùi (1943) và đều chia tay vợ. Lâm râu thì còn ở với con trai, nhưng khi chết cũng chỉ một mình. Trần Hoài Dương thì ở một mình.
Chút kỷ niệm
Tôi từng gặp gỡ trò chuyện văn chương, cùng uống bia, cà phê với ông duy nhất trên con đường Thích Quảng Đức, quận Phú Nhuận mà nhà ông đang ở đó. Ông ra đi khi tập hồi ký văn học hơn 1.000 trang vẫn chưa in. Người viết bài này đã đọc văn của ông từ lâu nhưng diện kiến là cái duyên. Năm 2001, nhà thơ Hoài Anh ra mắt cuốn “Chân dung văn học” (NXB Hội Nhà văn) dày gần 1.500 trang. Bác bảo tôi chở đến nhà Trần Hoài Dương. Chủ nhà ra mở khoá cổng với mái đầu lâm râm bạc, nở nụ cười tươi tay bắt mặt mừng. Bác Hoài Anh mở ngay cuốn sách ký tặng ông. Nhà văn tươi cười: “Anh không tặng tôi, tôi cũng phải mua một cuốn, nặng ký đấy. Chúc mừng anh”. Ông đưa mắt sang tôi như có ý dò hỏi, bác Hoài Anh giới thiệu, ông ôm chặt lấy tôi như người thân lâu ngày không gặp. “Hoá ra cậu trẻ thế à”. Sự ngạc nhiên nhưng không kém phần thân mật, ông lấy hai cuốn “Miền xanh thẳm” ký tặng bác Hoài Anh và tôi. Sở dĩ tôi hơi dông dài vì không ngờ cả hai cuốn sách ‘Chân dung văn học’ của bác Hoài Anh và truyện vừa viết cho thiếu nhi ‘Miền xanh thẳm’ lại cùng đoạt giải của Hội Nhà văn Việt Nam.
Văn chương lấp lánh tình đời
Người cầm bút viết văn cho thiếu nhi ở nước ta thành công rất hiếm, nhưng sống để cả đời chỉ viết cho thiếu nhi lại càng hiếm hơn. Trần Hoài Dương là nhà văn như thế.
Quan niệm về nghề, nhà văn Trần Hoài Dương cho rằng: “Tôi gắng chắt lọc từ cuộc sống ngổn ngang bề bộn những gì tinh tuý nhất, trong ngần nhất để viết cho các em. Tôi đến với văn học thiếu nhi như đến với một thứ Đạo. Viết là để đem lại lòng yêu thương và vẻ đẹp tuyệt vời của văn chương cho trẻ nhỏ. Tôi cũng hy vọng những trang viết của tôi không chỉ dành riêng cho trẻ em đọc mà còn cho tất cả những ai muốn có những giây phút sống yên bình trong thế giới trắng trong của cái Đẹp và thánh thiện”.
Văn của Trần Hoài Dương không nặng về giáo điều mô phạm, anh viết rất gần gũi với các em bằng trí tưởng tượng phong phú, đưa đến những kiến thức mà các em dễ hoà nhập trong thế giới của mình. Anh từng là Trưởng ban Văn xuôi của báo Văn Nghệ suốt thập niên 1970 đến 1981, nhưng khi giã từ quan trường, anh lui về sống bằng ngòi bút mà từng trang viết đều dành cho thiếu nhi. Nhà văn tâm sự: “Viết cho các em cần có một tấm lòng trong sáng. Nếu viết để kiếm tiền thì không nên chọn văn học thiếu nhi. Tôi biết rất nhiều nhà văn hiện nay coi mảnh đất văn học thiếu nhi là nơi ghé qua tí cho vui chứ họ không mặn mà gì! Qua nhiều cuộc thi sáng tác văn học cho thiếu nhi, có một số tác giả nổi lên nhưng chỉ đứng được ở vài tác phẩm nhất định. Không mấy ai viết cho các em được dài hơi, nhất là lớp nhà văn trẻ”.
Còn tôi khi đọc “Miền xanh thẳm” lại thấy ký ức của tác giả với bao kỷ niệm đẹp nhưng buồn nhưng lấp lánh một tương lai rất… xanh thẳm.
Trong Lời tựa “Gửi Trần Hoài Dương” nhà văn Tô Hoài viết (tháng 4 năm 1998): “Không hiểu sao, đọc truyện chọn lọc của Trần Hoài Dương, tôi cứ hình dung ra một thoáng tháng giêng, tháng hai đẹp đơn sơ như thế. Không biết tôi đang là trẻ thơ, tôi không nhớ tôi đã là một ông lão, tôi không biết tuổi đương đọc những sáng tác không có tuổi. Mỗi sáng tác hay thường khiến cho người đọc đánh mất tuổi như vậy”. Phải chăng tác giả của “Dế mèn phiêu lưu ký” đã “nói hộ” dùm bao nhà lý luận phê bình khi đọc tác phẩm của Trần Hoài Dương.
Nhà văn Triệu Xuân trong Lời người biên soạn Tập “Trần Hoài Dương - Truyện chọn lọc” - tuyển chọn 63 truyện ngắn và 1 truyện dài (NXB Văn Học, 2006) đã viết: “Người ta bảo Văn là người, với Trần Hoài Dương, câu này chính xác! Trần Hoài Dương là con người hiền hậu, ăn nói nhỏ nhẹ, khiêm nhường, luôn yêu thương nâng niu những vẻ đẹp của con người, luôn cảm nhận cuộc sống một cách trân trọng và sâu sắc. Tôi biết Trần Hoài Dương từ cuối thập kỷ Chín mươi của thế kỷ XX. Văn của anh, thật đúng như con người anh, nhẹ nhàng, giản dị mà đằm thắm, tha thiết. Quê anh cùng tỉnh Hải Dương với tôi, nơi có những mùa mưa dầm. Trời tuôn rất ít nước mà sao nước thấm rất sâu trong lòng đất. Mưa dầm thấm lâu, văn của Hoài Dương cũng là một thứ mưa dầm!… Văn Trần Hoài Dương không ồn ã mà sâu lắng, giúp ta nghe được cả tiếng tí tách của chồi non mùa xuân, hướng tâm hồn ta tới bến bờ của yêu thương, trân trọng, những ước ao đầy tính lãng mạn và vẻ đẹp thánh thiện… Tôi nghĩ, giải thưởng lớn nhất Trần Hoài Dương đạt được là hàng trăm ngàn bạn nhỏ yêu thích sách của anh. Không chỉ bạn nhỏ, mà cả người lớn tuổi như ông Tô Hoài, như tôi, cùng nhiều người khác cũng rung động khi đọc văn của anh!”.
Trần Hoài Dương khởi đầu sự nghiệp văn học bằng truyện ngắn. Tính đến nay, anh đã xuất bản hơn hai chục tác phẩm, chỉ có năm tác phẩm là truyện dài. Cuốn sách đầu tay xuất bản khi anh mới tròn 20 tuổi là Em bé và bông hồng (tập truyện ngắn, NXB Kim Đồng, 1963).
Ông đã nhận được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Ủy ban Thiếu niên Nhi đồng Trung ương năm 1968, tác phẩm Cuộc phiêu lưu của những con chữ. Giải Nhất kịch bản phim cho thiếu nhi tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 6 (1983), kịch bản phim hoạt hình Bé rơm. Giải A tác phẩm Tuổi xanh năm 1993, tác phẩm Một thoáng heo may phương Nam. Tác phẩm này còn đoạt Giải Nhì cuộc thi truyện ngắn viết cho thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam và Ủy ban Bảo vệ Bà mẹ và trẻ em năm 1994. Giải B (không có giải A) cuộc vận động sáng tác kịch bản múa rối do đoàn Nghệ thuật Múa rối TP. Hồ Chí Minh tổ chức năm 2000, kịch bản Huyền thoại Cửu Long Giang. Giải B cuộc vận động sáng tác truyện và tranh truyện cho thiếu nhi năm 1999-2000 của Nhà xuất bản Kim Đồng và Giải thưởng loại B (không có giải A) của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2001: tác phẩm Miền xanh thẳm.
Nguyễn Tý
www.trieuxuan.info |
