(10-10-1910/ 31-10-1994)

Nhà nghiên cứu văn học, Giáo sư Nguyễn Lương Ngọc sinh ngày 10-10-1910, trong một gia đình công chức có truyền thống yêu nước thuộc làng Áng Sơn, huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình (nay là làng Áng Sơn, xã Ninh Hoà, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình).

Thuở nhỏ học tại Trường Bưởi, Trường Đại học Luật Đông Dương (Hà Nội). Chưa hoàn tất chương trình cử nhân luật, ông bỏ học ra làm báo viết văn. Từng cộng tác với các báo ở Hà Nội (Ngày Nay, Phong Hoá, Thanh Nghị...), thành viên của nhóm Xuân Thu nhã tập (Đoàn Phú Tứ, Phạm Văn Hạnh, Nguyễn Xuân Sanh...) chuyên về lí luận văn chương (thơ, họa, nhạc...). Khi còn sinh viên ông dạy tại Trường Thăng Long, Gia Long trong những năm trước Thế chiến II.

Sau Cách mạng tháng 8-1945, tham gia kháng chiến chống Pháp suốt 9 năm (1946-1954) có lúc làm Giám đốc Sở Giáo dục Liên khu IV.

Năm 1949, ông được cử lên Việt Bắc làm Phó Hiệu trưởng trường Sư Phạm trung cấp trung ương đóng ở Chợ Rạng, Phú Thọ.

Năm 1951, ông được cử vào làm Phó giám đốc giáo dục Liên khu IV, tham gia giảng dạy trường dự bị Đại học Văn hoá ở Thanh Hoá, tiếp đó làm Giám đốc giáo dục Liên khu IV.

Hoà bình lập lại (1954) ông về Hà Nội dạy tại Trường Đại học Sư phạm (chủ nhiệm khoa Văn).

Từ năm 1963 – 1967, ông được cử làm Phó Viện trưởng rồi Viện trưởng Viện nghiên cứu Khoa học Giáo dục, sau đó làm Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I (1967 – 1975).

Về hưu, ông sống tại Hà Nội, mất ngày 31-10-1994, thọ 84 tuổi.

Tác phẩm:

Nguyễn Lương Ngọc là người đầu tiên biên soạn giáo trình lý luận văn học theo quan điểm mácxit với cuốn Sơ thảo nguyên lý văn học. Ngoài ra, ông là người có công trong tổ chức biên soạn toàn bộ giáo trình Văn học Việt Nam, Văn học Trung Quốc, Văn học Nga-Xô viết, Văn học phương Tây,…qua đó đào tạo và nâng cao trình độ nghiên cứu khoa học cho cán bộ giảng dạy.

Xuân Thu nhã tập (1941, cùng viết)

Sơ thảo nguyên lí văn học (1959)

Mấy vấn đề nguyên lí văn học (1962)

Thiên Nam ngữ lục (1962)

Cái đèn (1977)

Cơ sở lí luận văn học (1980)

Nhớ bạn (1992)

…