Sáng 14-10-12, sau một ngày, một đêm tuyệt vời ở Mường Thanh, chúng tôi đến hầm Đờ Cát (Christian de Castries, đại tá, sau là Thiếu tướng). Tôi vô căn phòng chỉ huy của Christian de Castries. Tiếc là phương tiện làm việc chả còn gì. Chúng đâu hết rồi? Bảo tàng thì phải có hiện vật chứ! Chúng tôi thăm Đồi A1, nơi cao nhất lòng chảo ĐB. Đứng trên đỉnh đồi A1, tôi hướng tầm mắt lên đỉnh Mường Phăng, ngày hôm qua chúng tôi đã tới, cao 1700 m so mặt biển, nơi Tướng Giáp đóng Sở chỉ huy. Tôi chợt mỉm cười nhớ câu thành ngữ của người dân tộc Thái: Người khôn ở núi, người dại ở thung (lũng). Chẳng lẽ quân đội Pháp, các ông Tướng Navarre, René Cogny, Christian de Castries lại dại thế sao?

Tại căn hầm này, theo tư liệu lịch sử, tướng Đờ Cát đã tiếp đón nhiều quan chức cấp cao như: thủ tướng Pháp Joseph Laniel, tổng thống Mỹ Dwight Eisenhower, thủ tướng Anh Winston Churchill... các nhà báo. Vào lúc 17h30 ngày 7/5/1954, Tạ Quốc Luật, chỉ huy trưởng đại đội 360, trung đoàn 209, sư đoàn 312 đã bắt sống tướng Đờ Cát tại bàn làm việc.

Chiếc xe tăng bảo vệ Sở chỉ huy của De Castries bị bắn cháy sáng ngày 01-5.

Cầu Mường Thanh qua sông Nậm Rốn do Pháp làm khi chiếm ĐBP.

Sa bàn trận chiến Đồi A1. Đồi A1 nằm ở phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, là cứ điểm quan trọng bậc nhất trong tập đoàn cứ điểm của thực dân Pháp ở Điện Biên Phủ. Đồi A1 nằm dài theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, bao gồm 2 đỉnh: Tây Bắc cao hơn 490m, Đông Nam cao hơn 493m. A1 là ký hiệu mà quân đội Việt Nam đặt cho quả đồi. Sáng ngày 7/5/1954 quân đội Việt Nam đã chiếm được đồi A1. Hàng chục ngàn người, cả hai phía, đã "máu trộn bùn non", thị xương tan nát nơi đây khi giành nhau từng tấc đất!

Hầm có nắp trên đỉnh A 1 do Pháp xây dựng.

Lòng tôi trào lên niềm thương xót, day dứt khi vô thăm Nghĩa trang liệt sỹ A1. ĐB có ba nghĩa trang. Đây là nghĩa trang lớn nhất. Chỉ có vài  chục ngôi mộ có tên, còn lại toàn vô danh. Tôi thắp nhang cho khoảng 100 ngôi mộ, khấn vái trước sảnh lễ chung và trước mộ hai liệt sỹ Tô Vĩnh Diện (Thanh Hóa), Bế Văn Đàn (Cao Bằng). Tôi không mua được hoa trái, chỉ mua nhang và dâng lễ bằng tiền, tôi thốt lên lời cầu khấn, có đoạn: “… cầu mong các anh hùng liệt sỹ phù hộ cho quốc thái dân an, cho những người Việt Nam hôm nay khỏe mạnh, may mắn, có tự do, hạnh phúc, cùng nhau xây dựng đất nước, gìn giữ hòa bình, sớm lôi cổ bọn sâu dân mọt nước ra trừng trị để cho nhân dân lao động bớt lầm than đói khổ”… Tôi đi tìm mộ liệt sỹ Lê Đỗ Khôi, là anh ruột của trung tướng Hồng Cư và đại tá Lê Đỗ Thái. Ông Lê Đỗ Khôi là con trai trưởng của cụ Lê Đỗ Kỳ, nguyên Chánh thanh tra Nông Lâm Đông Dương. Ông Khôi là anh ruột của vợ Hữu Loan “nàng có ba người anh đi bộ đội”… Tìm cả tiếng đồng hồ không thấy mộ ông Khôi, tôi đành tìm đến nhà có bức tường bằng đá khắc tên liệt sỹ. Tỉnh Thanh Hóa đông liệt sỹ nhất: 8 bức chi chít tên. Ông Lê Đỗ Khôi ở bức thứ tám, nơi có bàn tay chỉ trong ảnh dưới đây: 

Cầu khấn trước mộ hai LS Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn...

Hàng ngàn ngôi mộ vô danh...

Chiễn thắng ĐB lừng lẫy địa cầu, những người nằm lại là những anh hùng dân tộc; nhưng sau chiến tranh, cha mẹ vợ con cháu chắt các liệt sỹ vẫn khổ cực quá! Sao vậy hả Trời?!

TX

www.trieuxuan.info